[437]11. Pūtimaṃsajātakavaṇṇanā
Na
V3.469P3.532 kho me ruccatīti idaṃ satthā jetavane viharanto indriyaasaṃvaraṃ ārabbha kathesi .Ekasmiñhi samaye bahū bhikkhū indriyesu aguttadvārā ahesuṃ .
Satthā ‘‘ ime bhikkhū ovadituṃ vaṭṭatī ’’ ti ānandattherassa vatvā aniyamavasena bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā alaṅkatapallaṅkavaramajjhagato bhikkhū āmantetvā ‘‘ na , bhikkhave , bhikkhunā nāma rūpādīsu subhanimittavasena nimittaṃ gahetuṃ vaṭṭati , sace hi tasmiṃ samaye kālaṃ karoti , nirayādīsu nibbattati , tasmā rūpādīsu subhanimittaṃ mā gaṇhatha .
Bhikkhunā nāma rūpādigocarena na bhavitabbaṃ , rūpādigocarā hi diṭṭheva dhamme mahāvināsaṃ pāpuṇanti , tasmā varaṃ , bhikkhave , tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭhan ’’ ti vitthāretvā ‘‘ tumhākaṃ rūpaṃ olokanakālopi atthi anolokanakālopi .
Olokanakāle subhavasena anoloketvā asubhavaseneva olokeyyātha , evaṃ attano gocarā na parihāyissatha .
Ko pana tumhākaṃ gocaroti ?
Cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , nava lokuttaradhammā .
Etasmiñhi vo gocare carantānaṃ na lacchati māro otāraṃ , sace pana kilesavasikā hutvā subhanimittavasena olokessatha , pūtimaṃsasiṅgālo viya attano gocarā parihāyissathā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavantapadese araññāyatane pabbataguhāyaṃ anekasatā eḷakā vasanti .
Tesaṃ vasanaṭṭhānato avidūre ekissā guhāya pūtimaṃso nāma siṅgālo veṇiyā nāma bhariyāya saddhiṃ vasati .
So ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ vicaranto
M3.507 te eḷake disvā ‘‘ ekena upāyena imesaṃ maṃsaṃ khādituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā upāyena ekekaṃ eḷakaṃ māresi .Te ubhopi eḷakamaṃsaṃ khādantā thāmasampannā thūlasarīrā ahesuṃ .
Anupubbena eḷakā parikkhayaṃ agamaṃsu .
Tesaṃ antare meṇḍamātā
P3.533 nāma ekā eḷikā byattā ahosi upāyakusalā .Siṅgālo taṃ māretuṃ asakkonto ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ sammantento ‘‘ bhadde , eḷakā khīṇā , imaṃ eḷikaṃ ekena upāyena khādituṃ vaṭṭati , ayaṃ panettha upāyo , tvaṃ ekikāva gantvā etāya saddhiṃ sakhī hohi , atha te tāya saddhiṃ vissāse uppanne ahaṃ matālayaṃ karitvā nipajjissāmi , tvaṃ etaṃ upasaṅkamitvā ‘ eḷike sāmiko me mato , ahañca anāthā , ṭhapetvā taṃ añño me ñātako natthi , ehi roditvā kanditvā tassa sarīrakiccaṃ karissāmā ’ ti vatvā taṃ gahetvā āgaccheyyāsi , atha naṃ ahaṃ uppatitvā gīvāya ḍaṃsitvā māressāmī ’’ ti āha .
Sā
V3.470 ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā tāya saddhiṃ sakhibhāvaṃ katvā vissāse uppanne eḷikaṃ tathā avoca .Eḷikā ‘‘ āḷi siṅgāli tava sāmikena sabbe mama ñātakā khāditā , bhāyāmi na sakkomi gantun ’’ ti āha .
‘‘ Āḷi , mā bhāyi , matako kiṃ karissatī ’’ ti ?
‘‘ Kharamanto te sāmiko , bhāyāmevāhan ’’ ti sā evaṃ vatvāpi tāya punappunaṃ yāciyamānā ‘‘ addhā mato bhavissatī ’’ ti sampaṭicchitvā tāya saddhiṃ pāyāsi .
