1. Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā
89. Pharasuṃ niggahetuṃ asakkontoti dassitabhāvaṃ jānāpeti .
Kasmā ayaṃ pharasuṃ uggirīti ce ?
Manussānan tiādi tassa parihāro .
‘‘ Ākoṭesi chindīti ca vacanato rukkhadevatānaṃ hatthāni chijjanti , na cātumahārājikādīnaṃ viya acchejjānī ’’ ti vadanti .
90-92.
Bhavanti ahuvuñcāti dvikāliko bhūtasaddo .
Yadi bījato nibbattena bījaṃ dassitaṃ , tadeva santakaṃ yadidaṃ .
Sova kukkuṭo maṃsimakkhitoti ayameva hi parihāro .
Aṭṭhakathāsu pi hi ‘‘ bīje bījasaññī ’’ ti likhitaṃ .
Yaṃ bījaṃ bhūtagāmo nāma hoti , tasmiṃ bīje bhūtagāmabījeti yojetvā .
Amūlakattā kira sampuṇṇabhūtagāmo na hoti ,‘‘ samūlapatto eva
V0.266 hi bhūtagāmo nāmā ’’ ti kāraṇaṃ vadanti .‘‘ Abhūtagāmamūlattāti bhūtagāmato anuppannattā abhūtagāmamūlaṃ , bhūtagāmassa amūlakattā vā .
Na hi tato añño bhūtagāmo uppajjatī ’’ ti dvidhāpi likhitaṃ .
Piyaṅgu asanarukkho vaḍḍhanattaco khajjaphalo ,‘‘ pītasālo ’’ tipi vuccati .
Amūlakabhūtagāme saṅgahaṃ gacchatīti nāḷikerassevāyaṃ .
Ghaṭapiṭṭhijātattā , bījagāmānulomattā ca dukkaṭavatthu .
Na vāsetabbaṃ ‘‘ durūpaciṇṇattā ’’ ti likhitaṃ ,‘‘ yesaṃ rukkhānaṃ sākhā ruhatīti vacanato yesaṃ na ruhati , tesaṃ sākhāya kappiyakaraṇakiccaṃ natthīti siddhan ’’ ti vuttaṃ .
Muddatiṇan ti tassa nāmaṃ .
‘‘ Muñjatiṇan ti pāṭho ’’ ti likhitaṃ .
Samaṇakappehīti samaṇavohārehi , tasmā vattabbaṃ bhikkhunā ‘‘ kappiyaṃ karohī ’’ ti .
Tassa āṇattiyā karontenāpi sāmaṇerādinā ‘‘ kappiyan ’’ ti
M0.298 vatvāva aggiparijitaṃ kātabbanti siddhaṃ .Aggiparijitādīni viya kappiyattā abījanibbaṭṭabījānipi ‘‘ pañcahi samaṇakappehī ’’ ti ( cūḷava .250) ettha paviṭṭhāni , yathālābhato vā samaṇakappavacanaṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Kappiyan ’ ti vattukāmo ‘ kappan ’ ti ce vadati ,‘ vaṭṭatī ’ ti vadantī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Kappiyan ’ ti vacanaṃ sakasakabhāsāyapi vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Kappiyanti vatvā ’’ ti vuttattā bhikkhunā ‘ kappiyaṃ ’ icceva vattabbaṃ ,‘‘ itarena pana yāya kāyaci bhāsāyā ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Ucchuṃ kappiyaṃ karissāmīti dāruṃ vijjhatī ’’ ti vacanato kappiyaṃ kātabbaṃ sandhāya viraddheti vuttaṃ hoti , ācariyā pana ‘‘ kappiyaṃ kāretabbaṃ sandhāya kappiyanti sitthādiṃ kāreti , vaṭṭatī ’’ ti vadanti , tassa kāraṇaṃ vadantā kātuṃ vaṭṭanabhāveneva virajjhitvā katepi kappiyaṃ jātaṃ .
Yadi na vaṭṭeyya , sitthādimhi kate na vaṭṭeyyāti , upaparikkhitabbaṃ .
Uṭṭhitasevālaghaṭaṃ ātape nikkhipituṃ vaṭṭati , vikopetukāmatāya sati dukkaṭaṃ yuttaṃ viya .
‘‘ Puppharajjubhājanagatikā , tasmā na vaṭṭati .
Nāḷe vā baddhapupphakalāpe nāḷasmiṃ katepi vaṭṭati tasmiṃ pupphassa atthitāyā ’’ ti vadanti .
Porāṇagaṇṭhipade ‘‘ bījagāmena bhūtagāmo dassito anavasesapariyādānatthan ’’ ti vuttaṃ .
Bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .