3. Aniyatakaṇḍo
1. Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
444-5.
Uddesan ti
V0.187M0.210 uddisanaṃ , āsāḷhinakkhattaṃ nāma vassūpagamapūjā .Sotassa rahoti ettha raho -vacanasāmaññato vuttaṃ duṭṭhullasāmaññato duṭṭhullārocanappaṭicchādanasikkhāpadesu pārājikavacanaṃ viya .
Tasmā ‘‘ cakkhussa raheneva pana paricchedo kātabbo ’’ ti vuttaṃ .
Kathaṃ paññāyatīti ce ?
‘‘ Mātugāmo nāma tadahujātāpi dārikā ’’ ti vacanato ,‘‘ alaṃkammaniyeti sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitun ’’ ti vacanato ca rahonisajjassādo cettha methunasannissitakileso , na dutiye viya duṭṭhullavācassādakileso , tasmā ca paññāyati ‘‘ sotassa raho nādhippeto ’’ ti .
Keci pana ‘‘ tañca labbhatīti vacanassa dassanatthaṃ vuttaṃ , tena dutiye vuttā viññū paṭibalā gahitā hotī ’’ ti vadanti .
Yena vā sāti ettha vā -saddo ‘‘ tena so bhikkhu kāretabbo vā ’’ ti yojetabbo , so ca vikappattho , tasmā kāretabbo vā paṭijānamāno , na vā kāretabbo appaṭijānamānoti attho .
Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo … pe … na kāretabbo ’’ ti .
Tasmā eva pāḷiyaṃ tadatthadvayadassanatthaṃ ‘‘ sā ce evaṃ vadeyyā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Saddheyyavacasā ’’ ti iminā sotāpannā atthabhañjanakaṃ na bhaṇanti , sesaṃ bhaṇantīti vādīnaṃ vādo paṭisedhito hoti .
‘‘ Diṭṭhan ’’ ti vuttattā ‘‘ olokesī ’’ ti sundaraṃ .
Rakkheyyāsīti mama visesaṃ kassaci nāroceyyāsīti adhippāyo .
446.‘‘ Sā ce evaṃ vadeyya ‘ ayyassa mayā sutaṃ nisinnassa mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsentassā ’’’ ti , idaṃ kimatthamettha vuttaṃ , na adhippetañhetaṃ idha sotassa raho nādhippetoti katvāti ce ?
Alaṃkammaniyaṭṭhāne duṭṭhullavācāpi labbhati , na pana nālaṃkammaniyaṭṭhāne methunanti dassanatthaṃ vuttanti veditabbanti .
Yathā etaṃ , tathā ‘‘ sā ce evaṃ vadeyya
V0.188 ‘ ayyassa mayā sutaṃ mātugāmassa santike attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāsantassā ’’’ ti etampi idha labbhati , na dutiye nālaṃkammaniyaṭṭhānattāti eke .Kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā ) idhāpi dutiyāniyatādhikāre pārājikāpattiñca
M0.211 parihāpetvā duṭṭhullavācāpattiyā vuttattā paṭhamāniyate duṭṭhullavācāpatti na vuttāti ce ?‘‘ Sā ce ’’ ti tassā pāḷiyā potthakā sodhetabbā .
Gaṇṭhipade ca ‘‘ idha sikkhāpade methunakāyasaṃsaggarahonisajjānamevāgatattā cakkhussarahova pamāṇan ’’ ti likhitaṃ , dutiyāniyatādhikāre ca ‘‘ anandho kāyasaṃsaggaṃ passati , abadhiro duṭṭhullaṃ suṇāti , kāyacittato kāyasaṃsaggo , vācācittato duṭṭhullaṃ , ubhayehi ubhayan ’’ ti ca likhitaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevā ’’ ti vuttattāpi duṭṭhullavādo na sundaro ‘‘ tadahujātā ’’ ti vuttattāti .
Paṭhamaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
453. Dutiye kesuci potthakesu ‘‘ na heva kho pana paṭicchannaṃ āsanaṃ hoti āsanan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Āsananti adhikaṃ , uddharitānurūpan ’’ ti likhitaṃ .
Dvepi rahā idha adhippetā kāyasaṃsaggaduṭṭhullavācārahonisajjaggahaṇato .
Yadi evaṃ ‘‘ mātugāmo nāma viññū paṭibalā ’’ ti kimatthaṃ vuttanti ?
Ayameva hi mātugāmo dvinnampi kāyasaṃsaggaduṭṭhullavācānaṃ ekato vatthubhūto , tasmā vuttaṃ .
Kāyasaṃsaggassa vatthubhūto dassito , na itarassāti katvā duṭṭhullavācameva sandhāya tassā vatthuṃ dassento evamāha .
Etthāha – yathā paṭhame anadhippetāpi duṭṭhullavācā sambhavavisesadassanatthaṃ vuttā , idhāpi kāyasaṃsaggo , kasmā na tassa vasena cakkhussa raho gahetabboti ?
Āma na gahetabbo , na ca gahito , gahito eva pana nisajjavasena , na hi aṅgassa nisajjā visesoti .
Appaṭicchanne sati kathaṃ cakkhussa rahoti ce ?
Dūrattā .
Paṭhame kasmā itthisatampi anāpattiṃ na karoti , idha kasmā ekāpi karotīti ce ?
No vuccati siddhattā .
Siddhaṃ hoti , yadidaṃ aññataro bhikkhu vesāliyaṃ mahāvane … pe … dvāraṃ vivaritvā nipanno hoti … pe … sambahulā itthiyo yāvadatthaṃ
M0.212 katvā pakkamiṃsūti ( pārā .77).Tasmā na methunassa mātugāmo dutiyo hoti .
Itthiyo hi aññamaññissā vajjaṃ paṭicchādenti , teneva bhikkhunīnaṃ
V0.189 vajjapaṭicchādane pārājikaṃ paññattaṃ .Tathā ‘‘ āyasmā udāyī tā itthiyo vihāraṃ pekkhāpetvā tāsaṃ itthīnaṃ vaccamaggan ’’ ti ( pārā .283) ettha ‘‘ yā pana tā itthiyo hirimanā , tā nikkhamitvā bhikkhū ujjhāpentī ’’ ti ( pārā .283) vacanato duṭṭhullassa mātugāmo dutiyo hotīti siddhanti adhippāyo .
Ubhayatthāpi ummattakādikammikānaṃ anāpattīti tesaṃ pāṭekkaṃ nidāne āgataṃ , ādikammikānaṃ anāpattīti attho .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ acelakavagge rahopaṭicchannāsanasikkhāpade ‘ viññū puriso dutiyo hotī ’ ti ( pāci .288) imassa anurūpato ‘ itthīnaṃ satampi anāpattiṃ na karotī ’ ti vuttan ’’ ti ca ,‘‘ dutiyāniyate ‘ itthīpi purisopī ’ ti idaṃ bhikkhunīvagge osānasikkhāpadassa , acelakavagge appaṭicchannāsanasikkhāpadassa ca anāpattivāre ‘ yo koci viññū puriso dutiyo ’ ti vuttaṃ .
Imesaṃ anurūpato vuttanti veditabban ’’ ti ca vuttaṃ .
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pakiṇṇakavaṇṇanā
Apicettha idaṃ pakiṇṇakaṃ , seyyathidaṃ – idaṃ aniyatakaṇḍaṃ nippayojanaṃ apubbābhāvatoti ce ?
Na , garukalahukabhedabhinnāpattiropanāropanakkamalakkhaṇadīpanappayojanato .
Ettha hi ‘‘ sā ce evaṃ vadeyya ‘ ayyo mayā diṭṭho nisinno mātugāmassa methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto ’ ti , so ca taṃ paṭijānāti , āpattiyā kāretabbo … pe … nisajjāya kāretabbo ’’ tiādinā ( pārā .446) āpattiyā garukāya lahukāya ca ropanakkamalakkhaṇaṃ , kāretabboti iminā anāropanakkamalakkhaṇañca dassitaṃ .
Lakkhaṇadīpanato ādimhi , ante vā uddisitabbanti ce ?
Na , asambhavato .
Kathaṃ ?
Na tāva ādimhi sambhavati , yesamidaṃ lakkhaṇaṃ , tesaṃ sikkhāpadānaṃ adassitattā .
Na ante , garukamissakattā , tasmā garukalahukānaṃ majjhe eva uddisitabbanti arahati ubhayāmissakattā .
Yā tattha lahukāpatti dassitā
M0.213 , sāpi garukādikā .Tenevāha ‘‘ methunadhammasannissitakilesasaṅkhātena rahassādenā ’’ tiādi , tasmā garukānaṃ eva anantaraṃ uddiṭṭhātipi eke .
Evaṃ sante paṭhamamevālaṃ tāvatā lakkhaṇadīpanasiddhito , kiṃ dutiyenāti ce ?
Na , okāsaniyamapaccayamicchāgāhanivāraṇappayojanato .
‘‘ Paṭicchanne āsane alaṃkammaniye ’’ ti okāsaniyamato hi tabbiparīte okāse idaṃ lakkhaṇaṃ na vikappitanti micchāgāho hoti , tannivāraṇato dutiyampi sātthakamevāti adhippāyo .
Kasmā ?
Okāsabhedato , rahobhedadīpanato , rahonisajjassādabhedadīpanato
V0.190 .Okāsaniyamabhāve ca rahonisajjassādabhedo jāto .
Dvinnaṃ rahonisajjasikkhāpadānaṃ nānatājānanañca siyā , tathā kāyasaṃsaggabhedadīpanato .
Nālaṃkammaniyepi hi okāse appaṭicchanne , paṭicchannepi vā nisinnāya vātapānakavāṭachiddādīhi nikkhantakesādiggahaṇena kāyasaṃsaggo labbhatīti evamādayopi nayā vitthārato veditabbā .
‘‘ Bhikkhupātimokkhe āgatanayattā bhikkhunīpātimokkhe idaṃ kaṇḍaṃ parihīnanti veditabban ’’ ti vadanti .
Atthuppattiyā tattha anupannattāti eke .
Taṃ anekatthabhāvadīpanato ayuttaṃ .
Sabbabuddhakāle hi bhikkhūnaṃ pañcannaṃ , bhikkhunīnaṃ cattāro ca uddesā santi .
Pātimokkhuddesapaññattiyā asādhāraṇattā tattha niddiṭṭhasaṅghādisesapācittiyānanti eke .
Tāsaṃ bhikkhunīnaṃ ubbhajāṇumaṇḍalikaaṭṭhavatthukavasena kāyasaṃsaggaviseso pārājikavatthu ,‘‘ hatthaggahaṇaṃ vā sādiyeyya , kāyaṃ vā tadatthāya upasaṃhareyyā ’’ ti ( pāci .674-675) vacanato sādiyanampi ,‘‘ santiṭṭheyya vā ’’ ti ( pāci .675) vacanato ṭhānampi ,‘‘ saṅketaṃ vā gaccheyyā ’’ ti ( pāci .675) vacanato gamanampi ,‘‘ channaṃ vā anupaviseyyā ’’ ti ( pāci .675) vacanato paṭicchannaṭṭhānapavesopi , tathā ‘‘ rattandhakāre appadīpe paṭicchanne okāse ekenekā santiṭṭheyya vā sallapeyya vā ’’ ti ( pāci .838) vacanato duṭṭhullavācāpi pācittiyavatthukanti katvā tāsaṃ aññathā aniyatakaṇḍassa avattabbatāpattitopi na vuttanti tesaṃ adhippāyo .
Pakiṇṇakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Aniyatakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .