Issues
Select Version
sāsanāre-သာသနာရေး
မြန်မာဘာသာ
Bhikkhu Bodhi
English
Dasakanipātapāḷi
Dasakanipātapāḷi

9. Paṭhamakathāvatthusuttaṃ

Author: sāsanāre-သာသနာရေး @ IAPT

တေန ခေါ ပန သမယေန၊ ထိုအခါ၌။ သမ္ဗဟုလာ၊ များစွာကုန်သော။ ဘိက္ခူ၊ ရဟန်းတို့သည်။ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ဆွမ်းဘုန်းပေးပြီးရာ ကာလမှနောက်၌။ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ၊ ဆွမ်းခံရာအရပ်မှ ဖဲခွာခဲ့ကြကုန်ပြီးသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍)။ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ၊ ချဉ်းကပ်တည်နေရာ အစည်းအဝေး ခန်းမဆောင်၌။ သန္နိသန္နာ၊ ပေါင်းစုထိုနေကြကုန်လျက်။ သန္နိပတိတာ၊ စုဝေးရောက်ရှိနေကြကုန်လျက်။ အနေကဝိတိတံ၊ တပါးမက များသော အပြားရှိသော။ တိရစ္ဆာနာကထံ၊ နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန်လမ်းခရီးတို့၏ ဖီလာဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော စကားကို။ [ဤ၌ တိရစ္ဆာနသဒ္ဒါသည် တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါ အနက်ဟောမဟုတ်၊ ဖီလာကန့်လန့်ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခြင်း ဟူသော (တိရောကရဏ) အနက်ကို ဟောသည်။] အနုယုတ္တာ၊ အားထုတ်ကြ (ပြောဆိုကြ) ကုန်လျက်။ ဝိဟရန္တိ၊ နေကြကုန်၏။ သေယျထိဒံ၊ အဘယ်တိရစ္ဆာနကထာကို။ (အနုယုတ္တာ၊ လျက်။ ဝိဟရန္တိ၊ နေကြကုန်သနည်းဟူမူ။) ရာဇကထံ၊ မင်းကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆို အပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ စောရကထံ၊ သူခိုးဓာပြကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ မဟာမတ္တကထံ၊ အမတ်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ သေနာကထံ၊ စစ်တပ်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို လည်းကောင်း။ ဘယကထံ၊ (မင်းဘေး, သူခိုးဘေးစသော) ဘေးကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ယုဒ္ဓကထံ၊ စစ်ပွဲကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ အန္နကထံ၊ စားဖွယ်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ပါနကထံ၊ သောက်ဖွယ်ကို...ကောင်း။ ဝတ္ထကထံ၊ အဝတ်ကို...ကောင်း။ သယနကထံ၊ အိပ်ယာကို....