[365]5. Ahituṇḍikajātakavaṇṇanā
Dhuttomhīti
V3.171M3.184 idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ mahallakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Vatthu heṭṭhā sālūkajātake ( jā .1.3.106 ādayo ) vitthāritaṃ .
Idhāpi so mahallako ekaṃ gāmadārakaṃ pabbājetvā akkosati paharati .
Dārako palāyitvā vibbhami .
Dutiyampi naṃ pabbājetvā
P3.198 tathevākāsi .Dutiyampi vibbhamitvā puna yāciyamāno oloketumpi na icchi .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko nāma mahallako attano sāmaṇerena sahāpi vināpi vattituṃ na sakkoti , itaro tassa dosaṃ disvā puna oloketumpi na icchi , suhadayo kumārako ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa sāmaṇero suhadayova , sakiṃ dosaṃ disvā puna oloketumpi na icchī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto dhaññavāṇijakule nibbattitvā vayappatto dhaññavikkayena jīvikaṃ kappesi .
Atheko ahituṇḍiko makkaṭaṃ gahetvā sikkhāpetvā ahiṃ kīḷāpento bārāṇasiyaṃ ussave ghuṭṭhe taṃ makkaṭaṃ dhaññavāṇijakassa santike ṭhapetvā ahiṃ kīḷāpento satta divasāni vicari .
Sopi vāṇijo makkaṭassa khādanīyaṃ bhojanīyaṃ adāsi .
Ahituṇḍiko sattame divase ussavakīḷanato āgantvā taṃ makkaṭaṃ veḷupesikāya tikkhattuṃ paharitvā taṃ ādāya uyyānaṃ gantvā bandhitvā niddaṃ okkami .
Makkaṭo bandhanaṃ mocetvā ambarukkhaṃ āruyha ambāni khādanto nisīdi .
So pabuddho rukkhe makkaṭaṃ disvā ‘‘ etaṃ mayā upalāpetvā gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
80.
‘‘ Dhuttomhi samma sumukha , jūte akkhaparājito ;
Harehi ambapakkāni , vīriyaṃ te bhakkhayāmase ’’ ti .
Tattha akkhaparājitoti akkhehi parājito .
Harehīti pātehi .
Ayameva vā pāṭho .
Taṃ
M3.185 sutvā makkaṭo sesagāthā abhāsi – 81.
‘‘ Alikaṃ
V3.172 vata maṃ samma , abhūtena pasaṃsasi ;Ko te suto vā diṭṭho vā , sumukho nāma makkaṭo .
82.
‘‘ Ajjāpi
P3.199 me taṃ manasi , yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika ;Dhaññāpaṇaṃ pavisitvā , matto chātaṃ hanāsi maṃ .
83.
‘‘ Tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ , api rajjampi kāraye ;
Nevāhaṃ yācito dajjaṃ , tathā hi bhayatajjito .
84.
‘‘ Yañca jaññā kule jātaṃ , gabbhe tittaṃ amacchariṃ ;
Tena sakhiñca mittañca , dhīro sandhātumarahatī ’’ ti .
Tattha alikaṃ vatāti musā vata .
Abhūtenāti avijjamānena .
Ko teti kva tayā .
Sumukhoti sundaramukho .
Ahituṇḍikāti taṃ ālapati .
‘‘ Ahikoṇḍikā ’’ tipi pāṭho .
Chātan ti jighacchābhibhūtaṃ dubbalaṃ kapaṇaṃ .
Hanāsīti veḷupesikāya tikkhattuṃ paharasi .
Tāhan ti taṃ ahaṃ .
Saran ti saranto .
Dukkhaseyyan ti tasmiṃ āpaṇe dukkhasayanaṃ .
Api rajjampi kārayeti sacepi bārāṇasirajjaṃ gahetvā mayhaṃ datvā maṃ rajjaṃ kāreyyāsi , evampi taṃ nevāhaṃ yācito dajjaṃ , taṃ ekampi ambapakkaṃ ahaṃ tayā yācito na dadeyyaṃ .
Kiṃkāraṇā ?
Tathā hi bhayatajjitoti , tathā hi ahaṃ tayā bhayena tajjitoti attho .
Gabbhe tittan ti subhojanarasena mātukucchiyaṃyeva alaṅkatapaṭiyatte sayanagabbheyeva vā tittaṃ bhogāsāya akapaṇaṃ .
Sakhiñca mittañcāti sakhibhāvañca mittabhāvañca tathārūpena kulajātena tittena akapaṇena amaccharinā saddhiṃ paṇḍito sandhātuṃ puna ghaṭetuṃ arahati , tayā pana kapaṇena ahituṇḍikena saddhiṃ ko mittabhāvaṃ puna ghaṭetunti attho .
Evañca pana vatvā vānaro vanaṃ sahasā pāvisi .
Satthā
M3.186 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā ahituṇḍiko mahallako ahosi , makkaṭo sāmaṇero , dhaññavāṇijo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ahituṇḍikajātakavaṇṇanā pañcamā .