[372]2. Migapotakajātakavaṇṇanā
Agārā paccupetassāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mahallakaṃ ārabbha kathesi .
So kirekaṃ dārakaṃ pabbājesi .
Sāmaṇero taṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahitvā aparabhāge aphāsukena kālamakāsi .
Tassa kālakiriyāya mahallako sokābhibhūto mahantena saddena paridevanto vicari .
Bhikkhū saññāpetuṃ asakkontā dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko nāma mahallako sāmaṇerassa kālakiriyāya paridevanto vicarati , maraṇassatibhāvanāya paribāhiro eso bhavissatī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa etasmiṃ mate paridevanto vicarī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M3.200 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi .Tadā eko kāsiraṭṭhavāsī brāhmaṇo himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā phalāphalehi yāpesi .
So ekadivasaṃ araññe ekaṃ matamātikaṃ migapotakaṃ disvā assamaṃ ānetvā gocaraṃ datvā posesi .
Migapotako vaḍḍhanto abhirūpo ahosi sobhaggappatto .
Tāpaso taṃ attano puttakaṃ katvā pariharati .
Ekadivasaṃ migapotako bahuṃ tiṇaṃ khāditvā ajīrakena kālamakāsi .
Tāpaso ‘‘ putto me mato ’’ ti paridevanto vicarati .
Tadā sakko devarājā lokaṃ pariggaṇhanto
V3.187 taṃ tāpasaṃ disvā ‘‘ saṃvejessāmiP3.214 nan ’’ ti āgantvā ākāse ṭhito paṭhamaṃ gāthamāha – 116.
‘‘ Agārā paccupetassa , anagārassa te sato ;
Samaṇassa na taṃ sādhu , yaṃ petamanusocasī ’’ ti .
Taṃ sutvā tāpaso dutiyaṃ gāthamāha –
117.
‘‘ Saṃvāsena have sakka , manussassa migassa vā ;
Hadaye jāyate pemaṃ , na taṃ sakkā asocitun ’’ ti .
Tattha na taṃ sakkāti taṃ manussaṃ vā tiracchānaṃ vā na sakkā asocituṃ , socāmiyevāhanti .
Tato sakko dve gāthā abhāsi –
118.
‘‘ Mataṃ marissaṃ rodanti , ye rudanti lapanti ca ;
Tasmā tvaṃ isi mā rodi , roditaṃ moghamāhu santo .
119.
‘‘ Roditena have brahme , mato peto samuṭṭhahe ;
Sabbe saṅgamma rodāma , aññamaññassa ñātake ’’ ti .
Tattha marissan ti yo idāni marissati , taṃ .
Lapanti cāti vilapanti ca .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ye loke matañca marissantañca rodanti , te rudanti ceva vilapanti ca , tesaṃ assupacchijjanadivaso nāma natthi .
Kiṃkāraṇā ?
Sadāpi matānañca marissantānañca atthitāya .
Tasmā tvaṃ isi mā rodi .
Kiṃkāraṇā
M3.201 ?Roditaṃ moghamāhu santoti , buddhādayo pana paṇḍitā roditaṃ ‘‘ moghan ’’ ti vadanti .
Mato petoti yo esa mato petoti vuccati , yadi so roditena samuṭṭhaheyya , evaṃ sante kiṃ nikkammā acchāma , sabbeva samāgamma aññamaññassa ñātake rodāma .
Yasmā pana te roditakāraṇā na uṭṭhahanti , tasmā roditassa moghabhāvaṃ sādheti .
Evaṃ
V3.188 sakkassa kathentassa tāpaso ‘‘ niratthakaṃ roditan ’’ ti sallakkhetvā sakkassa thutiṃ karonto tisso gāthā abhāsi – 120.
‘‘ Ādittaṃ
P3.215 vata maṃ santaṃ , ghatasittaṃva pāvakaṃ ;Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ .
121.
‘‘ Abbahi vata me sallaṃ , yamāsi hadayassitaṃ ;
Yo me sokaparetassa , puttasokaṃ apānudi .
122.
‘‘ Sohaṃ abbūḷhasallosmi , vītasoko anāvilo ;
Na socāmi na rodāmi , tava sutvāna vāsavā ’’ ti .
Tattha yamāsīti yaṃ me āsi .
Hadayassitan ti hadaye nissitaṃ .
Apānudīti nīhari .
Sakko tāpasassa ovādaṃ datvā sakaṭṭhānameva gato .
Satthā idhaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā tāpaso mahallako ahosi , migo sāmaṇero , sakko pana ahameva ahosin ’’ ti .
Migapotakajātakavaṇṇanā dutiyā .