1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656-7.
Tattha tattha ṭhānuppattikapaññā vīmaṃsā .
Padapaṭipāṭiyā evāti mātikāpadapaṭipāṭiyā
V0.320 eva .‘‘ Vuttan ti saṅgītikānaṃ upasaṅkappanānaṃ vibhājanaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .
658.‘‘ Ehibhikkhunīti bhikkhunī , tīhi saraṇagamanehi upasampannāti bhikkhunī ’’ ti idaṃ pana desanāvilāsavasena vuttanti eke .
Aññabuddhakāle atthīti eke , taṃ na yuttaṃ viya dissati amhākampi buddhakāle sambhavappasaṅgato , ehibhikkhuniyā paṭisedhachāyādissanato ca .
Yathāha dhammapade visākhāvatthusmiṃ ( dha . pa . aṭṭha .1. visākhāvatthu )‘‘ tassa cīvaradānassa nissandena imaṃ mahālatāpasādhanaṃ labhi .
Itthīnañhi cīvaradānaṃ mahālatāpasādhanabhaṇḍena matthakaṃ pappoti , purisānaṃ iddhimayapattacīvarenā ’’ ti .
Tīhi saraṇagamanehi upasampannāya pana bhikkhuniyā
M0.352 sambhavo aññabuddhakāle kadāci siyā , nattheva amhākaṃ buddhakāle .Desanāvilāsena pana bhikkhudesanākkameneva bhikkhuniniddeso vutto , teneva bhikkhusaṅghavasena ekatoupasampannā bhikkhuniyo vijjamānāpi tattha na vuttā .
Tāsaṃ atthitā imāya parivārakathāya veditabbā –
‘‘ Ubho ekato upasampannā ,
Ubhinnaṃ hatthato cīvaraṃ paṭiggaṇheyya ;
Siyā āpattiyo nānā ,
Pañhā mesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .479);
Atha vā puthujjanakāle ehibhikkhusaraṇagamanena upasampannova itthiliṅgapātubhāvena bhikkhunibhāve ṭhitā purisūpasampannaṃ upādāya ‘‘ ehibhikkhunī ’’ ti ,‘‘ tīhi saraṇagamanehi upasampannā bhikkhunī ’’ ti ca saṅkhyaṃ gacchati .
No ce , taṃ vacanaṃ virujjheyyāti eke , vicāretvā gahetabbaṃ .
‘‘ Viññū paṭibalo ’’ ti dvinnaṃ avassavabhāvassa ijjhanato vuttaṃ .
Ettha yasmā yaṃ kiñci āmisaṃ paṭiggaṇhantīnaṃ aggahatthā purisānaṃ hatthehi kadāci missībhāvaṃ gacchanti , vandantānaṃ vā purisānaṃ sirāni aggapādehi missitāni kadāci honti , kesacchedanakāle vā siraṃ purisānaṃ hatthehi missitaṃ hoti , cittaṃ nāmetaṃ atiraddhagavesi , durakkhiyaṃ vā , tasmā ‘‘ mā atilahuṃ pārājikāpatti bhikkhunīnaṃ hotū ’’ ti buddhā bhagavanto kāruññena pārājikakkhettaparicchedaṃ , thullaccayakkhettaparicchedañca visuṃ visuṃ desesunti veditabbaṃ .
659. Tabbahulanayena
V0.321 sā vuttāti ettha ayamanugaṇṭhipadakkamo – yebhuyyena kiriyasamuṭṭhānattā ‘‘ kiriyasamuṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā ’’ ti avatvā pana ‘‘ sādiyeyyā ’’ ti vuttattā akiriyatopi samuṭṭhātīti veditabbaṃ .
Yathā cettha , evaṃ heṭṭhā ‘‘ manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpatti pārājikassā ’’ tiādinā nayena kiriyasamuṭṭhānataṃ vatvā tadanantaraṃ ‘‘ bhikkhupaccatthikā … pe … so ce pavesanaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ tiādinā ( pārā .56) nayena akiriyasamuṭṭhānatāyapi vuttattā paṭhamapārājikassāpi tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā veditabbā .
Na hi pavesanasādiyanādimhi kiriyasamuṭṭhānatā dissati .
Aṅgajātacalanañcettha na sārato daṭṭhabbaṃ ‘‘ so ce pavesanaṃ
M0.353 na sādiyati , paviṭṭhaṃ na sādiyati , ṭhitaṃ na sādiyati , uddharaṇaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti ( pārā .58) ettha ṭhita na sādiyane pakatiyāpi paripuṇṇacalanattā .Sādiyanapaccayā hi sevanacalanañcettha na dissatevāti tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā gahetabbā .
Tattha tattha aṭṭhakathāsu kasmā tabbahulanayo avuttoti ce ?
‘‘ Yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā ’’ ti ( pārā .39,42) mātikāyaṃ kiriyasamuṭṭhānassa sarūpena vuttattā tadanurūpavasena vibhaṅganayamanoloketvā ‘‘ kiriyasamuṭṭhāna ’’ micceva vuttaṃ .
