[384]9. Dhammadhajajātakavaṇṇanā
Dhammaṃ caratha ñātayoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Tadā hi satthā ‘‘ na , bhikkhave , ayaṃ idāneva kuhako , pubbepi kuhakoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto sakuṇasaṅghaparivuto samuddamajjhe dīpake vasi .
Athekacce kāsiraṭṭhavāsino vāṇijā disākākaṃ gahetvā nāvāya samuddaṃ pakkhandiṃsu , samuddamajjhe nāvā bhijji .
So disākāko taṃ dīpakaṃ gantvā cintesi ‘‘ ayaṃ mahāsakuṇasaṅgho , mayā kuhakakammaṃ katvā etesaṃ aṇḍakāni
V3.235 ceva chāpake ca varaṃ varaṃ khādituṃ vaṭṭatī ’’ ti .So otaritvā sakuṇasaṅghassa majjhe mukhaṃ vivaritvā ekena pādena pathaviyaṃ aṭṭhāsi .
‘‘ Ko nāma tvaṃ , sāmī ’’ ti sakuṇehi puṭṭho ‘‘ ahaṃ dhammiko nāmā ’’ ti āha .
‘‘ Kasmā pana ekena pādena ṭhitosī ’’ ti ?
‘‘ Mayā dutiye pāde nikkhitte
P3.268 pathavī dhāretuṃ na sakkotī ’’ ti .‘‘ Atha kasmā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhasī ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ aññaṃ āhāraṃ na khādāmi , vātameva khādāmī ’’ ti .
Evañca pana vatvā te sakuṇe āmantetvā ‘‘ ovādaṃ vo dassāmi , taṃ suṇāthā ’’ ti tesaṃ ovādavasena paṭhamaṃ gāthamāha –
65.
‘‘ Dhammaṃ caratha ñātayo , dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo ;
Dhammacārī sukhaṃ seti , asmiṃ loke paramhi cā ’’ ti .
Tattha dhammaṃ carathāti kāyasucaritādibhedaṃ dhammaṃ karotha .
Ñātayoti te ālapati .
Dhammaṃ caratha bhaddaṃ voti ekavāraṃ caritvā mā osakkatha , punappunaṃ caratha , evaṃ bhaddaṃ vo bhavissati .
Sukhaṃ setīti desanāsīsametaṃ , dhammacārī pana sukhaṃ tiṭṭhati gacchati nisīdati seti , sabbiriyāpathesu sukhito hotīti dīpeti .
Sakuṇā
M3.253 ‘‘ ayaṃ kāko kohaññena aṇḍakāni khādituṃ evaṃ vadatī ’’ ti ajānitvā taṃ dussīlaṃ vaṇṇentā dutiyaṃ gāthamāhaṃsu – 66.
‘‘ Bhaddako vatayaṃ pakkhī , dijo paramadhammiko ;
Ekapādena tiṭṭhanto , dhammamevānusāsatī ’’ ti .
Tattha dhammamevāti sabhāvameva .
Anusāsatīti kathesi .
Sakuṇā tassa dussīlassa saddahitvā ‘‘ tvaṃ kira sāmi aññaṃ gocaraṃ na gaṇhasi , vātameva bhakkhasi , tena hi amhākaṃ aṇḍakāni ca chāpake ca olokeyyāsī ’’ ti vatvā gocarāya gacchanti .
So pāpo tesaṃ gatakāle aṇḍakāni ca chāpake ca kucchipūraṃ khāditvā tesaṃ āgamanakāle upasantūpasanto hutvā mukhaṃ vivaritvā ekena pādena tiṭṭhati .
Sakuṇā āgantvā puttake apassantā ‘‘ ko nu kho khādatī ’’ ti mahāsaddena viravanti ,‘‘ ayaṃ kāko dhammiko ’’ ti tasmiṃ āsaṅkāmattampi na karonti .
Athekadivasaṃ mahāsatto cintesi ‘‘ idha pubbe koci
V3.236 paripantho natthi , imassa āgatakālato paṭṭhāya jāto , imaṃ pariggaṇhituṃ vaṭṭatī ’’ ti .So sakuṇehi saddhiṃ gocarāya gacchanto viya hutvā nivattitvā paṭicchannaṭṭhāne aṭṭhāsi .
Kākopi
P3.269 ‘‘ gatā sakuṇā ’’ ti nirāsaṅko hutvā uṭṭhāya gantvā aṇḍakāni ca chāpake ca khāditvā punāgantvā mukhaṃ vivaritvā ekena pādena aṭṭhāsi .Sakuṇarājā sakuṇesu āgatesu sabbe sannipātāpetvā ‘‘ ahaṃ vo ajja puttakānaṃ paripanthaṃ pariggaṇhanto imaṃ pāpakākaṃ khādantaṃ addasaṃ , etha naṃ gaṇhāmā ’’ ti sakuṇasaṅghaṃ āmantetvā parivāretvā ‘‘ sace palāyati , gaṇheyyātha nan ’’ ti vatvā sesagāthā abhāsi –
67.
‘‘ Nāssa sīlaṃ vijānātha , anaññāya pasaṃsatha ;
Bhutvā aṇḍañca potañca , dhammo dhammoti bhāsati .
68.
‘‘ Aññaṃ bhaṇati vācāya , aññaṃ kāyena kubbati ;
Vācāya no ca kāyena , na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito .
69.
‘‘ Vācāya
M3.254 sakhilo manoviduggo , channo kūpasayova kaṇhasappo ;Dhammadhajo gāmanigamāsu sādhu , dujjāno purisena bālisena .
70.
‘‘ Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi , pādā cimaṃ viheṭhatha ;
Chavañhimaṃ vināsetha , nāyaṃ saṃvāsanāraho ’’ ti .
Tattha nāssa sīlan ti na assa sīlaṃ .
Anaññāyāti ajānitvā .
Bhutvāti khāditvā .
Vācāya no ca kāyenāti ayañhi vacaneneva dhammaṃ carati , kāyena pana na karoti .
Na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhitoti tasmā jānitabbo yathāyaṃ dhammaṃ bhaṇati , na taṃ adhiṭṭhito , tasmiṃ dhamme na adhiṭṭhito .
Vācāya sakhiloti vacanena mudu .
Manoviduggoti manasā viduggo duppaveso visamo .
Channoti yasmiṃ bile sayati , tena channo .
Kūpasayoti bilāsayo .
Dhammadhajoti sucaritadhammaṃ dhajaṃ katvā vicaraṇena dhammaddhajo .
Gāmanigamāsu sādhūti gāmesu ca nigamesu ca sādhu bhaddako sambhāvito .
Dujjānoti ayaṃ evarūpo dussīlo paṭicchannakammanto bālisena aññāṇena purisena na sakkā jānituṃ .
Pādā ciman ti attano attano pādena ca imaṃ .
Viheṭhathāti paharatha hanatha .
Chavan ti lāmakaṃ .
Nāyan ti ayaṃ amhehi saddhiṃ ekasmiṃ ṭhāne saṃvāsaṃ na arahatīti .
Evañca
V3.237P3.270 pana vatvā sakuṇajeṭṭhako sayameva laṅghitvā tassa sīsaṃ tuṇḍena pahari , avasesā sakuṇā tuṇḍanakhapādapakkhehi pahariṃsu .So tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā kuhakakāko idāni kuhakabhikkhu ahosi , sakuṇarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Dhammadhajajātakavaṇṇanā navamā .