[344]4. Ambajātakavaṇṇanā
Yo
P3.137 nīliyaṃ maṇḍayatīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ambagopakattheraṃ ārabbha kathesi .So kira mahallakakāle pabbajitvā jetavanapaccante ambavane paṇṇasālaṃ kāretvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto vicarati , attano sambandhamanussānampi deti .
Tasmiṃ bhikkhācāraṃ paviṭṭhe ambacorakā ambāni pātetvā khāditvā ca gahetvā ca gacchanti .
Tasmiṃ khaṇe catasso seṭṭhidhītaro aciravatiyaṃ nhāyitvā vicarantiyo taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu .
Mahallako āgantvā tā disvā ‘‘ tumhehi me ambāni khāditānī ’’ ti āha .
‘‘ Bhante , mayaṃ idāneva āgatā , na tumhākaṃ ambāni khādāmā ’’ ti .
‘‘ Tena hi sapathaṃ karothā ’’ ti ?
‘‘ Karoma , bhante ’’ ti sapathaṃ kariṃsu .
Mahallako tā sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesi .
Tassa taṃ kiriyaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ
M3.126 samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko kira mahallako attano vasanakaṃ ambavanaṃ paviṭṭhā seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesī ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa ambagopako hutvā catasso seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi .
Tadā eko kūṭajaṭilo bārāṇasiṃ upanissāya nadītīre ambavane paṇṇasālaṃ māpetvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto sambandhamanussānampi dento nānappakārena micchājīvena jīvikaṃ kappento vicarati .
Tadā sakko devarājā ‘‘ ke nu kho loke mātāpitaro upaṭṭhahanti , kule jeṭṭhāpacayanakammaṃ karonti , dānaṃ denti , sīlaṃ rakkhanti , uposathakammaṃ karonti , ke pabbajitā samaṇadhamme yuttapayuttā viharanti , ke anācāraṃ carantī ’’ ti lokaṃ volokento imaṃ ambagopakaṃ
P3.138 anācāraṃ kūṭajaṭilaṃ disvā ‘‘ ayaṃ kūṭajaṭilo kasiṇaparikammādiṃ attano samaṇadhammaṃ pahāya ambavanaṃV3.118 rakkhanto vicarati , saṃvejessāmi nan ’’ ti tassa gāmaṃ bhikkhāya paviṭṭhakāle attano ānubhāvena ambe pātetvā corehi vilumbite viya akāsi .Tadā bārāṇasito catasso seṭṭhidhītaro taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu .
Kūṭajaṭilo tā disvā ‘‘ tumhehi me ambāni khāditānī ’’ ti palibuddhi .
‘‘ Bhante , mayaṃ idāneva āgatā , na te ambāni khādāmā ’’ ti .
‘‘ Tena hi sapathaṃ karothā ’’ ti ?
‘‘ Katvā ca pana gantuṃ labhissāmā ’’ ti ?
‘‘ Āma , labhissathā ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti tāsu jeṭṭhikā sapathaṃ karontī paṭhamaṃ gāthamāha –
169.
‘‘ Yo nīliyaṃ maṇḍayati , saṇḍāsena vihaññati ;
Tassa sā vasamanvetu , yā te ambe avāharī ’’ ti .
Tassattho – yo puriso palitānaṃ kāḷavaṇṇakaraṇatthāya nīlaphalādīni yojetvā kataṃ nīliyaṃ maṇḍayati , nīlakesantare ca uṭṭhitaṃ
M3.127 palitaṃ uddharanto saṇḍāsena vihaññati kilamati , tassa evarūpassa mahallakassa sā vasaṃ anvetu , tathārūpaṃ patiṃ labhatu , yā te ambe avāharīti .Tāpaso ‘‘ tvaṃ ekamantaṃ tiṭṭhāhī ’’ ti vatvā dutiyaṃ seṭṭhidhītaraṃ sapathaṃ kāresi .
Sā sapathaṃ karontī dutiyaṃ gāthamāha –
170.
‘‘ Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā , ūnatiṃsaṃva jātiyā ;
Tādisā pati mā laddhā , yā te ambe avāharī ’’ ti .
Tassattho – nāriyo nāma pannarasasoḷasavassikakāle purisānaṃ piyā honti .
Yā pana tava ambāni avāhari , sā evarūpe yobbane patiṃ alabhitvā jātiyā vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā ekena dvīhi ūnatāya ūnatiṃsaṃ vā vassāni patvā tādisā paripakkavayā hutvāpi patiṃ mā laddhāti .
Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya tatiyā tatiyaṃ gāthamāha –
171.
‘‘ Dīghaṃ
V3.119P3.139 gacchatu addhānaṃ , ekikā abhisārikā ;Saṅkete pati mā adda , yā te ambe avāharī ’’ ti .
Tassattho – yā te ambe avāhari , sā patiṃ patthayamānā tassa santikaṃ abhisaraṇatāya abhisārikā nāma hutvā ekikā adutiyā gāvutadvigāvutamattaṃ dīghaṃ addhānaṃ gacchatu , gantvāpi ca tasmiṃ asukaṭṭhānaṃ nāma āgaccheyyāsīti kate saṅkete taṃ patiṃ mā addasāti .
Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya catutthā catutthaṃ gāthamāha –
172.
‘‘ Alaṅkatā suvasanā , mālinī candanussadā ;
Ekikā sayane setu , yā te ambe avāharī ’’ ti .
– sā uttānatthāyeva ;
Tāpaso ‘‘ tumhehi atibhāriyā sapathā katā , aññehi ambāni khāditāni bhavissanti , gacchatha dāni tumhe ’’ ti tā uyyojesi .
Sakko bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā kūṭatāpasaṃ tato palāpesi .
Satthā
M3.128 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā kūṭajaṭilo ayaṃ ambagopako mahallako ahosi , catasso seṭṭhidhītaro etāyeva , sakko pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ambajātakavaṇṇanā catutthā .