Yathā cetesu tabbahulanayena kiriyasamuṭṭhānatā vuttā , tathā surādīnaṃ akusaleneva pātabbatā , na itarathā ‘‘ yaṃ akusaleneva āpajjati , ayaṃ lokavajjā , sesā paṇṇattivajjā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā ) vutte lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ niyamanalakkhaṇasiddhi hoti , tathā taṃ avatvā ‘‘ yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , ayaṃ lokavajjā .
Sesā paṇṇattivajjā ’’ ti vutte lokavajjavacanaṃ niratthakaṃ siyā vatthuajānanapakkhepi akusaleneva pātabbattā .
Yasmā tattha surāpānavītikkamassa akusalacittuppādo natthi , tasmā khandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .108)‘‘ majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ , sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati , na ajānitvā ’’ ti vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ vatthuajānanapakkhe pāṇātipātādīnaṃ siddhikaraakusalacittuppādasadise cittuppāde satipi sāmaṇero sīlabhedaṃ nāpajjatī ’’ ti .
Abhinivesavacanaṃ pāṇātipātādīhi samānajātikattā sāmaṇerānaṃ surāpānassa .
‘‘ Surādayo panime ’’ ti vatthuṃ jānitvā pātabbatādivasena vītikkamantassa akusalassa asambhavo natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ yassa sacittakapakkhe ’’ tiādi .
Kiñcettha yuttivacanena arahantānaṃ appavisanato sacittakācittakapakkhesu akusalaniyamoti ce ?
Na , dhammatāvasena sekkhānampi appavisanato .
Acittakapakkhe akusalaniyamābhāvadassanatthaṃ
V0.322 supantassa mukhe pakkhittajalabindumiva surābinduādayo udāharitabbāti .Tabbahulanayena hi atthe gahite pubbenāparaṃ aṭṭhakathāya sameti .
‘‘ Saddhiṃ pāḷiyā avisesattho parato āvi bhavissatīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Idamettha vicāretabbaṃ
M0.354 .Yadi vatthujānanapakkhe vinā akusalena majjapānaṃ siyā , kasmā nāḷimajjhaṃ nātikkamati ariyānaṃ pānakādisaññīnanti ?
Sīlabhedavatthuvītikkamo vināpi cittena ariyānaṃ dhammatāvaseneva na sambhavatīti ce , na , cakkhupālattheravatthu ( dha . pa . aṭṭha .1.1) ādivirodhatoti .
Apica bhikkhunopi sāmaṇerassa viya surāpānaṃ sacittakameva kasmā na jātanti ?
Appatirūpattāti ce , sāmaṇerānampi appatirūpameva .
Sahadhammikā eva hi te .
Mahāsāvajjattāti ce ?
Sāmaṇerānampi tādisameva .
Sāmaṇerānaṃ sacittakameva pārājikaṃ , itaraṃ daṇḍakammavatthūti ce ?
Bhikkhūnampi majjapāne natthi .
Ettha tikapācittiyena na bhavitabbaṃ .
Majje amajjasaññissa dukkaṭāpatti paññāpetabbā siyā .
Bhikkhussa pācittiyavatthu sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ hoti tiracchānagatasāmaṇerānaṃ viyāti ce ?
Acittakampi majjapānādīnaṃ sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ paññāpetabbaṃ siyā .
Nācittakaṃ pārājikaṃ sambhavatīti ce ?
Na , paṇṇattivajjampi pārājikaṃ sambhavatīti .
Nikāyantarapakkhe ayameva doso .
Amhākañhi lokavajjameva majjapānanti .
Kasmā panettha surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karontīti ?
Na kevalaṃ surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karonti , pāṇesupi kodhavasena pāṇasaññitāya sīsacchedanādīni na karonti , sadārasaññāya paradāraṃ na vītikkamanti , anatthabhañjakasaññāya atthabhañjakamusā na vadanti , sammādiṭṭhisaññāya micchādiṭṭhiṃ na paṭipajjantīti veditabbā .
Ācariyāpi surāpāne akusalaniyamābhāvameva vadanti , tasmā eva mātikāṭṭhakathāya gaṇṭhipade lokavajjapaṇṇattivajjādhikāre ‘‘ sacittakapakkheakusalanti surāpānādisaṅgahatthaṃ , itarathā yassa akusalamevāti vadeyyā ’’ ti likhitaṃ .
Kiriyasamuṭṭhānatā panassa tabbahulanayameva , na paṭhamapārājike .
Kathaṃ ?
Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ .
Ettha bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsaggabhāve sati bhikkhunī kāyaṅgamacopayamānāpi citteneva adhivāsentī āpajjati , na evaṃ bhikkhu .
Bhikkhu pana copayamānova āpajjati , evameva paṭhamapārājikepi copane sati eva āpajjati , nāsati .
Pavesanaṃ sādiyatīti ettha pavesanasādiyanaṃ nāma sevanacittassuppādananti , evaṃ santepi ‘‘ vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti vuttaṃ .
Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .