[356]6. Koraṇḍiyajātakavaṇṇanā
Eko araññeti idaṃ satthā jetavane viharanto dhammasenāpatiṃ ārabbha kathesi .
Thero kira āgatāgatānaṃ dussīlānaṃ migaluddakamacchabandhādīnaṃ diṭṭhadiṭṭhānaññeva ‘‘ sīlaṃ gaṇhatha , sīlaṃ gaṇhathā ’’ ti sīlaṃ deti .
Te there garubhāvena tassa kathaṃ bhindituṃ asakkontā sīlaṃ gaṇhanti , gahetvā ca pana na rakkhanti , attano attano kammameva karonti .
Thero saddhivihārike āmantetvā
V3.147 ‘‘ āvuso , ime manussā mama santike sīlaṃ gaṇhiṃsu , gaṇhitvā ca pana na rakkhantī ’’ tiP3.171 āha .‘‘ Bhante , tumhe etesaṃ aruciyā sīlaṃ detha , ete tumhākaṃ kathaṃ bhindituṃ asakkontā gaṇhanti , tumhe ito paṭṭhāya evarūpānaṃ sīlaṃ mā adatthā ’’ ti .
Thero anattamano ahosi .
Taṃ pavattiṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ –
‘‘ āvuso , sāriputtatthero kira diṭṭhadiṭṭhānaññeva sīlaṃ detī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa diṭṭhadiṭṭhānaṃ ayācantānaññeva sīlaṃ detī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ disāpāmokkhassa ācariyassa jeṭṭhantevāsiko koraṇḍiyo nāma ahosi .
Tadā so ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṃ kevaṭṭādīnaṃ ayācantānaññeva ‘‘ sīlaṃ gaṇhatha , sīlaṃ gaṇhathā ’’ ti sīlaṃ deti .
Te gahetvāpi na rakkhanti
M3.159 ācariyo tamatthaṃ antevāsikānaṃ ārocesi .Antevāsikā ‘‘ bhante , tumhe etesaṃ aruciyā sīlaṃ detha , tasmā bhindanti , ito dāni paṭṭhāya yācantānaññeva dadeyyātha , mā ayācantānan ’’ ti vadiṃsu .
So vippaṭisārī ahosi , evaṃ santepi diṭṭhadiṭṭhānaṃ sīlaṃ detiyeva .
Athekadivasaṃ ekasmā gāmā manussā āgantvā brāhmaṇavācanakatthāya ācariyaṃ nimantayiṃsu .
So koraṇḍiyamāṇavaṃ pakkositvā ‘‘ tāta , ahaṃ na gacchāmi , tvaṃ ime pañcasate māṇave gahetvā tattha gantvā vācanakāni sampaṭicchitvā amhākaṃ dinnakoṭṭhāsaṃ āharā ’’ ti pesesi .
So gantvā paṭinivattanto antarāmagge ekaṃ kandaraṃ disvā cintesi ‘‘ amhākaṃ ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṃ ayācantānaññeva sīlaṃ deti , ito dāni paṭṭhāya yathā yācantānaññeva deti , tathā naṃ karissāmī ’’ ti .
So tesu māṇavesu
P3.172 sukhanisinnesu uṭṭhāya mahantaṃ mahantaṃ selaṃ ukkhipitvā kandarāyaṃ khipi , punappunaṃ khipiyeva .Atha naṃ te māṇavā uṭṭhāya ‘‘ ācariya , kiṃ karosī ’’ ti āhaṃsu .
So na kiñci kathesi , te vegena gantvā ācariyassa ārocesuṃ .
Ācariyo āgantvā tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
34.
‘‘ Eko araññe girikandarāyaṃ , paggayha paggayha silaṃ pavecchasi ;
Punappunaṃ santaramānarūpo , koraṇḍiya ko nu tava yidhattho ’’ ti .
Tattha ko nu tava yidhatthoti ko nu tava idha kandarāyaṃ silākhipanena attho .
So
V3.148 tassa vacanaṃ sutvā ācariyaṃ pabodhetukāmo dutiyaṃ gāthamāha – 35.
‘‘ Ahañhimaṃ sāgarasevitantaṃ , samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi ;
Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca , tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmī ’’ ti .
Tattha
M3.160 ahañhiman ti ahañhi imaṃ mahāpathaviṃ .Sāgarasevitantan ti sāgarehi sevitaṃ cāturantaṃ .
Yathāpi pāṇīti hatthatalaṃ viya samaṃ karissāmi .
Vikiriyāti vikiritvā .
Sānūni ca pabbatāni cāti paṃsupabbate ca silāpabbate ca .
Taṃ sutvā brāhmaṇo tatiyaṃ gāthamāha –
36.
‘‘ Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ , samaṃ manusso karaṇāya meko ;
Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ , koraṇḍiya hāhasi jīvalokan ’’ ti .
Tattha
P3.173 karaṇāya mekoti karaṇāya eko kātuṃ na sakkotīti dīpeti .Maññāmimaññeva dariṃ jigīsan ti ahaṃ maññāmi tiṭṭhatu pathavī , imaññeva ekaṃ dariṃ jigīsaṃ pūraṇatthāya vāyamanto silā pariyesanto upāyaṃ vicinantova tvaṃ imaṃ jīvalokaṃ hāhasi jahissasi , marissasīti attho .
Taṃ sutvā māṇavo catutthaṃ gāthamāha –
37.
‘‘ Sace ayaṃ bhūtadharaṃ na sakkā , samaṃ manusso karaṇāya meko ;
Evameva tvaṃ brahme ime manusse , nānādiṭṭhike nānayissasi te ’’ ti .
Tassattho – sace ayaṃ eko manusso imaṃ bhūtadharaṃ pathaviṃ samaṃ kātuṃ na sakkā na samattho , evameva tvaṃ ime dussīlamanusse nānādiṭṭhike nānayissasi , te evaṃ ‘‘ sīlaṃ gaṇhatha , sīlaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanto attano vasaṃ na ānayissasi , paṇḍitapurisāyeva hi pāṇātipātaṃ ‘‘ akusalan ’’ ti garahanti .
Saṃsāramocakādayo panettha kusalasaññino , te tvaṃ kathaṃ ānayissasi , tasmā diṭṭhadiṭṭhānaṃ sīlaṃ adatvā yācantānaññeva dehīti .
Taṃ
V3.149 sutvā ācariyo ‘‘ yuttaṃ vadati koraṇḍiyo , idāni na evarūpaṃ karissāmī ’’ ti attano viraddhabhāvaṃ ñatvā pañcamaṃ gāthamāha – 38.
‘‘ Saṃkhittarūpena
M3.161 bhavaṃ mamatthaṃ , akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ ;Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ , kattuṃ manussena tathā manussā ’’ ti .
Tattha samāyan ti samaṃ ayaṃ .
Evaṃ ācariyo māṇavassa thutiṃ akāsi , sopi naṃ bodhetvā sayaṃ gharaṃ nesi .
Satthā
P3.174 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā brāhmaṇo sāriputto ahosi , koraṇḍiyamāṇavo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Koraṇḍiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .