[362]2. Sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā
Sīlaṃ seyyoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi .
Taṃ kira rājā ‘‘ esa sīlasampanno ’’ ti aññehi brāhmaṇehi atirekaṃ katvā passati .
So cintesi ‘‘ kiṃ nu kho maṃ rājā ‘ sīlasampanno ’ ti aññehi atirekaṃ katvā passati , udāhu ‘ sutadharayutto ’ ti , vīmaṃsissāmi tāva sīlassa vā sutassa vā mahantabhāvan ’’ ti .
So ekadivasaṃ heraññikaphalakato kahāpaṇaṃ gaṇhi .
Heraññiko garubhāvena na kiñci āha , dutiyavārepi na kiñci āha .
Tatiyavāre pana taṃ ‘‘ vilopakhādako ’’ ti gāhāpetvā rañño dassetvā ‘‘ kiṃ iminā katan ’’ ti vutte ‘‘ kuṭumbaṃ vilumpatī ’’ ti āha .
‘‘ Saccaṃ kira
P3.194 , brāhmaṇā ’’ ti ?‘‘ Na , mahārāja , kuṭumbaṃ vilumpāmi , mayhaṃ pana ‘ sīlaṃ nu kho mahantaṃ , sutaṃ nu kho ’ ti kukkuccaṃ ahosi , svāhaṃ ‘ etesu kataraṃ nu kho mahantan ’ ti vīmaṃsanto tayo vāre kahāpaṇaṃ gaṇhiṃ , taṃ maṃ esa bandhāpetvā tumhākaṃ dasseti .
Idāni me sutato
V3.167 sīlassa mahantabhāvo ñāto , na me gharāvāsenattho , pabbajissāmahan ’’ ti pabbajjaṃ anujānāpetvā gharadvāraṃ anoloketvāva jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pabbajjaṃ yāci .Tassa satthā pabbajjañca upasampadañca dāpesi .
So acirūpasampanno vipassanaṃ vipassitvā aggaphale patiṭṭhahi .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asukabrāhmaṇo attano sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajito
M3.180 vipassitvā arahattaṃ patto ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāni ayameva , pubbe paṇḍitāpi sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ kariṃsuyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā bārāṇasiṃ āgantvā rājānaṃ passi .
Rājā tassa purohitaṭṭhānaṃ adāsi .
So pañca sīlāni rakkhati .
Rājāpi naṃ ‘‘ sīlavā ’’ ti garuṃ katvā passi .
So cintesi ‘‘ kiṃ nu kho rājā ‘ sīlavā ’ ti maṃ garuṃ katvā passati , udāhu ‘ sutadharayutto ’’’ ti .
Sabbaṃ paccuppannavatthusadisameva .
Idha pana so brāhmaṇo ‘‘ idāni me sutato sīlassa mahantabhāvo ñāto ’’ ti vatvā imā pañca gāthā abhāsi –
65.
‘‘ Sīlaṃ seyyo sutaṃ seyyo , iti me saṃsayo ahu ;
Sīlameva sutā seyyo , iti me natthi saṃsayo .
66.
‘‘ Moghā jāti ca vaṇṇo ca , sīlameva kiruttamaṃ ;
Sīlena anupetassa , sutenattho na vijjati .
67.
‘‘ Khattiyo ca adhammaṭṭho , vesso cādhammanissito ;
Te pariccajjubho loke , upapajjanti duggatiṃ .
68.
‘‘ Khattiyā brāhmaṇā vessā , suddā caṇḍālapukkusā ;
Idha dhammaṃ caritvāna , bhavanti tidive samā .
69.
‘‘ Na
P3.195 vedā samparāyāya , na jāti nāpi bandhavā ;Sakañca sīlaṃ saṃsuddhaṃ , samparāyāya sukhāya cā ’’ ti .
Tattha
V3.168 sīlameva sutā seyyoti sutapariyattito sataguṇena sahassaguṇena sīlameva uttaritaranti .Evañca pana vatvā sīlaṃ nāmetaṃ
M3.181 ekavidhaṃ saṃvaravasena , duvidhaṃ cārittavārittavasena , tividhaṃ kāyikavācasikamānasikavasena , catubbidhaṃ pātimokkhasaṃvaraindriyasaṃvaraājīvapārisuddhipaccayasannissitavasenāti mātikaṃ ṭhapetvā vitthārento sīlassa vaṇṇaṃ abhāsi .Moghāti aphalā tucchā .
Jātīti khattiyakulādīsu nibbatti .
Vaṇṇoti sarīravaṇṇo abhirūpabhāvo .
Yā hi yasmā sīlarahitassa jātisampadā vā vaṇṇasampadā vā saggasukhaṃ dātuṃ na sakkoti , tasmā ubhayampi taṃ ‘‘ moghan ’’ ti āha .
Sīlameva kirāti anussavavasena vadati , na pana sayaṃ jānāti .
Anupetassāti anupagatassa .
Sutenattho na vijjatīti sīlarahitassa sutapariyattimattena idhaloke vā paraloke vā kāci vaḍḍhi nāma natthi .
Tato parā dve gāthā jātiyā moghabhāvadassanatthaṃ vuttā .
Tattha te pariccajjubho loketi te dussīlā devalokañca manussalokañcāti ubhopi loke pariccajitvā duggatiṃ upapajjanti .
Caṇḍālapukkusāti chavachaḍḍakacaṇḍālā ca pupphachaḍḍakapukkusā ca .
Bhavanti tidive samāti ete sabbepi sīlānubhāvena devaloke nibbattā samā honti nibbisesā , devātveva saṅkhyaṃ gacchanti .
Pañcamagāthā sabbesampi sutādīnaṃ moghabhāvadassanatthaṃ vuttā .
Tassattho – mahārāja , ete vedādayo ṭhapetvā idhaloke yasamattadānaṃ samparāye dutiye vā tatiye vā bhave yasaṃ vā sukhaṃ vā dātuṃ nāma na sakkonti , parisuddhaṃ pana attano sīlameva taṃ dātuṃ sakkotīti .
Evaṃ mahāsatto sīlaguṇe thometvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā taṃ divasameva himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā sīlaṃ vīmaṃsitvā isipabbajjaṃ pabbajito ahameva ahosin ’’ ti .
Sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā dutiyā .