[337]7. Pīṭhajātakavaṇṇanā
Na
M3.109 te pīṭhamadāyimhāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .So kira janapadato jetavanaṃ gantvā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā satthāraṃ vanditvā sāmaṇeradahare pucchi ‘‘ āvuso , sāvatthiyaṃ āgantukabhikkhūnaṃ ke upakārakā ’’ ti
P3.119 .‘‘ Āvuso , anāthapiṇḍiko nāma mahāseṭṭhi , visākhā nāma mahāupāsikā ete bhikkhusaṅghassa upakārakā mātāpituṭṭhāniyā ’’ ti .
So ‘‘ sādhū ’’ ti punadivase pātova ekabhikkhussapi apaviṭṭhakāle anāthapiṇḍikassa gharadvāraṃ agamāsi .
Taṃ avelāya gatattā koci na olokesi
V3.102 .So tato kiñci alabhitvā visākhāya gharadvāraṃ gato .
Tatrāpi atipātova gatattā kiñci na labhi .
So tattha tattha vicaritvā punāgacchanto yāguyā niṭṭhitāya gato , punapi tattha tattha vicaritvā bhatte niṭṭhite gato .
So vihāraṃ gantvā ‘‘ dvepi kulāni assaddhāni appasannāni eva , ime bhikkhū pana ‘ saddhāni pasannānī ’ ti kathentī ’’ ti tāni kulāni paribhavanto carati .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , asuko kira jānapado bhikkhu atikālasseva kuladvāraṃ gato bhikkhaṃ alabhitvā kulāni paribhavanto caratī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira bhikkhū ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ , bhante ’’ ti vutte ‘‘ kasmā tvaṃ bhikkhu kujjhasi , pubbe anuppanne buddhe tāpasāpi tāva kuladvāraṃ gantvā bhikkhaṃ alabhitvā na kujjhiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante ciraṃ vasitvā loṇambilasevanatthāya bārāṇasiṃ patvā uyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pāvisi .
Tadā bārāṇasiseṭṭhi saddho hoti pasanno .
Bodhisatto ‘‘ kataraṃ kulagharaṃ saddhan ’’ ti pucchitvā ‘‘ seṭṭhigharan ’’ ti sutvā
M3.110 seṭṭhino gharadvāraṃ agamāsi .Tasmiṃ khaṇe seṭṭhi rājupaṭṭhānaṃ gato , manussāpi naṃ na passiṃsu , so nivattitvā gacchati .
Atha naṃ seṭṭhi rājakulato nivattanto
P3.120 disvā vanditvā bhikkhābhājanaṃ gahetvā gharaṃ netvā nisīdāpetvā pādadhovanatelamakkhanayāgukhajjakādīhi santappetvā antarābhatte kiñci kāraṇaṃ apucchitvā katabhattakiccaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ bhante , amhākaṃ gharadvāraṃ āgatā nāma yācakā vā dhammikasamaṇabrāhmaṇā vā sakkārasammānaṃ alabhitvā gatapubbā nāma natthi , tumhe pana ajja amhākaṃ dārakehi adiṭṭhattā āsanaṃ vā pānīyaṃ vā pādadhovanaṃ vā yāgubhattaṃ vā alabhitvāva gatā , ayaṃ amhākaṃ doso , taṃ no khamituṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha – 145.
‘‘ Na te pīṭhamadāyimhā , na pānaṃ napi bhojanaṃ ;
Brahmacāri khamassu me , etaṃ passāmi accayan ’’ ti .
Tattha na te pīṭhamadāyimhāti pīṭhampi te na dāpayimha .
Taṃ
V3.103 sutvā bodhisatto dutiyaṃ gāthamāha – 146.
‘‘ Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe , na cāpi me appiyamāsi kiñci ;
Athopi me āsi manovitakko , etādiso nūna kulassa dhammo ’’ ti .
Tattha nevābhisajjāmīti neva laggāmi .
Etādisoti ‘‘ imassa kulassa etādiso nūna sabhāvo , adāyakavaṃso esa bhavissatī ’’ ti evaṃ me manovitakko uppanno .
Taṃ sutvā seṭṭhi itarā dve gāthā abhāsi –
147.
‘‘ Esasmākaṃ kule dhammo , pitupitāmaho sadā ;
Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ , sabbetaṃ nipadāmase .
148.
‘‘ Esasmākaṃ kule dhammo , pitupitāmaho sadā ;
Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma , uttamaṃ viya ñātakan ’’ ti .
Tattha
P3.121M3.111 dhammoti sabhāvo .Pitupitāmahoti pitūnañca pitāmahānañca santako .
Udakan ti pādadhovanaudakaṃ .
Pajjan ti pādamakkhanatelaṃ .
Sabbetanti sabbaṃ etaṃ .
Nipadāmaseti ni kāra pa kārā upasaggā , dāmaseti attho , dadāmāti vuttaṃ hoti .
Iminā yāva sattamā kulaparivaṭṭā dāyakavaṃso amhākaṃ vaṃsoti dasseti .
Uttamaṃ viya ñātakan ti mātaraṃ viya pitaraṃ viya ca mayaṃ dhammikaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā disvā sakkaccaṃ sahatthena upaṭṭhahāmāti attho .
Bodhisatto pana katipāhaṃ bārāṇasiseṭṭhino dhammaṃ desento tattha vasitvā puna himavantameva gantvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā bārāṇasiseṭṭhi ānando ahosi , tāpaso pana ahameva ahosinti .
Pīṭhajātakavaṇṇanā sattamā .