Vajādīsuvassūpagamanakathāvaṇṇanā
203. Vajena saddhiṃ gatassa vassacchede anāpattīti vassacchedo na hotīti kira adhippāyo .
Satthassa avihārattā ‘‘ imasmiṃ vihāre ’’ ti avatvā ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ .
‘‘ Satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti ‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsan ’ ti vā ‘ idha vassaṃ upemī ’ ti vā na vaṭṭati , ālayakaraṇamatteneva vaṭṭatīti adhippāyo ’’ ti likhitaṃ .
Taṃ pana aṭṭhakathāya virujjhati .
‘‘ Idha vassaṃ upemīti tikkhattuṃ vattabban ’’ ti hi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāvacanampi pubbāparaṃ virujjhatīti ce ?
Na , adhippāyājānanato .
Sattho duvidho ṭhito , sañcāroti .
Tattha ṭhite kuṭikāya ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti vatvā vasitabbaṃ .
Idañhi sandhāya ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , satthe vassaṃ upagantun ’’ ti vuttaṃ , sañcārimhi pana satthe kuṭikāya abhāvato vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭati .
Sati sivikāya vā sakaṭakuṭikāya vā vaṭṭati , tathā vajepi .
Tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpatti .
Pavāretuñca labhatīti etthāyaṃ vicāraṇā –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yena vajo , tena gantun ’’ ti idaṃ kiṃ vassarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ , udāhu vassacchedāpattirakkhaṇatthanti ?
Kiñcettha yadi vassarakkhaṇatthaṃ ,‘‘ na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti idaṃ virujjhati .
Atha vassacchedāpattirakkhaṇatthaṃ vuttanti siddhaṃ na so pavāretuṃ labhatīti , kā panettha yutti ?
Yato ayameva tividho pavāretuṃ labhati , netaro .
Vāḷehi ubbāḷhādiko hi upagataṭṭhānāpariccāgā labhati .
Pariccāgā na labhatīti ayamettha yutti .
Yena gāmo , tattha gatopi pavāretuṃ labhatīti ekenāti ācariyo .
Yo hi pubbe ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti na upagato ,‘‘ imasmiṃ vihāre ’’ ti upagato , so
M0.470 ca pariccatto .Aññathā vinā vihārena kevalaṃ gāmaṃ sandhāya ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti upagantuṃ vaṭṭatīti .
Āpajjatūti ce ?
Na ,‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vaje satthe nāvāya vassaṃ upagantun ’’ ti vacanaṃ viya ‘‘ gāme upagantun ’’ ti vacanābhāvato .
Yasmā
V0.429 ‘‘ tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpattī ’’ ti vacanaṃ tattha vassūpagamanaṃ atthīti dīpeti tadabhāve chedābhāvā , tasmā ‘‘ satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatī ’’ ti kuṭiyā abhāvakālaṃ sandhāya vuttanti siddhaṃ .Tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpattīti ‘‘ tehi saddhiṃ gacchantasseva natthi , virujjhitvā gamane āpatti ca , pavāretuñca na labhatī ’’ ti likhitaṃ , tasmā yaṃ vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ atha sattho antovasseyeva bhikkhunā patthitaṭṭhānaṃ patvā atikkamati … pe … antarā ekasmiṃ gāme tiṭṭhati vā vippakirati vā ’’ tiādi , taṃ ettāvatā virujjhitvā gatānampi virujjhitvā gamanaṃ na hoti , tasmā pavāretabbanti dassanatthanti veditabbaṃ .
Tattha ‘‘ padaracchadanaṃ kuṭiṃ katvā upagantabban ’’ ti vacanato senāsanatthāya rukkhaṃ āruhituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ hoti , na pāḷivirodhatoti ce ?
Na , tappaṭikkhepeneva siddhattā , imassa idha punapi paṭikkhepanato .
‘‘ Na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti iminā paṭikkhepena siddhe ‘‘ na , bhikkhave , ajjhokāse vassaṃ upagantabban ’’ ti paṭikkhepo viya siyāti ce ?
Na , ajjhokāsassa asenāsanabhāvānumatippasaṅgato .
Ajjhokāso hi ‘‘ ajjhokāse palālapuñje ’’ ti vacanato senāsananti siddhaṃ .
Catusālaajjhokāse vasantopi ‘‘ catusālāya vasatī ’’ ti vuccati , tasmā tattha vaṭṭatīti āpajjati , tasmā idha asenāsaniko nāma attanā vā parena vā attano nibaddhavāsatthaṃ apāpitasenāsanikoti veditabbaṃ .
Aññathā dvinnaṃ paṭikkhepānaṃ aññatarātirekatā ca rukkhamūlepi nibbakosepi vassaṃ upagantuṃ vaṭṭatīti ca , apāpitasenāsanikenāpi gabbhe vasituṃ vaṭṭatīti ca āpajjati , sadvārabandhameva senāsanaṃ idha adhippetanti kathaṃ paññāyatīti ce ?
Nidānato .
Ayañhi asenāsanikavassūpagamanāpatti ‘‘ tena kho pana samayena bhikkhū asenāsanikā vassaṃ upagacchanti , sītenapi uṇhenapi kilamantī ’’ ti imasmiṃ nidāne paññattā , tasmā
M0.471 sītādipaṭikkhepameva idha senāsananti adhippetabbanti siddhaṃ .Evaṃ sante siddhaṃ pubbapakkhanidassananti ce ?
Na , pubbe aparatthapavattisūcanato .
Dutiyajjhānaniddese ‘‘ vitakkavicārānaṃ vūpasamā avitakkaṃ avicāran ’’ ti ( dī . ni .1.228; ma . ni .1.271) vacanāni nidassanaṃ .
Ajjhokāsapaṭikkhepanidānena bahiajjhokāsova paṭikkhitto , na catusālādimajjhagato ajjhokāsoti āpajjati , tasmā na nidānaṃ pamāṇanti ce ?
Na , niyamato .
Kiñci hi sikkhāpadaṃ nidānāpekkhaṃ hotīti sādhitametaṃ .
Idaṃ sāpekkhaṃ , idaṃ anapekkhanti kathaṃ paññāyati , na hi ettha ubhatovibhaṅge viya sikkhāpadānaṃ padabhājanaṃ , anāpattivāro vā atthīti ?
Idhāpi desanāvidhānato paññāyati .
‘‘ Deve vassante rukkhamūlampi
V0.430 nibbakosampi upadhāvantī ’’ ti hi imehi dvīhi nidānavacanehi bahi vā anto vā sabbaṃ ovassakaṭṭhānaṃ idha ajjhokāso nāma .Anovassakaṭṭhānampi anibbakosameva idha icchitabbanti siddhaṃ hoti .
Tena na upagantabban ti na ālayakaraṇapaṭikkhepo ,‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti vacanapaṭikkhepo .
Chavasarīraṃ dahitvā chārikāya , aṭṭhikānañca atthāya kuṭikā karīyatīti andhakaṭṭhakathā vacanaṃ .
‘‘ Ṭaṅkitamañcoti kasikuṭikāpāsāṇagharan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Akavāṭabaddhasenāsane attano pāpite sabhāgaṭṭhāne sakavāṭabaddhe vasati ce , vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Payogopi atthi ,‘‘ asenāsanikena vassaṃ na upagantabban ’’ ti pāḷi ca aṭṭhakathā ca , tasmā upaparikkhitabbaṃ .