[400]5. Dabbhapupphajātakavaṇṇanā

作者： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

[400]5. Dabbhapupphajātakavaṇṇanā

Anutīracārī bhaddanteti idaṃ satthā jetavane viharanto upanandaṃ sakyaputtaṃ ārabbha kathesi .

So hi sāsane pabbajitvā appicchatādiguṇe pahāya mahātaṇho ahosi .

Vassūpanāyikāya dve tayo vihāre pariggahetvā ekasmiṃ chattaṃ vā upāhanaṃ vā ekasmiṃ kattarayaṭṭhiṃ vā udakatumbaṃ vā ṭhapetvā ekasmiṃ sayaṃ vasati .

So ekasmiṃ janapadavihāre vassaṃ upagantvā ‘‘ bhikkhūhi nāma appicchehi bhavitabban ’’ ti ākāse candaṃ uṭṭhāpento viya bhikkhūnaṃ paccayasantosadīpakaṃ ariyavaṃsapaṭipadaṃ kathesi .

Taṃ sutvā bhikkhū manāpāni pattacīvarāni chaḍḍetvā mattikāpattāni ceva paṃsukūlacīvarāni ca gaṇhiṃsu .

So tāni attano vasanaṭṭhāne ṭhapetvā vutthavasso pavāretvā yānakaṃ pūretvā jetavanaṃ gacchanto antarāmagge ekassa araññavihārassa piṭṭhibhāge pāde valliyā palibuddho ‘‘ addhā ettha kiñci laddhabbaṃ bhavissatī ’’ ti taṃ vihāraṃ pāvisi .

Tattha pana dve mahallakā bhikkhū vassaṃ upagacchiṃsu .

Te dve ca thūlasāṭake ekañca sukhumakambalaṃ labhitvā bhājetuṃ asakkontā taṃ disvā ‘‘ thero no bhājetvā dassatī ’’ ti tuṭṭhacittā ‘‘ mayaṃ , bhante , imaṃ vassāvāsikaṃ bhājetuṃ na sakkoma , imaṃ no nissāya vivādo hoti , idaṃ amhākaṃ bhājetvā dethā ’’ ti āhaṃsu .

SoM3.313 ‘‘ sādhu bhājessāmī ’’ ti dve thūlasāṭake dvinnampi bhājetvā ‘‘ ayaṃ amhākaṃ vinayadharānaṃ pāpuṇātī ’’ ti kambalaṃ gahetvā pakkāmi .

Tepi therā kambale sālayā teneva saddhiṃ jetavanaṃ gantvā vinayadharānaṃ bhikkhūnaṃ tamatthaṃ ārocetvāV3.293 ‘‘ labbhati nu kho , bhante , vinayadharānaṃ evaṃ vilopaṃ khāditun ’’ ti āhaṃsu .

Bhikkhū upanandattherena ābhataṃ pattacīvararāsiṃ disvā ‘‘ mahāpuññosi tvaṃ āvuso , bahuṃ te pattacīvaraṃ laddhan ’’ ti vadiṃsu .

So ‘‘ kuto me āvuso , puññaṃ , iminā me upāyena idaṃ laddhan ’’ ti sabbaṃ kathesi .

Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , upanando sakyaputto mahātaṇho mahālobho ’’ ti .

SatthāP3.333 āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , upanandena paṭipadāya anucchavikaṃ kataṃ , parassa paṭipadaṃ kathentena nāma bhikkhunā paṭhamaṃ attano anucchavikaṃ katvā pacchā paro ovaditabbo ’’ ti .

‘‘ Attānameva paṭhamaṃ , patirūpe nivesaye ;

Athaññamanusāseyya , na kilisseyya paṇḍito ’’ ti .( dha . pa .158)–

Imāya dhammapade gāthāya dhammaṃ desetvā ‘‘ na , bhikkhave , upanando idāneva , pubbepesa mahātaṇho mahālobhova , na ca pana idāneva , pubbepesa imesaṃ santakaṃ vilumpiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto nadītīre rukkhadevatā ahosi .

Tadā eko siṅgālo māyāviṃ nāma bhariyaṃ gahetvā nadītīre ekasmiṃ ṭhāne vasi .

