[329]9. Kāḷabāhujātakavaṇṇanā
Yaṃ annapānassāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto hatalābhasakkāraṃ devadattaṃ ārabbha kathesi .
Devadattena hi tathāgate aṭṭhānakopaṃ bandhitvā dhanuggahesu payojitesu nāḷāgirivissajjanena tassa doso pākaṭo jāto .
Athassa paṭṭhapitāni dhuvabhattādīni manusssā na kariṃsu , rājāpi naṃ na olokesi .
So hatalābhasakkāro kulesu viññāpetvā bhuñjanto vicari .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , devadatto ‘ lābhasakkāraṃ uppādessāmī ’ ti uppannampi thiraṃ kātuṃ nāsakkhī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa hatalābhasakkāro ahosī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M3.90 bārāṇasiyaṃ dhanañjaye rajjaṃ kārente bodhisatto rādho nāma suko ahosi mahāsarīro paripuṇṇagatto , kaniṭṭho panassa poṭṭhapādo nāma .Eko luddako te dvepi jane bandhitvā netvā bārāṇasirañño adāsi .
Rājā ubhopi te suvaṇṇapañjare pakkhipitvā suvaṇṇataṭṭakena madhulāje khādāpento
P3.98 sakkharodakaṃ pāyento paṭijaggi .Sakkāro ca mahā ahosi , lābhaggayasaggappattā ahesuṃ .
Atheko vanacarako kāḷabāhuṃ nāmekaṃ mahākāḷamakkaṭaṃ ānetvā bārāṇasirañño adāsi .
Tassa pacchā āgatattā mahantataro lābhasakkāro ahosi , sukānaṃ parihāyi .
Bodhisatto tādilakkhaṇayogato na kiñci āha , kaniṭṭho panasssa tādilakkhaṇābhāvā taṃ makkaṭassa sakkāraṃ asahanto ‘‘ bhātika , pubbe imasmiṃ rājakule sādhurasakhādanīyādīni amhākameva denti , idāni pana mayaṃ na labhāma , kāḷabāhumakkaṭasseva denti .
Mayaṃ dhanañjayarañño santikā lābhasakkāraṃ alabhantā imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāma , ehi araññameva gantvā vasissāmā ’’ ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
113.
‘‘ Yaṃ
V3.84 annapānassa pure labhāma , taṃ dāni sākhamigameva gacchati ;Gacchāma dāni vanameva rādha , asakkatā casma dhanañjayāyā ’’ ti .
Tattha yaṃ annapānassāti yaṃ annapānaṃ assa rañño santikā .
Upayogatthe vā sāmivacanaṃ .
Dhanañjayāyāti karaṇatthe sampadānavacanaṃ , dhanañjayena .
Asakkatā casmāti annapānaṃ na labhāma , iminā ca na sakkatamhāti attho .
Taṃ sutvā rādho dutiyaṃ gāthamāha –
114.
‘‘ Lābho alābho yaso ayaso ca , nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ ;
Ete aniccā manujesu dhammā , mā soci kiṃ socasi poṭṭhapādā ’’ ti .
Tattha yasoti issariyaparivāro .
Ayasoti tassābhāvo .
Eteti ete aṭṭha lokadhammā manujesu aniccā , lābhaggayasaggappattā hutvāpi
M3.91 aparena samayena appalābhāP3.99 appasakkārā honti , niccalābhino nāma na honti .Yasādīsupi eseva nayo .
Taṃ sutvā poṭṭhapādo makkaṭe usūyaṃ apanetuṃ asakkonto tatiyaṃ gāthamāha –
115.
‘‘ Addhā tuvaṃ paṇḍitakosi rādha , jānāsi atthāni anāgatāni ;
Kathaṃ nu sākhāmigaṃ dakkhisāma , niddhāvitaṃ rājakulatova jamman ’’ ti .
Tattha kathaṃ nūti kena nu kho upāyena .
Dakkhisāmāti dakkhissāma .
Niddhāvitan ti nivuṭṭhāpitaṃ nikkaḍḍhāpitaṃ .
Jamman ti lāmakaṃ .
Taṃ sutvā rādho catutthaṃ gāthamāha –
116.
‘‘ Cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti , muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre ;
Sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu , yenārakā ṭhassati annapānā ’’ ti .
Tattha bhāyayate kumāreti rājakumāre utrāseti .
Yenārakā ṭhassati annapānāti yena kāraṇena
V3.85 imamhā annapānā dūre ṭhassati , sayameva taṃ kāraṇaṃ karissati , mā tvaṃ etassa cintayīti attho .Kāḷabāhupi katipāheneva rājakumārānaṃ purato ṭhatvā kaṇṇacalanādīni karonto kumāre bhāyāpesi .
Te bhītatasitā vissaramakaṃsu .
Rājā ‘‘ kiṃ etan ’’ ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā ‘‘ nikkaḍḍhatha nan ’’ ti makkaṭaṃ nikkaḍḍhāpesi .
Sukānaṃ lābhasakkāro puna pākatiko ahosi .
Satthā
P3.100 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā kāḷabāhu devadatto ahosi , poṭṭhapādo ānando , rādho pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kāḷabāhujātakavaṇṇanā navamā .