Gacchantī pana ‘‘ ko jānāti , kiṃ bhavissatī ’’ ti tasmiṃ āsaṅkāya siṅgāliṃ purato katvā siṅgālaṃ pariggaṇhantīyeva gacchati .
Siṅgālo tāsaṃ padasaddaṃ sutvā ‘‘ āgatā nu kho eḷikā ’’ ti sīsaṃ ukkhipitvā akkhīni parivattetvā olokesi .
Eḷikā taṃ tathā karontaṃ disvā ‘‘ ayaṃ pāpadhammo maṃ vañcetvā māretukāmo matālayaṃ dassetvā nipanno ’’ ti nivattitvā palāyantī siṅgāliyā ‘‘ kasmā palāyasī ’’ ti vutte taṃ kāraṇaṃ kathentī paṭhamaṃ gāthamāha –
96.
‘‘ Na
P3.534 kho me ruccati āḷi , pūtimaṃsassa pekkhanā ;Etādisā sakhārasmā , ārakā parivajjaye ’’ ti .
Tattha
M3.508 āḷīti ālapanaṃ , sakhi sahāyiketi attho .Etādisā sakhārasmāti evarūpā sahāyakā apakkamitvā taṃ sahāyakaṃ ārakā parivajjeyyāti attho .
Evañca pana vatvā sā nivattitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā .
Siṅgālī taṃ nivattetuṃ asakkontī tassā kujjhitvā attano sāmikasseva santikaṃ gantvā pajjhāyamānā nisīdi .
Atha naṃ siṅgālo garahanto dutiyaṃ gāthamāha –
97.
‘‘ Ummattikā ayaṃ veṇī , vaṇṇeti patino sakhiṃ ;
Pajjhāyi paṭigacchantiṃ , āgataṃ meṇḍamātaran ’’ ti .
Tattha veṇīti tassā nāmaṃ .
Vaṇṇeti patino sakhin ti paṭhamameva attano sakhiṃ eḷikaṃ ‘‘ mayi sinehā vissāsikā āgamissati no santikaṃ , matālayaṃ karohī ’’ ti patino santike vaṇṇeti .
Atha naṃ sā idāni āgataṃ mama santikaṃ anāgantvāva paṭigacchantiṃ meṇḍamātaraṃ pajjhāyati anusocatīti .
Taṃ sutvā siṅgālī tatiyaṃ gāthamāha –
98.
‘‘ Tvaṃ
V3.471 khosi samma ummatto , dummedho avicakkhaṇo ;Yo tvaṃ matālayaṃ katvā , akālena vipekkhasī ’’ ti .
Tattha avicakkhaṇoti vicāraṇapaññārahito .
Akālena vipekkhasīti eḷikāya attano santikaṃ anāgatāyeva olokesīti attho .
99.
‘‘ Na akāle vipekkhayya , kāle pekkheyya paṇḍito ;
Pūtimaṃsova pajjhāyi , yo akāle vipekkhatī ’’ ti .
– ayaṃ abhisambuddhagāthā ;
Tattha akāleti kāmaguṇe ārabbha subhavasena cittuppādakāle .
Ayañhi bhikkhuno rūpaṃ oloketuṃ akālo nāma .
Kāleti asubhavasena anussativasena kasiṇavasena vā rūpaggahaṇakāle .
Ayañhi
M3.509 bhikkhuno rūpaṃ oloketuṃ kālo nāma .Tattha akāle sārattakāle rūpaṃ olokentā mahāvināsaṃ pāpuṇantīti haritacajātakalomasakassapajātakādīhi dīpetabbaṃ .
Kāle asubhavasena olokentā arahatte patiṭṭhahantīti asubhakammikatissattheravatthunā kathetabbaṃ .