ကောင်း။ မာလာကထံ၊ ပန်းကို .... ကောင်း။ ဂန္ဓကထံ၊ နံ့သာကို... ကောင်း။ ဉာတိကထံ၊ ဆွေမျိုးတို့ကို....ကောင်း။ ယာနကထံ၊ (ဖိနပ်, လှည်းစသော) ယာဉ်ကို... ကောင်း။ ဂါမကထံ၊ ရွာနှင့် ရွာနေလူကို...ကောင်း။ နိဂမကထံ၊ နိဂုံးနှင့် နိဂုံးနေလူကို... ကောင်း။ နဂရကတံ၊ မြို့နှင့် မြို့နေလူကို...ကောင်း။ ဖပနဒကထံ၊ ဇနပုဒ်နှင့် ဇနပုဒ်နေလူကို...ကောင်း။ ဣတ္ထိကထံ၊ မိန်းမကို... ကောင်း။ သူရကထံ၊ ရဲရင့်သူလူစွမ်းကောင်းကို....ကောင်း။ ဝိသိခါကထံ၊ မြို့ရွာတွင်းလမ်းကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ မြို့ရွာတွင်းလမ်းနှင့် ထိုလမ်းရပ်ကွက်နေ လူတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို လည်းကောင်း။ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထံ၊ အိုး၏တည်နေရာ ရေဆိပ်ကို အကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ အိုး၏တည်ရာ ရေခပ်ကျွန်မကို အကြေင်းပြု၍ ပြောဆိုအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ["အိုး၏တည်ရာ အိုးထိန်းသည်ကျွန်မ" ဟုလည်းအနက်ပြန်ဆိုကြ၏။] ပုဗ္ဗပေတကထံ၊ ရှေး၌ကွယ်လွန်ပြီးသော ဆွေမျိုးတို့ကို..... ကောင်း။ နာနတ္တကထံ၊ အမျိုးမျိုးသော သဘောရှိသော စကားကိုလည်းကောင်း။ (ရှေ့ကပြဆိုခဲ့သော စကားနှင့် နောက်၌ ပြဆိုလတ္တံ့စကားတို့မှ ကြွင်းကျန်သောအမျိုးမျိုးသော သဘောရှိသော စကားကိုလည်းကောင်း။) လောကက္ခာယိကံ၊ လောကအကြောင်းအရာကို ပြောဆိုကြောင်းစကားကို လည်းကောင်း။ လောကက္ခာယိကံ ။ ။ "လောကက္ခာယိကံ- လောဘ အကြောင်းအရာကို ပြောဆိုကြောင်းဖြစ်သော လောကာယတဝိတဏ္ဍကျမ်းစကားကိုလည်းကောင်း" ဟု ကျမ်းနာမည်ဖော်၍ အနက်ဆိုနိုင်၏။ အယာထာဝတော ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိသံဟာရာဒိဝသေန လောကော အက္ခာယတိ ဧတေနာ (ဧတာယာ) တိ လောကက္ခာယိကာ- သတ္တလောက, ဩကာသလောက၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ,တည်တံ့ပုံ, စုစုဝေးဝေးဖြစ်နေပုံစသည်အားဖြင့် လောကအကြောင်းအရာကို မမှန်မကန်ပြောဆိုကြောင်းဖြစ်သော လောကာယတဝိတဏ္ဍကျမ်းစကား"ဟူ၍ သံယုတ်ဋီကာ၊ ဒု-၅၄၀ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ တိရစ္ဆာနကထာသုတ်) ၌ဖွင့်၏၊ ဤသုတ်ဋီကာနှင့် သီလက္ခန်ဋီကာဟောင်း၌ "ဧတေန" ပုဒ်ကျရစ်၏။ လောကကို ဘယ်သူဖန်ဆင်းသနည်း၊ ဗြဟ္မာ, ဗိဿဏိုး, အစိုးရသခင်တဦးဦးဖန်ဆင်းသည်၊ ကျီးကန်းသည်ဖြူ၏၊ ဘာကြောင့်နည်း၊ အရိုးဖြူလို့ပေါ့၊ ဤသို့စသော လောကာယတဝိတဏ္ဍ ကျမ်းစကားကို လောကက္ခာယိကာခေါ်၏။ ဣတိဘဝါဘဝကထံ၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ကြီးပွား၏၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ဆုတ်ယုတ်၏ဟု ထင်ရာမြင်ရာ အကျိုးမရှိသော အကြောင်းတခုခုကို ပြဆို၍ ဖြစ်စေအပ်သောစကားကိုလည်းကောင်း။ဣတိဘဝါဘဝကထာ ။ ။ ဘဝ (ဝုဒ္ဓိ)- ကြီးပါးခြင်း၊ ဝါ- ကြီးပွားသော အရာ။ အဘဝ (ဟာနိ)- ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ ဝါ- ဆုတ်ယုတ် သောအရာ။ (တနည်း) ဘဝ (သဿတ)- မပြတ်မစဲမြဲသော အရာ။ အဘဝ (ဥစ္ဆေဒ)- ပြတ်စဲသော အရာ။ (တနည်း) ဘဝ- တိုးတက်သော ကာမချမ်းသာ၊ အဘဝ- ဆုတ်ယုတ်သော ကိုယ်ခန္ဓာပင်ပန်းမှု (အတ္တကိလမထ)။ ဘဝေါ စ အဘဝေါ စ ဘဝါ ဘဝါ၊ ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဘဝါဘဝေါ ဣတိ ဘဝါ ဘဝေါ၊ ဣတိ ဘဝါ ဘဝေါတိ ဝတွာ ပဝတ္တိတာ ကထာ ဣတိ ဘဝါဘဝကထာ- ဤအကြောင်းကြောင့် ဘဝဖြစ်သည်၊ ဤအကြောင်းကြောင့် အဘဝဖြစ်သူဟူ၍ ထင်ရာမြင်ရာအကြောင်းကို ပြဆို၍ ဖြစ်စေအပ်သော စကား။
ဋီကာ၌မူ "ဘဝတိ ဝဒ္ဓတိ ဧတေနာတိ ဘဝေါ" စသည်ဖြင့် စာမူရှိ၏၊ စာမူသန့်ရှင်းသည်ဟု မယူဆပါ၊ အဋ္ဌကထာစာမူကား သန့်ရှင်းပါ၏၊ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရန် အခြားကျမ်းအဖွင့်ဝါကျများကား-
ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကသာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ၊ ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ၊ အဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ၊ အဘဝေါတိ ဟာနိ၊ ဘဝေါတိ ကာမသုံ၊ အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော။ မဇ္ဈိမဏ္ဏာသ သန္ဒက သုတ်အဋ္ဌကထာ (၁၅၆)၊ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ (တ- ၃၂၆)။
ဗာတ္တိံ သတိရစ္ဆာနကထာ ။ ။ ဤအဖွင့်များနှင့်အညီ ဘဝသုံးမျိုး, အဘဝသုံးမျိုးအားဖြင့် ဣတိဘဝါဘဝကထာ (၆) မျိုးရ၏၊ ပြခဲ့သော ရာဇကထာ, စောရကထာစသော (၂၆) မျိုးနှင့်ပေါင်းလိုက်လျှင် တိရစ္ဆာနကထာ (၃၂)ဖြစ်၏၊ တနည်းအားဖြင့် ဣတိ ဘဝါဘဝကထာ၌ ဘဝနှင့် အဘဝနှစ်မျိုးကိုသာယူပြီးလျှင် ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက်ပြမထားသော အရညကထာ, ပဗ္ဗတကထာ, နဒီကထာ, ဒီပကထာတို့ကို "ဣတိဝါ" ၌ ဣတိသဒ္ဒါဖြင့် ယူလိုက်ပါက တိရစ္ဆာနကထာ (၃၂) ဖြစ်၏ ဟု အဋ္ဌကထာတို့၌ ဖွင့်ပြထားသည်။
