[343]3. Kuntinījātakavaṇṇanā
Avasimha tavāgāreti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño gehe nivutthaṃ kuntinīsakuṇikaṃ ārabbha kathesi .
Sā kira rañño dūteyyahārikā ahosi .
Dve potakāpissā atthi , rājā taṃ sakuṇikaṃ ekassa rañño paṇṇaṃ gāhāpetvā pesesi .
Tassā gatakāle
V3.115 rājakule dārakā te sakuṇapotake hatthehi parimaddantā māresuṃ .Sā āgantvā te potake mate passantī ‘‘ kena me puttakā māritā ’’ ti pucchi .
‘‘ Asukena ca asukena cā ’’ ti .
Tasmiñca kāle rājakule posāvanikabyaggho atthi kakkhaḷo pharuso , bandhanabalena tiṭṭhati .
Atha te dārakā taṃ byagghaṃ dassanāya agamaṃsu .
Sāpi sakuṇikā tehi saddhiṃ gantvā ‘‘ yathā imehi mama puttakā māritā , tatheva ne karissāmī ’’ ti te dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipi , byaggho murāmurāpetvā khādi .
Sā ‘‘ idāni me manoratho paripuṇṇo ’’ ti uppatitvā himavantameva gatā .
Taṃ kāraṇaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , rājakule kira asukā nāma kuntinī
P3.135 sakuṇikā ye hissā potakā māritā , te dārake byagghassa pādamūle khipitvā himavantameva gatā ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesā attano potakaghātake dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipitvā himavantameva gatā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ bodhisatto dhammena samena rajjaṃ kāresi .
Tassa nivesane ekā kuntinī sakuṇikā dūteyyahārikāti sabbaṃ purimasadisameva .
Ayaṃ pana viseso .
Ayaṃ kuntinī byagghena dārake mārāpetvā
M3.124 cintesi ‘‘ idāni na sakkā mayā idha vasituṃ , gamissāmi , gacchantī ca pana rañño anārocetvā na gamissāmi , ārocetvāva gamissāmī ’’ ti .Sā rājānaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā ‘‘ sāmi , tumhākaṃ pamādena mama puttake dārakā māresuṃ , ahaṃ kodhavasikā hutvā te dārake paṭimāresiṃ , idāni mayā idha vasituṃ na sakkā ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
165.
‘‘ Avasimha tavāgāre , niccaṃ sakkatapūjitā ,
Tvameva dānimakari , handa rāja vajāmahan ’’ ti .
Tattha tvameva dānimakarīti maṃ paṇṇaṃ gāhāpetvā pesetvā attano pamādena mama piyaputtake arakkhanto tvaññeva idāni etaṃ mama domanassakāraṇaṃ akari .
Handāti vavassaggatthe nipāto .
Rājāti bodhisattaṃ ālapati .
Vajāmahan ti ahaṃ himavantaṃ gacchāmīti .
Taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha –
166.
‘‘ Yo
V3.116 ve kate paṭikate , kibbise paṭikibbise ;Evaṃ taṃ sammatī veraṃ , vasa kuntini māgamā ’’ ti .
Tassattho – yo puggalo parena kate kibbise attano puttamāraṇādike dāruṇe kamme kate puna attano tassa puggalassa paṭikate paṭikibbise ‘‘ paṭikataṃ
P3.136 mayā tassā ’’ ti jānāti .Evaṃ taṃ sammatī veran ti ettakena taṃ veraṃ sammati vūpasantaṃ hoti , tasmā vasa kuntini māgamāti .
Taṃ sutvā kuntinī tatiyaṃ gāthamāha –
167.
‘‘ Na katassa ca kattā ca , metti sandhīyate puna ;
Hadayaṃ nānujānāti , gacchaññeva rathesabhā ’’ ti .
Tattha na katassa ca kattā cāti katassa ca abhibhūtassa upapīḷitassa puggalassa , idāni vibhattivipariṇāmaṃ katvā yo kattā tassa cāti imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ puna mittabhāvo nāma na sandhīyati na ghaṭīyatīti attho .
Hadayaṃ nānujānātīti tena kāraṇena mama hadayaṃ
M3.125 idha vāsaṃ nānujānāti .Gacchaññeva rathesabhāti tasmā ahaṃ mahārāja gamissāmiyevāti .
Taṃ sutvā rājā catutthaṃ gāthamāha –
168.
‘‘ Katassa ceva kattā ca , metti sandhīyate puna ;
Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ , vasa kuntini māgamā ’’ ti .
Tassattho – katassa ceva puggalassa , yo ca kattā tassa metti sandhīyate puna , sā pana dhīrānaṃ , no ca bālānaṃ .
Dhīrānañhi metti bhinnāpi puna ghaṭīyati , bālānaṃ pana sakiṃ bhinnā bhinnāva hoti , tasmā vasa kuntini māgamāti .
Sakuṇikā ‘‘ evaṃ santepi na sakkā mayā idha vasituṃ sāmī ’’ ti rājānaṃ vanditvā uppatitvā himavantameva gatā .
Satthā
V3.117 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā kuntinīyeva etarahi kuntinī ahosi , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kuntinījātakavaṇṇanā tatiyā .