Athekadivasaṃ siṅgālī siṅgālaṃ āha ‘‘ dohaḷo me sāmi , uppanno , allarohitamacchaṃ khādituṃ icchāmī ’’ ti .

Siṅgālo ‘‘ appossukkā hohi , āharissāmi te ’’ ti nadītīre caranto valliyā pāde palibujjhitvā anutīrameva agamāsi .

Tasmiṃ khaṇe gambhīracārī ca anutīracārī cāti dve uddā macche pariyesantā tīre aṭṭhaṃsu .

Tesu gambhīracārī mahantaṃ rohitamacchaṃ disvā vegena udake pavisitvā taṃ naṅguṭṭhe gaṇhi .

Balavā maccho parikaḍḍhanto yāsi .

So gambhīracārī uddo ‘‘ mahāmaccho ubhinnampi no pahossati , ehi me sahāyo hohī ’’ ti itarena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –

29.

‘‘ AnutīracārīM3.314 bhaddante , sahāyamanudhāva maṃ ;

Mahā me gahito maccho , so maṃ harati vegasā ’’ ti .

TatthaV3.294 sahāyamanudhāva man ti sahāya anudhāva maṃ , sandhivasena ma-kāro vutto .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yathāhaṃ iminā macchena na saṃhīrāmi , evaṃ maṃ naṅguṭṭhakhaṇḍe gahetvā tvaṃ anudhāvāti .

TaṃP3.334 sutvā itaro dutiyaṃ gāthamāha –

30.

‘‘ Gambhīracārī bhaddante , daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā ;

Ahaṃ taṃ uddharissāmi , supaṇṇo uragāmivā ’’ ti .

Tattha thāmasāti thāmena .

Uddharissāmīti nīharissāmi .

Supaṇṇo uragāmivāti garuḷo sappaṃ viya .

Atha dvepi te ekato hutvā rohitamacchaṃ nīharitvā thale ṭhapetvā māretvā ‘‘ tvaṃ bhājehi , tvaṃ bhājehī ’’ ti kalahaṃ katvā bhājetuṃ asakkontā ṭhapetvā nisīdiṃsu .

Tasmiṃ kāle siṅgālo taṃ ṭhānaṃ anuppatto .

Te taṃ disvā ubhopi paccuggamanaṃ katvā ‘‘ ayaṃ , samma , dabbhapupphamaccho amhehi ekato hutvā gahito , taṃ no bhājetuṃ asakkontānaṃ vivādo uppanno , samabhāgaṃ no bhājetvā dehī ’’ ti tatiyaṃ gāthamāhaṃsu –

31.

‘‘ Vivādo no samuppanno , dabbhapuppha suṇohi me ;

Samehi medhagaṃ sammā , vivādo vūpasammatan ’’ ti .

Tattha dabbhapupphāti dabbhapupphasamānavaṇṇatāya taṃ ālapanti .

Medhagan ti kalahaṃ .

Tesaṃ vacanaṃ sutvā siṅgālo attano balaṃ dīpento –

32.

‘‘ Dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ , bahū aḍḍā me tīritā ;

Samemi medhagaṃ sammā , vivādo vūpasammatan ’’ ti .

–

Idaṃ gāthaṃ vatvā bhājento –

33.

‘‘ AnutīracāriV3.295M3.315 naṅguṭṭhaṃ , sīsaṃ gambhīracārino ;

Accāyaṃ majjhimo khaṇḍo , dhammaṭṭhassa bhavissatī ’’ ti .

–

Imaṃ gāthamāha –

Tattha paṭhamagāthāya ayamattho – ahaṃ pubbe rājūnaṃ vinicchayāmacco āsiṃ , tena mayā vinicchaye nisīditvā bahū aḍḍā tīritā , tesaṃ tesaṃ brāhmaṇagahapatikādīnaṃ bahū aḍḍā tīritā vinicchitā , svāhaṃ tumhādisānaṃ samajātikānaṃ catuppadānaṃ aḍḍaṃ tīretuṃ kiṃ na sakkhissāmi , ahaṃ vo samemi medhagaṃ , sammā maṃ nissāya tumhākaṃ vivādo vūpasammatūtiP3.335 .

Evañca pana vatvā macchaṃ tayo koṭṭhāse katvā anutīracāri tvaṃ naṅguṭṭhaṃ gaṇha , sīsaṃ gambhīracārino hotu .