Pūtimaṃsova pajjhāyīti bhikkhave , yathā pūtimaṃsasiṅgālo akāle eḷikaṃ oloketvā attano
P3.535 gocarā parihīno pajjhāyati , evaṃ bhikkhu akāle subhavasena rūpaṃ oloketvā satipaṭṭhānādigocarā parihīno diṭṭhadhamme samparāyepi socati pajjhāyati kilamatīti .Veṇīpi kho siṅgālī pūtimaṃsaṃ assāsetvā ‘‘ sāmi , mā cintesi , ahaṃ taṃ punapi upāyena ānessāmi , tvaṃ āgatakāle appamatto gaṇheyyāsī ’’ ti vatvā tassā santikaṃ gantvā ‘‘ āḷi , tava āgatakāleyeva no attho jāto , tava āgatakālasmiṃyeva hi me sāmiko satiṃ paṭilabhi , idāni jīvati , ehi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karohī ’’ ti vatvā pañcamaṃ gāthamāha –
100.
‘‘ Piyaṃ kho āḷi me hotu , puṇṇapattaṃ dadāhi me ;
Pati sañjīvito mayhaṃ , eyyāsi piyapucchikā ’’ ti .
Tattha puṇṇapattaṃ dadāhi meti piyakkhānaṃ akkhāyikā mayhaṃ tuṭṭhidānaṃ dehi .
Pati sañjīvito mayhan ti mama sāmiko sañjīvito uṭṭhito arogoti attho .
Eyyāsīti mayā saddhiṃ āgaccha .
Eḷikā
V3.472 ‘‘ ayaṃ pāpadhammā maṃ vañcetukāmā , ayuttaṃ kho pana paṭipakkhakaraṇaṃ , upāyeneva naṃ vañcessāmī ’’ ti cintetvā chaṭṭhaṃ gāthamāha – 101.
‘‘ Piyaṃ kho āḷi te hotu , puṇṇapattaṃ dadāmi te ;
Mahatā parivārena , essaṃ kayirāhi bhojanan ’’ ti .
Tattha essan ti āgamissāmi .
Āgacchamānā ca attano ārakkhaṃ katvā mahantena parivārena āgamissāmīti .
Atha
M3.510 naṃ siṅgālī parivāraṃ pucchantī sattamaṃ gāthamāha – 102.
‘‘ Kīdiso tuyhaṃ parivāro , yesaṃ kāhāmi bhojanaṃ ;
Kiṃ nāmakā ca te sabbe , te me akkhāhi pucchitā ’’ ti .
Sā ācikkhantī aṭṭhamaṃ gāthamāha –
103.
‘‘ Māliyo caturakkho ca , piṅgiyo atha jambuko ;
Ediso mayhaṃ parivāro , tesaṃ kayirāhi bhojanan ’’ ti .
Tattha
P3.536 te meti te parivāre mayhaṃ ācikkhi .Māliyotiādīni catunnaṃ sunakhānaṃ nāmāni .
‘‘ Tattha ekekassa pañca pañca sunakhasatāni parivārenti , evaṃ dvīhi sunakhasahassehi parivāritā āgamissāmī ’’ ti vatvā ‘‘ sace te bhojanaṃ na labhissanti , tumhe dvepi jane māretvā khādissantī ’’ ti āha .
Taṃ sutvā siṅgālī bhītā ‘‘ alaṃ imissā tattha gamanena , upāyenassā anāgamanameva karissāmī ’’ ti cintetvā navamaṃ gāthamāha –
104.
‘‘ Nikkhantāya agārasmā , bhaṇḍakampi vinassati ;
Ārogyaṃ āḷino vajjaṃ , idheva vasa māgamā ’’ ti .
Tassattho
V3.473 – āḷi , tava gehe bahubhaṇḍakaṃ atthi , taṃ te nikkhantāya agārasmā anārakkhaṃ bhaṇḍakaṃ vinassati , ahameva te āḷino sahāyakassa ārogyaṃ vajjaṃ vadissāmi , tvaṃ idheva vasa māgamāti .Evañca pana vatvā maraṇabhayabhītā vegena sāmikassa santikaṃ gantvā taṃ gahetvā palāyi .
Te puna taṃ ṭhānaṃ āgantuṃ nāsakkhiṃsu .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā ahaṃ tasmiṃ ṭhāne vanajeṭṭhakarukkhe nibbattadevatā ahosin ’’ ti .
Pūtimaṃsajātakavaṇṇanā ekādasamā .