ဝါ၊ ဤအကြောင်းကြောင် မပြတ်မစဲမြဲ၏၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ပြတ်စဲ၏ဟူ၍ ထင်ရာမြင်ရာ အကျိုးမရှိသော အကြောင်းတခုခုကို ပြဆို၍ ဖြစ်စေအပ်သော စကားကိုလည်းကောင်း။ ဝါ၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ကြီးပွားသော ကာမသုခဖြစ်၏၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ဆုတ်ယုတ်သော ခန္ဓာကိုယ်ပင်ပန်းမှု ဖြစ်၏ ဟူ၍ ထင်ရာမြင်ရာ....ကောင်း။ ဣတိဝါ၊ ဤနည်းတူ အခြားသော အကျိုးမရှိသော စကားကိုလည်းကောင်း။"ဣတိဝါ" ၌ ဣတိသဒ္ဒါနှင့် ဝါသဒ္ဒါတို့အနက်။ ။ "ဣတိဝါ" ၌ ဣတိသဒ္ဒါသည် အတူဟူသော (ပကာရ) အနက်ဟော (တနည်း ) အစ အပိုင်းအခြားဟူသော (အာဒိ) အနက်ဟောဟုလည်းကောင်း, ဝါသဒ္ဒါသည် ဝိကပ်အနက်ဟောဟုလည်းကောင်းဖွင့်၏ ၊ ထိုတွင် ဝိကပ်ဟူသည တိုက်ရိုက်မပြအပ်သော အနက်ကို စီရင်ခြင်းဟူသော အဝုတ္တဝိကပ်ဖြစ်၏၊ ထိုအတိုင်းပင် ပါဠိတော် အနက်ပေးထားသည်။
ဣတိ ဝါတိ ဟိ ဧတ္တ ဣတိ သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထေ၊ ဝါ သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထေ၊ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ- ဧဝံ ပကာရံ ဣတော အညံ ဝါ တာဒိသံ နိရတ္ထကကထံ ကထေန္တီတိ။ အာဒိအတ္ထေ ဝါ ဣတိသဒ္ဓေါ "ဣတိ ဝါ ဣတိ ဧဝရူပါ နိစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော" တိ အာဒီသု ဝိယ၊ ဧဝမာဒိံ အညမ္ပိ တာဒိသံ ကထံ ကထေန္တီတိ အတ္ထော။ ပါစိတ် သာရတ္ထဋီကာ၊ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပုဒ်အဖွင့် (၁၀၀)။
ဝါ၊ ဤသို့ အစရှိသော အခြားသော အလားတူ အကျိုးမရှိသော စကားကိုလည်းကောင်း။ (အနုယုတ္တာ၊ ကုန်လျက်။ ဝိဟရန္တိ၊ နေကြကုန်၏။) ["ဣတိဝါတိ" ဟူ၍ နောက်ဆုံး "တိ" ကား အပိုသက်သက်သာတည်း။]
အထခေါ၊ ထိုအခါ၌။ ဘဂဝါ၊ သည်။ ။ပ။၊ [စာပိုဒ် (၅၀) ဘဏ္ဍနသုတ်၌ရေးခဲ့ပြီ။]
ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား။ ဣဓ၊ ဤအရပ်၌။ မယံ၊ တပည့်တော်တို့သည်။ ။ပ။ ဝိဟရာမ၊ နေကြပါကုန်၏။ သေယျထိဒံ၊ ကို။ (အနုယုတ္တာ၊ ကုန်လျက်။ ဝိဟရာမ၊ ဟူမူ။) ရာဖကထံ၊ ကောင်း။ ။ပ။ ဣတိ ဝါ၊ ကောင်း။ (အနုယုတ္တာ ဝိဟရာမ)၊