Accāyaṃ majjhimo khaṇḍoti apica ayaṃ majjhimo koṭṭhāso .

Atha vā accāti aticca , ime dve koṭṭhāse atikkamitvā ṭhito ayaṃ majjhimo khaṇḍo dhammaṭṭhassa vinicchayasāmikassa mayhaṃ bhavissatīti .

Evaṃ taṃ macchaṃ vibhajitvā ‘‘ tumhe kalahaṃ akatvā naṅguṭṭhañca sīsañca khādathā ’’ ti vatvā majjhimakhaṇḍaṃ mukhena ḍaṃsitvā tesaṃ passantānaṃyeva palāyi .

Te sahassaṃ parājitā viya dummukhā nisīditvā gāthamāhaṃsu –

34.

‘‘ Cirampi bhakkho abhavissa , sace na vivademase ;

Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ , siṅgālo harati rohitan ’’ ti .

Tattha cirampīti dve tayo divase sandhāya vuttaṃ .

Siṅgālopi ‘‘ ajja bhariyaṃ rohitamacchaṃ khādāpessāmī ’’ ti tuṭṭhacitto tassā santikaṃ agamāsi .

Sā taṃ āgacchantaṃ disvā abhinandamānā –

35.

‘‘ Yathāpi rājā nandeyya , rajjaṃ laddhāna khattiyo ;

Evāhamajja nandāmi , disvā puṇṇamukhaṃ patin ’’ ti .

–

ImaṃV3.296 gāthaṃ vatvā adhigamūpāyaṃ pucchantī –

36.

‘‘ Kathaṃ nu thalajo santo , udake macchaṃ parāmasi ;

Puṭṭho me samma akkhāhi , kathaṃ adhigataṃ tayā ’’ ti .

–

Imaṃ gāthamāha –

TatthaM3.316 kathaṃ nūti ‘‘ khāda , bhadde ’’ ti macchakhaṇḍe purato ṭhapite ‘‘ kathaṃ nu tvaṃ thalajo samāno udake macchaṃ gaṇhī ’’ ti pucchi .

Siṅgālo tassā adhigamūpāyaṃ ācikkhanto anantaragāthamāha –

37.

‘‘ Vivādena kisā honti , vivādena dhanakkhayā ;

Jīnā uddā vivādena , bhuñja māyāvi rohitan ’’ ti .

TatthaP3.336 vivādena kisā hontīti bhadde , ime sattā vivādaṃ karontā vivādaṃ nissāya kisā appamaṃsalohitā honti .

Vivādena dhanakkhayāti hiraññasuvaṇṇādīnaṃ dhanānaṃ khayā vivādeneva honti .

Dvīsupi vivadantesu eko parājito parājitattā dhanakkhayaṃ pāpuṇāti , itaro jayabhāgadānena .

Jīnā uddāti dve uddāpi vivādeneva imaṃ macchaṃ jīnā , tasmā tvaṃ mayā ābhatassa uppattiṃ mā puccha , kevalaṃ imaṃ bhuñja māyāvi rohitanti .

Itarā abhisambuddhagāthā –

38.

‘‘ Evameva manussesu , vivādo yattha jāyati ;

Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvati , so hi nesaṃ vināyako ;

Dhanāpi tattha jīyanti , rājakoso pavaḍḍhatī ’’ ti .

Tattha evamevāti bhikkhave , yathā ete uddā jīnā , evameva manussesupi yasmiṃ ṭhāne vivādo jāyati , tattha te manussā dhammaṭṭhaṃ patidhāvanti , vinicchayasāmikaṃ upasaṅkamanti .

Kiṃkāraṇā ?

So hi nesaṃ vināyako , so tesaṃ vivādāpannānaṃ vivādavūpasamakoti attho .

DhanāpiV3.297 tatthāti tattha te vivādāpannā dhanatopi jīyanti , attano santakā parihāyanti , daṇḍena ceva jayabhāgaggahaṇena ca rājakoso pavaḍḍhatīti .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā siṅgālo upanando ahosi , uddā dve mahallakā , tassa kāraṇassa paccakkhakārikā rukkhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .

Dabbhapupphajātakavaṇṇanā pañcamā .

问题

( Tatiyo bhāgo )

( Tatiyo bhāgo )