8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380. Sāvakena pattabban ti pakatisāvakaṃ sandhāya vuttaṃ , na aggasāvakaṃ .
Yathūpanissayayathāpuggalavasena ‘‘ tisso vijjā ’’ tiādi vuttaṃ .
Kenaci sāvakena tisso vijjā , kenaci catasso paṭisambhidā , kenaci cha abhiññā , kenaci kevalo navalokuttaradhammoti evaṃ visuṃ visuṃ yathāsambhavaṃ vuttanti veditabbaṃ .
382.‘‘ Ye te bhikkhū suttantikā ’’ tiādivacanato dharamānepi bhagavati piṭakattayaparicchedo atthīti siddhaṃ .
Dhammakathikāti ābhidhammikā ratiyā acchissantītiādi āyasmato dabbassa nesaṃ tiracchānakathāya ratiniyojanaṃ viya dissati , na tathā daṭṭhabbaṃ .
Suttantikādisaṃsaggato tesaṃ suttantikādīnaṃ phāsuvihārantarāyaṃ , tesampi tiracchānakathāratiyā abhāvena anabhirativāsaṃ , tato nesaṃ sāmaññā cāvanañca
M0.196 parivajjanto evaṃ cintesīti daṭṭhabbaṃ .‘‘ Nimmitānaṃ dhammatāti sāvakehi nimmitānaṃyeva , na buddhehī ’’ ti vadanti .
‘‘ Sādhakatamaṃ karaṇan ’’ ti evaṃ vutte karaṇattheyeva tatiyāvibhattīti attho .
383-4.
Yan ti yena .
‘‘ Kattāti kattā , na kattā ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Bhariyaṃ viya maṃ ajjhācaratī ’’ ti vadantiyā balavatī codanā .
Tena hīti ettha yathā chupanamatte vippaṭisārīvatthusmiṃ kāyasaṃsaggarāgasambhavā apucchitvā eva saṅghādisesaṃ paññāpesi , tatheva pubbevassā dussīlabhāvaṃ ñatvā vuttanti veditabbaṃ .
Yadi tāva bhūtāya paṭiññāya nāsitā , thero kārako hoti .
Atha abhūtāya , bhagavatā ‘‘ nāsethā ’’ ti na vattabbaṃ , vuttañca , tasmā vuttaṃ ‘‘ yadi tāva paṭiññāya nāsitā , thero kārako hotī ’’ ti .
Atha appaṭiññāyāti ‘‘ ayyenamhi dūsitā ’’ ti imaṃ paṭiññaṃ vinā eva tassā pakatidussīlabhāvaṃ sandhāya nāsitā , thero akārako hoti .
Abhayagirivāsino pi attano suttaṃ vatvā ‘‘ tumhākaṃ vāde thero kārako ’’ ti vadanti , kasmā ?
Dukkaṭaṃ musāvādapaccayā liṅganāsanāya
V0.175 anāsetabbattā .Pārājikasseva hi liṅganāsanāya nāsetabbā .
‘‘ Nāsethā ’’ ti ca vuttattā pārājikāva jātā , sā kiṃ sandhāya , tato thero kārako āpajjati .
‘‘ Sakāya paṭiññāya nāsethā ’’ ti vutte pana apārājikāpi attano vacanena nāsetabbā jātāti adhippāyo .
Mahāvihāravāsino pi attano suttaṃ vatvā ‘‘ tumhākaṃ vāde thero kārako ’’ ti ca vadanti .
Kasmā ?
‘‘ Sakāya paṭiññāya nāsethā ’’ ti hi vutte paṭiññāya bhūtatā āpajjati ‘‘ nāsethā ’’ ti vacanato .
Bhūtāyeva hi paṭiññāya nāsetabbā hoti , nābhūtāyāti adhippāyo .
Purimanayeti dukkaṭavāde .
Purimo yuttivasena pavatto , pacchimo pāḷivacanavasena pavattoti veditabbo .
385-6.
Pītisukhehīti ettha ‘‘ sukhenā ’’ ti vattabbe pītiggahaṇaṃ tatiyajjhānasukhaṃ , kāyikañca apanetuṃ sampayuttapītiyā vuttaṃ .
Sace cuditakavasena kataṃ amūlakaṃ nāma ,‘‘ anajjhāpannaṃ akatan ’’ ti vadeyya , ime karissanti , tasmā ‘‘ tādisaṃ diṭṭhasaññī hutvā codetī ’’ ti pāṭho
M0.197 .‘‘ Etena nayena sutamutaparisaṅkitānipi vitthārato veditabbānī ’’ ti pāṭho .
‘‘ Catunnaṃ aññatarenā ’’ ti pātimokkhuddese eva āgate gahetvā vuttaṃ , itaresaṃ aññatarenāpi anuddhaṃsentassa saṅghādisesovāti no takkoti ācariyo .
Bhikkhubhāvā hi cāvanasamatthato .
‘‘ Samīpe ṭhatvā ’’ ti vacanato parammukhā codentassa , codāpentassa vā sīsaṃ na eti .
Diṭṭhañce sutena parisaṅkitena codeti codāpeti , sutaparisaṅkitaṃ vā diṭṭhādīhi codite vā codāpite vā sīsaṃ eti eva amūlakena coditattā .
Vuttañhetaṃ ‘‘ diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto , tañce codeti ‘ suto mayā … pe … saṅghādisesassā ’’ ti ( pārā .387).
