[303]3. Ekarājajātakavaṇṇanā
Anuttare kāmaguṇe samiddheti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kosalarājasevakaṃ ārabbha kathesi .
Paccuppannavatthu heṭṭhā seyyajātake ( jā .1.3.94 ādayo ) kathitameva .
Idha pana satthā ‘‘ na tvaññeva anatthena atthaṃ āhari , porāṇakapaṇḍitāpi attano anatthena atthaṃ āhariṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasirañño upaṭṭhāko amacco rājantepure dubbhi .
Rājā paccakkhatova tassa
V3.11 dosaṃ disvā taṃ raṭṭhā pabbājesi .So dubbhisenaṃ nāma kosalarājānaṃ upaṭṭhahantoti sabbaṃ mahāsīlavajātake ( jā .1.1.51) kathitameva .
Idha pana dubbhiseno mahātale amaccamajjhe nisinnaṃ bārāṇasirājānaṃ gaṇhāpetvā sikkāya pakkhipāpetvā uttarummāre heṭṭhāsīsakaṃ olambāpesi .
Rājā corarājānaṃ ārabbha mettaṃ bhāvetvā kasiṇaparikammaṃ katvā jhānaṃ nibbattesi , bandhanaṃ chijji , tato rājā ākāse pallaṅkena nisīdi .
Corarājassa sarīre dāho uppajji ,‘‘ ḍayhāmi ḍayhāmī ’’ ti bhūmiyaṃ aparāparaṃ parivattati .
‘‘ Kimetan ’’ ti vutte ‘‘ mahārāja , tumhe evarūpaṃ dhammikarājānaṃ niraparādhaṃ dvārassa uttarummāre heṭṭhāsīsakaṃ olambāpethā ’’ ti vadiṃsu .
Tena hi vegena gantvā mocetha nanti .
Purisā gantvā rājānaṃ ākāse pallaṅkena nisinnaṃ
P3.14 disvā āgantvā dubbhisenassa ārocesuṃ .So vegena gantvā taṃ vanditvā khamāpetuṃ paṭhamaṃ gāthamāha –
9.
‘‘ Anuttare kāmaguṇe samiddhe , bhutvāna pubbe vasi ekarāja ;
Sodāni dugge narakamhi khitto , nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇan ’’ ti .
Tattha
M3.13 vasīti vuttho .Ekarājāti bodhisattaṃ nāmenālapati .
Sodānīti so tvaṃ idāni .
Duggeti visame .
Narakamhīti āvāṭe .
Olambitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇan ti evarūpe visamaṭṭhāne khittopi porāṇakavaṇṇañca balañca nappajahasīti pucchati .
Taṃ sutvā bodhisatto sesagāthā avoca –
10.
‘‘ Pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ , sampatthitā dubbhisena ahosi ;
Taṃdāni laddhāna kathaṃ nu rāja , jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ .
11.
‘‘ Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni , yasassinaṃ paññavantaṃ visayha ;
Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ , nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ .
12.
‘‘ Panujja dukkhena sukhaṃ janinda , sukhena vā dukkhamasayhasāhi ;
Ubhayattha santo abhinibbutattā , sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyā ’’ ti .
Tattha khantīti adhivāsanakhanti .
Tapoti tapacaraṇaṃ .
Sampatthitāti icchitā abhikaṅkhitā
V3.12 .Dubbhisenāti taṃ nāmenālapati .
Taṃdāni laddhānāti taṃ patthanaṃ idānāhaṃ labhitvā .
Jaheti kena kāraṇena ahaṃ jaheyyaṃ .
Yassa hi dukkhaṃ vā domanassaṃ vā hoti , so taṃ jaheyyāti dīpeti .
‘‘ Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitānī ’’ ti anussavavasena attano sampattiṃ dassento āha
P3.15 .Idaṃ vuttaṃ hoti – sabbāneva mama kattabbakiccāni dānasīlabhāvanāuposathakammāni pubbeva niṭṭhitānīti .
Yasassinaṃ paññavantaṃ visayhāti parivārasampattiyā yasassi , paññāsampadāya paññavanta , asayhasāhitāya visayha .
Evaṃ tīṇipetāni ālapanāneva .
Nan ti panettha nipāto
M3.14 .Byañjanasiliṭṭhatāvasenantakārassa sānunāsikatā katāti paccetabbā .
Yaso cāti yasañca , ayameva vā pāṭho .
Laddhā puriman ti labhitvā purimaṃ pubbe aladdhapubbaṃ .
Uḷāran ti mahantaṃ .
Kilesavikkhambhanamettābhāvanājhānuppattiyo sandhāyevamāha .
Nappajjaheti evarūpaṃ yasaṃ laddhā kiṃkāraṇā purāṇavaṇṇabalaṃ jahissāmīti attho .
Dukkhenāti tayā uppāditena narakamhi khipanadukkhena mama rajjasukhaṃ panuditvā .
Sukhena vā dukkhan ti jhānasukhena vā taṃ dukkhaṃ panuditvā .
Ubhayattha santoti ye santo honti mādisā , te dvīsupi etesu koṭṭhāsesu abhinibbutasabhāvā majjhattā sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyā , ekasadisā nibbikārāva hontīti .
Idaṃ sutvā dubbhiseno bodhisattaṃ khamāpetvā ‘‘ tumhākaṃ rajjaṃ tumheva kāretha , ahaṃ vo core paṭibāhissāmī ’’ ti vatvā tassa duṭṭhāmaccassa rājāṇaṃ kāretvā pakkāmi .
Bodhisattopi rajjaṃ amaccānaṃ niyyādetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā dubbhiseno ānando ahosi , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ekarājajātakavaṇṇanā tatiyā .