ဘိက္ခဝေ၊ တိို့။ တုမှေ၊ သင်တို့သည်။ အနေကဝိဟိတံ၊ သော။ တိရစ္ဆာနကထံ၊ ကို။ အနုယုတ္တာ၊ ကုန်လျက်။ ယံ ဝိဟရေယျာထ၊ အကြင်နေကြကုန်ရာ၏။ သေယျထိဒံ၊ ကို။ (အနုယုတ္တာ၊ ကုန်လျက်။ ဝိဟရေယျာထ၊ နေကြကုန်ရာသနည်းဟူမူ။) ရာဇကထံ၊ ကောင်း။ ။ပ။၊ ဣတိ ဝါ၊ ကောင်း။ (အနုယုတ္တာ၊ ကုန်လျက်။ ယံ ဝိဟရေယျာထ၊ ရာ၏။) ဧတံ၊ ဤသို့နေခြင်းသည်။ သဒ္ဓါယ၊ ဖြင့်။ ဝါ၊ ၍။ ဝါ၊ ကြောင့်။ [ယခင်စာပိုဒ် (၅၀)ဘဏ္ဍနသုတ်ကြည့်။] ။ပ။၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ၊ ကုန်သော။ ကုလပုတ္တာနံ၊ ကုန်သော။ တုမှာကံ၊ သင်တို့အား။ န ပတိရူပံ၊ မသင့်လျော်။
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ ကထာဝတ္ထူနိ၊ (အလိုရမ္မက်မရှိခြင်း, ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း စသည်တို့၏) အကြောင်းဝတ္ထုဖြစ်သော စကားတို့သည်။ [ဝတ္ထု၊ အကြောင်းဖြစ်သော+ ကထာ၊ စကား။] ဣမာနိ ဒဿ၊ ဤဆယ်ပါးတို့တည်း။
ဒသ၊ ဆယ်ပါးတို့ဟူသည်။ ကတမာနိ၊ အဘယ်တို့နည်းဟူမူ။
အပ္ပိစ္ဆကထာ၊ လည်းကောင်း။ [နဝကနိပါတ်စာပိုဒ် (၁) သမ္ဗောဓိသုတ်ကြည့်။] ။ပ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ကောင်းတည်း။ ။ပ။၊
ဘိက္ခဝေ၊ တို့။ တုမှေ၊ သင်တို့သည်။ ဒသန္နံ၊ ဆယ်ပါးကုန်သော။ ဣမေသံ ကထာဝတ္ထူနံ၊ ဤအလိုရမ္မက်မရှိခြင်းစသည်တို့၏ အကြောင်းဝတ္ထုဖြစ်သော စကားတို့ကို။ ဥပါဒါယ ဥပါဒါယ၊ ဉာဏ်ဖြင့် ကပ်ယူ၍ ကပ်ယူ၍။ ကထံ၊ စကားကို။ စေ ကထေယျာထ၊ အကယ်၍ ပြောကြကုန်ငြားအံ့။ (ဧဝံ သတိ၊ ဤသို့ ပြောသည် ဖြစ်လသော်။) ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနံ၊ ဤမျှလောက် ကြီးသော တန်းခိုးရှိကုန်သော။ (ဤသို့ သုံးကျွန်းလုံးကို တပြိုင်နက် ထွန်းလင်းစေနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားသော တန်ခိုးရှိကုန်သာ။) ဧဝံ မဟာနုဘာဝါနံ၊ ဤမျှလောက်ကြီးသော အစွမ်းအာနုဘော်ရှိကုန်သော။ ဣမေသမ္ပိ စန္ဒိမသူရိယာနံ၊ ဤလနေတို့၏သော်မှလည်း။ တေဇံ၊ တန်ခိုးကို။ တေဇသာ၊ သင်တို့၏ တန်ခိုးဖြင့်။ ပရိယာဒိယေယျာထ၊ ကုန်ခမ်းစေနိုင်ကုန်ရာ၏။ ဝါ၊ ကုန်ခန်းအောင် လွှမ်းမိုးထားနိုင်ကုန်ရာ၏။ အညတိတ္ထိယာနံ၊ သာသနာပအယူရှိကုန်သော။ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ၊ ပရိဗိုဇ်တို့၏။ တေဇံ၊ ကို။ တေဇသာ၊ ဖြင့်။ ပရိယာဒိယနေ၊ ကုန်ခန်းစေခြင်း၌။ ဝါ၊ ၌။ ဝါဒေါ၊ စကားအထူးပြောဆိုဖွယ်သည်။ ကော ပန(အတ္ထိ)၊ အဘယ်မှာ ရှိတော့အံ့နည်း။ (နတ္ထိ ဧဝ၊ မရှိတော့သည်သာလျှင်။) ဣတိ၊ ဤသို့။ (အဝေါစ၊ မိန့်တော်မူပြီ။)
နဝမံ၊ ။