[361]1. Vaṇṇārohajātakavaṇṇanā
Vaṇṇārohenāti
V3.164P3.191 idaṃ satthā jetavane viharanto dve aggasāvake ārabbha kathesi .Ekasmiñhi samaye ubhopi mahātherā ‘‘ imaṃ antovassaṃ suññāgāraṃ anubrūhessāmā ’’ ti satthāraṃ āpucchitvā gaṇaṃ pahāya sayameva pattacīvaraṃ ādāya jetavanā nikkhamitvā ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya araññe vihariṃsu .
Aññataropi vighāsādapuriso therānaṃ upaṭṭhānaṃ karonto tattheva ekamante vasi .
So therānaṃ samaggavāsaṃ disvā ‘‘ ime ativiya samaggā vasanti , sakkā nu kho ete aññamaññaṃ bhinditun ’’ ti cintetvā sāriputtattheraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ nu kho , bhante , ayyena mahāmoggallānattherena saddhiṃ tumhākaṃ kiñci veraṃ atthī ’’ ti pucchi .
‘‘ Kiṃ panāvuso ’’ ti .
Esa , bhante , mama āgatakāle ‘‘ sāriputto
M3.177 nāma jātigottakulapadesehi vā sutaganthapaṭivedhaiddhīhi vā mayā saddhiṃ kiṃ pahotī ’’ ti tumhākaṃ aguṇameva kathesīti .Thero sitaṃ katvā ‘‘ gaccha tvaṃ āvuso ’’ ti āha .
So aparasmimpi divase mahāmoggallānattherampi upasaṅkamitvā tatheva kathesi .
Sopi naṃ sitaṃ katvā ‘‘ gaccha , tvaṃ , āvuso ’’ ti vatvā sāriputtattheraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ āvuso , eso vighāsādo tumhākaṃ santike kiñci kathesī ’’ ti pucchi .
‘‘ Āmāvuso , mayhampi santike kathesi , imaṃ nīharituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
‘‘ Sādhu , āvuso , nīharā ’’ ti vutte thero ‘‘ mā idha vasī ’’ ti accharaṃ paharitvā taṃ nīhari .
Te ubhopi samaggavāsaṃ vasitvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdiṃsu .
Satthā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ sukhena vassaṃ vasitthā ’’ ti pucchitvā ‘‘ bhante , eko vighāsādo amhe bhinditukāmo hutvā bhindituṃ asakkonto palāyī ’’ ti vutte ‘‘ na kho so , sāriputta , idāneva , pubbepesa tumhe ‘ bhindissāmī ’ ti bhindituṃ asakkonto palāyī ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe rukkhadevatā ahosi .
Tadā sīho ca byaggho
P3.192 ca araññe pabbataguhāyaṃ vasanti .Eko siṅgālo te upaṭṭhahanto tesaṃ
V3.165 vighāsaṃ khāditvā mahākāyo hutvā ekadivasaṃ cintesi ‘‘ mayā sīhabyagghānaṃ maṃsaṃ na khāditapubbaṃ , mayā ime dve jane bhindituṃ vaṭṭati , tato nesaṃ kalahaṃ katvā matānaṃ maṃsaṃ khādissāmī ’’ ti .So sīhaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ , sāmi , tumhākaṃ byagghena saddhiṃ kiñci veraṃ atthī ’’ ti pucchi .
‘‘ Kiṃ pana , sammā ’’ ti ?
Esa , bhante , mamāgatakāle ‘‘ sīho nāma sarīravaṇṇena vā ārohapariṇāhena vā jātibalavīriyehi vā mama kalabhāgampi na pāpuṇātī ’’ ti tumhākaṃ aguṇameva kathesīti .
Atha naṃ sīho ‘‘ gaccha tvaṃ , na so evaṃ kathessatī ’’ ti āha .
Byagghampi upasaṅkamitvā eteneva upāyena kathesi .
Taṃ sutvā byagghopi sīhaṃ upasaṅkamitvā ‘‘ samma , tvaṃ kira idañcidañca vadesī ’’ ti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
60.
‘‘ Vaṇṇārohena jātiyā , balanikkamanena ca ;
Subāhu na mayā seyyo , sudāṭha iti bhāsasī ’’ ti .
Tattha
M3.178 balanikkamanena cāti kāyabalena ceva vīriyabalena ca .Subāhu na mayā seyyoti ayaṃ subāhu nāma byaggho etehi kāraṇehi mayā neva sadiso na uttaritaroti saccaṃ kira tvaṃ sobhanāhi dāṭhāhi samannāgata sudāṭha migarāja , evaṃ vadesīti .
Taṃ sutvā sudāṭho sesā catasso gāthā abhāsi –
61.
‘‘ Vaṇṇārohena jātiyā , balanikkamanena ca ;
Sudāṭho na mayā seyyo , subāhu iti bhāsasi .
62.
‘‘ Evaṃ ce maṃ viharantaṃ , subāhu samma dubbhasi ;
Na dānāhaṃ tayā saddhiṃ , saṃvāsamabhirocaye .
63.
‘‘ Yo paresaṃ vacanāni , saddaheyya yathātathaṃ ;
Khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ , verañca pasave bahuṃ .
64.
‘‘ Na so mitto yo sadā appamatto , bhedāsaṅkī randhamevānupassī ;
Yasmiñca
P3.193 setī urasīva putto , sa ve mitto yo abhejjo parehī ’’ ti .Tattha sammāti
V3.166 vayassa .Dubbhasīti yadi evaṃ tayā saddhiṃ samaggavāsaṃ vasantaṃ maṃ siṅgālassa kathaṃ gahetvā tvaṃ dubbhasi hanituṃ icchasi , ito dāni paṭṭhāya ahaṃ tayā saddhiṃ saṃvāsaṃ na abhirocaye .
Yathātathan ti tathato yathātathaṃ yathātacchaṃ avisaṃvādakena ariyena vuttavacanaṃ saddhātabbaṃ .
Evaṃ yo yesaṃ kesañci paresaṃ vacanāni saddahethāti attho .
Yo sadā appamattoti yo niccaṃ appamatto hutvā mittassa vissāsaṃ na deti , so mitto nāma na hotīti attho .
Bhedāsaṅkīti ‘‘ ajja bhijjissati , sve bhijjissatī ’’ ti evaṃ mittassa bhedameva āsaṅkati .
Randhamevānupassīti chiddaṃ vivarameva passanto .
Urasīva puttoti yasmiṃ mitte mātu hadaye putto viya nirāsaṅko nibbhayo seti .
Iti
M3.179 imāhi catūhi gāthāhi sīhena mittaguṇe kathite byaggho ‘‘ mayhaṃ doso ’’ ti sīhaṃ khamāpesi .Te tattheva samaggavāsaṃ vasiṃsu .
Siṅgālo pana palāyitvā aññattha gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā siṅgālo vighāsādo ahosi , sīho sāriputto , byaggho moggallāno , taṃ kāraṇaṃ paccakkhato diṭṭhā tasmiṃ vane nivuttharukkhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vaṇṇārohajātakavaṇṇanā paṭhamā .