Issues
Select Version
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

3. Tatiyapārājikaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Tatiyapārājikaṃ

Paṭhamapaññattinidānavaṇṇanā
162. Tīhi suddhenāti ettha tīhīti nissakkavacanaṃ vā hoti , karaṇavacanaṃ vā .
Nissakkapakkhe kāyavacīmanodvārehi suddhena .
Tathā duccaritamalehi visamehi papañcehītiādinā nayena sabbakilesattikehi bodhimaṇḍe eva suddhenāti yojetabbaṃ .
Karaṇapakkhe tīhīti kāyavacīmanodvārehi suddhena .
Tathā tīhi sucaritehi , tīhi vimokkhehi , tīhi bhāvanāhi , tīhi sīlasamādhipaññāhi suddhenāti sabbaguṇattikehi yojetabbaṃ .
Vibhāvitan ti desanāya vitthāritaṃ , vibhūtaṃ vā kataṃ vihitaṃ , paññattaṃ vā hoti .
Saṃvaṇṇanāti vattamānasamīpe vattamānavacanaṃ .
NaM0.145 kevalaṃ rājagahameva , idampi nagaraṃ .
Saparicchedan ti sapariyantanti attho .
Saparikkhepanti eke .
‘‘ Haṃsavaṭṭakacchadanenāti haṃsaparikkhepasaṇṭhānenā ’’ ti likhitaṃ .
Kāyavicchindaniyakathan ti attano attabhāve , parassa vā attabhāve chandarāgappahānakaraṃ vicchindanakaraṃ dhammakathaṃ katheti .
Asubhā ceva subhākāravirahitattā .
Asucino ca dosanissandanapabhavattā .
Paṭikūlā ca jigucchanīyattā pittasemhādīsu āsayato .
Asubhāya vaṇṇan tiV0.129 asubhākārassa , asubhakammaṭṭhānassa vā vitthāraṃ bhāsati .
Sāmiatthe hetaṃ sampadānavacanaṃ .
Asubhan ti asubhanimittassa āvibhāvāya paccupaṭṭhānāya vitthārakathāsaṅkhātaṃ vaṇṇaṃ bhāsabhīti attho .
Tesaṃyeva ādimajjhapariyosānānaṃ dasahi lakkhaṇehi sampannaṃ kilesacorehi anabhibhavanīyattā jhānacittaṃ mañjūsaṃ nāma .
Tatrimānīti etthāyaṃ piṇḍattho – yasmiṃ vāre paṭhamaṃ jhānaṃ ekacittakkhaṇikaṃ uppajjati , taṃ sakalampi javanavāraṃ anulomaparikammaupacāragotrabhuappanāppabhedaṃ ekattanayena ‘‘ paṭhamaṃ jhānan ’’ ti gahetvā tassa paṭhamajjhānassa appanāpaṭipādikāya khippādibhedāya abhiññāya adhigatāya kiccanipphattiṃ upādāya āgamanavasena paṭipadāvisuddhi ādīti veditabbā .
Tatramajjhattupekkhāya kiccanipphattivasena upekkhānubrūhanā majjheti veditabbā .
Pariyodāpakañāṇassa kiccanipphattivasena sampahaṃsanā pariyosānan ti veditabbaṃ .
Tattha ādicittato paṭṭhāya yāva paṭhamajjhānassa uppādakkhaṇaṃ , etasmiṃ antare paṭipadāvisuddhīti veditabbā .
Uppādaṭhitikkhaṇesu upekkhānubrūhanā , ṭhitibhaṅgakkhaṇesu sampahaṃsanāti veditabbā .
Lakkhīyati etenāti lakkhaṇanti katvā ‘‘ visuddhipaṭipattipakkhandane ’’ tiādinā pubbabhāgo lakkhīyati , tividhena ajjhupekkhanena majjhaṃ lakkhīyati , catubbidhāya sampahaṃsanāya pariyosānaṃ lakkhīyatīti .
Tena vuttaṃ ‘‘ dasa lakkhaṇānī ’’ ti .
Pāribandhakatoti nīvaraṇasaṅkhātapāribandhakato visuddhattā gotrabhupariyosānaṃ pubbabhāgajavanacittaṃ ‘‘ cittavisuddhī ’’ ti vuccati .
Tathā visuddhattā taṃ cittaṃ majjhimaṃ samādhinimittasaṅkhātaṃ appanāsamādhiṃ tadatthāya upagacchamānaṃ ekasantativasena pariṇāmentaṃ paṭipajjati nāma .
Evaṃ paṭipannassa tassa tattha samathanimitteM0.146 pakkhandanaṃ tabbhāvūpagamanaṃ hotīti katvā ‘‘ tattha cittapakkhandanan ’’ ti vuccati .
Evaṃ tāva paṭhamajjhānuppādakkhaṇe eva āgamanavasena paṭipadāvisuddhi veditabbā .
Evaṃ visuddhassa appanāppattassa puna visodhane byāpārābhāvā ajjhupekkhanaṃ hoti .
Samathappaṭipannattā puna samādhāne byāpārābhāvā ca samathappaṭipannassa ajjhupekkhanaṃ hoti .
Kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekantena upaṭṭhitattā puna ekattupaṭṭhāne byāpārāsambhavato ekattupaṭṭhānassa ajjhupekkhanaṃ hoti .
Tattha jātānan ti tasmiṃ citte jātānaṃ samādhipaññānaṃ yuganaddhabhāvena anativattanaṭṭhena nānākilesehi vimuttattā .
Saddhādīnaṃ indriyānaṃ vimuttirasene karasaṭṭhena anativattanekasabhāvānaṃ tesaṃ dvinnaṃ upagataṃ tajjaṃ tassāruppaṃ tadanurūpaṃ vīriyaṃ tathā cittaṃ yogī vāheti pavattetīti katvā tadupagavīriyavāhanaṭṭhena ca visesabhāgiyabhāvattā āsevanaṭṭhena ca sampahaṃsanā hotīti attho veditabbo .
Apicettha ‘‘ anantarātītaṃV0.130 gotrabhucittaṃ ekasantativasena pariṇāmentaṃ paṭipajjati nāmā ’’ ti likhitaṃ .
Tattha hi pariṇāmentaṃ paṭipajjatīti etāni vacanāni atītassa na sambhavanti , yañca tadanantaraṃ likhitaṃ ‘‘ appanāsamādhicittaṃ upagacchamānaṃ gotrabhucittaṃ tattha pakkhandati nāmā ’’ ti .
Imināpi taṃ na yujjati ,‘‘ paṭipattikkhaṇe eva atītan ’’ ti vuttattā ‘‘ gotrabhucittaṃ tattha pakkhandatī ’’ ti vacanameva virujjhatīti ācariyo .
‘‘ Ekacittakkhaṇikampi lokuttaracittaṃ āsevati bhāveti bahulīkarotī ’’ ti vuttattā ‘‘ ekacittakkhaṇikassāpi jhānassa etāni dasa lakkhaṇānī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Tato paṭṭhāya āsevanā bhāvanā evā ’’ tipi vuttaṃ .
‘‘ Adhiṭṭhānasampannan ti adhiṭṭhānena sahagatan ’’ ti likhitaṃ .
Tassattho – yañca ‘‘ ādimajjhapariyosānasaṅkhātan ’’ ti vuttaṃ , taṃ tesaṃ tiṇṇampi kalyāṇakatāya samannāgatattā tividhakalyāṇakatañca .
Evaṃ tividhacittaṃ tadadhigamamūlakānaṃ guṇānaṃ , uparijhānādhigamassa vā padaṭṭhānaṭṭhena adhiṭṭhānaṃ hoti , tasmā cittassa adhiṭṭhānabhāvena sampannattā adhiṭṭhānasampannaṃ nāmāti .
Addhamāsaṃ paṭisallīyitun ti ettha ācariyā evamāhu ‘‘ bhikkhūnaṃ aññamaññavadhadassanasavanasambhave satthuno sati tassa upaddavassa abhāve upāyājānanato ‘ ayaṃ asabbaññū ’ ti hetupatirūpakamahetuṃ vatvā dhammissarassāpi tathāgatassa kammesvanissariyaṃ asambujjhamānā asabbadassitamadhiccamohā bahujanā avīciparāyanā bhaveyyuṃ , tasmā so bhagavāM0.147 pageva tesaṃ bhikkhūnaṃ aññamaññaṃ vadhamānabhāvaṃ ñatvā tadabhāvopāyābhāvaṃ pana suvinicchinitvā tattha puthujjanānaṃ sugatilābhahetumevekaṃ katvā asubhadesanāya vā rūpasaddadassanasavanehi nippayojanehi viramitvā pageva tato viramaṇato , sugatilābhahetukaraṇato , avassaṃ paññāpitabbāya tatiyapārājikapaññattiyā vatthāgamadassanato ca attano sabbadassitaṃ parikkhakānaṃ pakāsento viya tamaddhamāsaṃ veneyyahitanipphattiyā phalasamāpattiyā avakāsaṃ katvā viharitukāmo ‘ icchāmahaṃ , bhikkhave , addhamāsaṃ paṭisallīyitun ’ tiādimāhā ’’ ti .
Ācariyā nāma buddhamittattheradhammasirittheraupatissattherā dayo gaṇapāmokkhā , aṭṭhakathācariyassa ca santike sutapubbā .
Tato aññe eketi veditabbā .
‘‘ Sakena kāyena aṭṭīyanti … pe … bhavissantī ’’ ti idaṃ parato ‘‘ ye te bhikkhū avītarāgā , tesaṃ tasmiṃ samaye hoti eva bhayaṃ , hoti lomahaṃso , hoti chambhitattan ’’ ti iminā na yujjati , idañca bhagavato asubhakathārammaṇappayojanena na sametīti ce ?
Na , tadatthājānanato .
Sakena kāyena aṭṭīyantānampi tesaṃ ariyamaggena appahīnasinehattā khīṇāsavānaṃ viya maraṇaṃ paṭicca abhayaṃ na hoti , bhayañca pana asubhabhāvanānuyogānubhāvena mandībhūtaṃV0.131 anaṭṭīyantānaṃ viya na mahantaṃ hutvā cittaṃ mohesi .
Apāyupage te satte nākāsīti evamattho veditabbo .
Atha vā idaṃ purimassa kāraṇavacanaṃ , yasmā tesaṃ tasmiṃ samaye hoti eva bhayaṃ , chambhitattaṃ , lomahaṃso ca , tasmā ‘‘ tena kho pana samayena bhagavā asubhakathaṃ kathetī ’’ tiādi vuttanti .
Atha vā sakena kāyena aṭṭīyantānampi tesaṃ hoti eva bhayaṃ , mahānubhāvā vītarāgāti khīṇāsavānaṃ mahantaṃ visesaṃ dasseti , atiduppasaheyyamidaṃ maraṇabhayaṃ , yato evaṃvidhānampi avītarāgattā bhayaṃ hotītipi dasseti .
Tadaññe tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcasatānaṃ aññatarā .
Tenedaṃ dīpeti ‘‘ taṃ tathā āgataṃ asihatthaṃ vadhakaṃ passitvā tadaññesampi hoti eva bhayaṃ , pageva tesanti katvā bhagavā paṭhamameva tesaṃ asubhakathaṃ kathesi , parato tesaṃ nāhosi .
Evaṃ mahānisaṃsā nesaṃ asubhakathā āsī ’’ ti .
Yo panettha pacchimo nayoM0.148 , so ‘‘ tesu kira bhikkhūsu kenacipi kāyavikāro vā vacīvikāro vā na kato , sabbe satā sampajānā dakkhiṇena passena nipajjiṃsū ’’ ti iminā aṭṭhakathāvacanena sameti .
Apare panāhūti kuladdhipaṭisedhanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Ayaṃ kira laddhī ’’ ti vacanaṃ ‘‘ māradheyyaṃnātikkamissatī ’’ ti vacanena virujjhatīti ce ?
Na virujjhati .
Kathaṃ ?
Ayaṃ bhikkhū aghātento māravisayaṃ atikkamissati akusalakaraṇato ca .
Ghātento pana māradheyyaṃ nātikkamissati balavattā kammassāti sayaṃ mārapakkhikattā evaṃ cintetvā pana ‘‘ ye na matā , te saṃsārato na muttā ’’ ti attano ca laddhi , tasmā taṃ tattha ubhayesaṃ magge niyojentī evamāha , teneva ‘‘ mārapakkhikā mārena samānaladdhikā ’’ ti avatvā ‘‘ mārassā nuvattikā ’’ ti vuttā .
‘‘ Iminā kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yasmā mārassa anuvatti , tasmā evaṃ cintetvāpi attano laddhivasena evamāhā ’’ ti keci likhanti .
Mama santike ekato upaṭṭhānamāgacchanti , attano attano ācariyupajjhāyānaṃ santike uddesādiṃ gaṇhāti .