[309]9. Chavajātakavaṇṇanā
Sabbamidaṃ
M3.26 carimaṃ katan ti idaṃ satthā jetavane viharanto chabbaggiye bhikkhū ārabbha kathesi .Vatthu vinaye ( pāci .646) vitthārato āgatameva .
Ayaṃ panettha saṅkhepo – satthā chabbaggiye pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira tumhe , bhikkhave , nīce āsane nisīditvā ucce āsane nisinnassa dhammaṃ desethā ’’ ti pucchitvā ‘‘ evaṃ , bhante ’’ ti vutte te bhikkhū garahitvā ‘‘ ayuttaṃ , bhikkhave , tumhākaṃ mama dhamme agāravakaraṇaṃ , porāṇakapaṇḍitā hi nīce āsane nisīditvā bāhirakamantepi vācente garahiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V3.24 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto caṇḍālakule nibbattitvā vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapesi .Tassa bhariyā ambadohaḷinī hutvā taṃ āha ‘‘ sāmi , icchāmahaṃ ambaṃ khāditun ’’ ti .
‘‘ Bhadde , imasmiṃ kāle ambaṃ natthi , aññaṃ kiñci ambilaphalaṃ āharissāmī ’’ ti .
‘‘ Sāmi , ambaphalaṃ labhamānāva jīvissāmi , alabhamānāya me jīvitaṃ natthī ’’ ti .
So tassā paṭibaddhacitto
P3.28 ‘‘ kahaṃ nu kho ambaphalaṃ labhissāmī ’’ ti cintesi .Tena kho pana samayena bārāṇasirañño uyyāne ambo dhuvaphalo hoti .
So ‘‘ tato ambapakkaṃ āharitvā imissā dohaḷaṃ paṭippassambhessāmī ’’ ti rattibhāge uyyānaṃ gantvā ambaṃ abhiruhitvā nilīno sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari .
Tassa tathā karontasseva ratti vibhāyi .
So cintesi ‘‘ sace idāni otaritvā gamissāmi , disvā maṃ ‘ coro ’ ti gaṇhissanti , rattibhāge gamissāmī ’’ ti .
Athekaṃ viṭapaṃ abhiruhitvā nilīno acchi .
Tadā bārāṇasirājā ‘‘ purohitassa santike mante uggaṇhissāmī ’’ ti uyyānaṃ pavisitvā ambarukkhamūle ucce āsane nisīditvā ācariyaṃ nīce āsane nisīdāpetvā mante uggaṇhi .
Bodhisatto upari nilīno cintesi –
‘‘ yāva adhammiko ayaṃ rājā , yo uccāsane nisīditvā mante uggaṇhāti .
Ayaṃ brāhmaṇopi adhammiko , yo nīcāsane nisīditvā mante vāceti .
Ahampi adhammiko , yo mātugāmassa vasaṃ gantvā mama jīvitaṃ agaṇetvā ambaṃ āharāmī ’’ ti .
So rukkhato otaranto ekaṃ
M3.27 olambanasākhaṃ gahetvā tesaṃ ubhinnampi antare patiṭṭhāya ‘‘ mahārāja , ahaṃ naṭṭho , tvaṃ mūḷho , purohito mato ’’ ti āha .So raññā ‘‘ kiṃkāraṇā ’’ ti puṭṭho paṭhamaṃ gāthamāha –
33.
‘‘ Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ , ubho dhammaṃ na passare ;
Ubho pakatiyā cutā , yo cāyaṃ mantejjhāpeti ;
Yo ca mantaṃ adhīyatī ’’ ti .
Tattha sabbamidaṃ carimaṃ katan ti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ , sabbaṃ idaṃ kiccaṃ lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ .
Evaṃ attano corabhāvaṃ tesañca mantesu agāravaṃ garahitvā puna itare dveyeva garahanto ‘‘ ubho
P3.29 dhammaṃ na passare ’’ tiādimāha .Tattha ubhoti ime dvepi janā garukārārahaṃ porāṇakadhammaṃ na passanti , tato dhammapakatito cutā .
Dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Dhammo
V3.25 have pāturahosi pubbe ;Pacchā adhammo udapādi loke ’’ ti .( jā .1.11.28);
Yo cāyan ti yo ca ayaṃ nīcāsane nisīditvā mante ajjhāpeti , yo ca ucce āsane nisīditvā adhīyatīti .
Taṃ sutvā brāhmaṇo dutiyaṃ gāthamāha –
34.
‘‘ Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ;
Tasmā etaṃ na sevāmi , dhammaṃ isīhi sevitan ’’ ti .
Tassattho – ahañhi bho imassa rañño santakaṃ sālīnaṃ odanaṃ suciṃ paṇḍaraṃ nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ maṃsūpasecanaṃ bhuñjāmi , tasmā udare baddho hutvā etaṃ esitaguṇehi isīhi sevitaṃ dhammaṃ na sevāmīti .
Taṃ sutvā itaro dve gāthā abhāsi –
35.
‘‘ Paribbaja mahā loko , pacantaññepi pāṇino ;
Mā taṃ adhammo ācarito , asmā kumbhamivābhidā .
36.
‘‘ Dhiratthu
M3.28 taṃ yasalābhaṃ , dhanalābhañca brāhmaṇa ;Yā vutti vinipātena , adhammacaraṇena vā ’’ ti .
Tattha paribbajāti ito aññattha gaccha .
Mahāti ayaṃ loko nāma mahā .
Pacantaññepi pāṇinoti imasmiṃ jambudīpe aññepi pāṇino pacanti , nāyameveko rājā .
Asmā kumbhamivābhidāti pāsāṇo ghaṭaṃ viya .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tvaṃ aññattha agantvā idha vasanto adhammaṃ ācarasi , so adhammo evaṃ ācarito pāsāṇo ghaṭaṃ viya mā taṃ bhindi .
‘‘ Dhiratthū ’’ ti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – brāhmaṇa yo esa evaṃ tava yasalābho ca dhanalābho ca dhiratthu , taṃ garahāma mayaṃ .
Kasmā ?
Yasmā ayaṃ tayā
P3.30 laddhalābho āyatiṃ apāyesuV3.26 vinipātanahetunā sampati ca adhammacaraṇena jīvitavutti nāma hoti , yā cesā vutti iminā āyatiṃ vinipātena idha adhammacaraṇena vā nippajjati , kiṃ tāya , tena taṃ evaṃ vadāmīti .Athassa dhammakathāya rājā pasīditvā ‘‘ bho , purisa , kiṃjātikosī ’’ ti pucchi .
‘‘ Caṇḍālo ahaṃ , devā ’’ ti .
Bho ‘‘ sace tvaṃ jātisampanno abhavisssa , rajjaṃ te ahaṃ adassaṃ , ito paṭṭhāya pana ahaṃ divā rājā bhavissāmi , tvaṃ rattiṃ rājā hohī ’’ ti attano kaṇṭhe piḷandhanaṃ pupphadāmaṃ tassa gīvāyaṃ piḷandhāpetvā taṃ nagaraguttikaṃ akāsi .
Ayaṃ nagaraguttikānaṃ kaṇṭhe rattapupphadāmapiḷandhanavaṃso .
Tato paṭṭhāya pana rājā tassovāde ṭhatvā ācariye gāravaṃ karitvā nīce āsane nisinno mante uggaṇhīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā rājā ānando ahosi , caṇḍālaputto pana ahameva ahosin ’’ ti .
Chavajātakavaṇṇanā navamā .