‘‘ Asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno , tañce asuddhadiṭṭhi samāno anokāsaṃ kārāpetvā cāvanādhippāyo vadeti , āpatti dukkaṭassa .
Okāsaṃ kārāpetvā cāvanādhippāyo vadeti , anāpattī ’’ ti ( pārā .389) iminā na-samentaṃ viya khāyati , kathaṃ ?
Diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto nāma asuddho puggalo hoti ,‘‘ aññatarasmiṃ asuddhadiṭṭhi samāno tañce codeti ‘ suto mayā pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī ’ ti , āpatti vācāya vācāya saṅghādisesassā ’’ ti vacanato purimanayenāpatti .
‘‘ Cāvanādhippāyo vadeti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vacanato pacchimanayena saṅghādisesena āpattīti dve pāḷinayā aññamaññaṃ viruddhā viya dissanti , na ca viruddhaṃ buddhā kathayanti , tasmā ettha yutti pariyesitabbā .
Aṭṭhakathācariyā tāvāhu ‘‘ samūlakena vā saññāsamūlakena vā codentassa anāpatti , amūlakena vā pana saññāamūlakena vā codentassa āpattī ’’ ti .
Tassattho – dassanasavanaparisaṅkanamūlena samūlakena vā tadabhāvena amūlakenāpi
V0.176 saññāsamūlakena vā codentassa anāpatti , dassanādimūlābhāvena amūlakena vā tabbhāvena samūlakenāpi saññāamūlakena vā codentassa āpatti , tasmā diṭṭhassa hoti .Pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjantotiādimhi dassanamūlena samūlakenāpi ‘‘ suto mayā ’’ ti vacanato saññāamūlakena vā codeti , āpatti saṅghādisesassa .
Tadatthassa āvibhāvatthaṃ ‘‘ diṭṭhe vematiko ’’ tiādi vārā vuttāti veditabbā .
Asuddho
M0.198 hoti puggalobhiādimhi pana samūlakena , saññāsamūlakena vā coditattā anāpattīti .Evamevaṃ pana tadatthadīpanatthaṃ te vārā vuttā .
Tattha hi ‘‘ adiṭṭhassa hotī ’’ tiādivārā amūlakena codentassa āpatti hotīti dassanatthaṃ vuttā .
‘‘ Diṭṭhe vematiko ’’ tiādinā saññāamūlakena codentassa āpatti hotīti dassanatthaṃ vuttā .
Aññathā ‘‘ diṭṭhassa hoti , diṭṭhe vematiko ’’ tiādivārā nibbisesā bhaveyyuṃ .
Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ-yathā asuddhaṃ puggalaṃ anokāsaṃ kārāpetvā codentassa dukkaṭaṃ , akkosādhippāyassa ca omasavādena dukkaṭassa , tathā asuddhadiṭṭhikopi asuddhaṃ asuddhadiṭṭhi amūlakena codeti , āpatti .
Samūlakena vā codeti , anāpattīti taṃ sanniṭṭhānaṃ yathā ‘‘ anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa asuddhe asuddhadiṭṭhissā ’’ ti iminā saṃsandati , tathā gahetabbaṃ .
Aññathā yutti pariyesitabbā .
Sīlasampannoti ettha ‘‘ dussīlassa vacanaṃ appamāṇaṃ .
Bhikkhunī hi bhikkhumhi anissarā , tasmā ukkaṭṭhanaye vidhiṃ sandhāya therena vuttaṃ .
Dutiyattherena bhikkhunī ajānitvāpi codeti , sikkhamānādayo vā codenti , tesaṃ sutvā bhikkhū eva vicāretvā tassa paṭiññāya kārenti .
Ko ettha dosoti idaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tatiyena titthiyānaṃ vacanaṃ sutvāpi bhikkhū eva vicārenti , tasmā na koci na labhatīti evaṃ sabbaṃ sametīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Tiṃsāni tiṃsavantāni .
Anuyogoti paṭivacanaṃ .
Ehitīti āgamissati .
Diṭṭhasantānenāti diṭṭhanayena , diṭṭhavidhānenāti adhippāyo .
Patiṭṭhāyāti patiṭṭhaṃ labhitvā .
Ṭhāneti lajjiṭṭhāne .
Gāhan ti ‘‘ ahaṃ codessāmī ’’ ti attādānaggahaṇaṃ .
Cetanāti attādānaggahaṇacetanā .
Vohāroti ito , etto ca ñatvā pakāsanaṃ .
Paṇṇattīti nāmapaññatti .
Yā vacīghosārammaṇassa sotadvārappavattaviññāṇasantānassa anantaraṃ uppannena upaladdhapubbasaṅketena manodvāraviññāṇena
V0.177 viññāyati , yassā viññātattā tadattho paramattho vā aparamattho vā tatiyavāraṃ uppannena manoviññāṇena viññāyatīti nāmādīhi chahi byañjanehi pāḷiyā pakāsitā , sā ‘‘ vijjamānapaññatti avijjamānapaññattī ’’ tiādinā chadhā ācariyehi dassitā .Tabbhāgiyabhāvo atabbhāgiyabhāvo ca nipphannadhammasseva yujjati , na paññattiyā adhikaraṇīyavatthuttā
M0.199 , adhikaraṇe pavattattā ca adhikaraṇo mañcaṭṭhe mañcopacāro viyāti ca .‘‘ Pariyāyenāti amūlakā nāmapaññatti natthi .
Pariyāyamattaṃ , sabhāvato natthi .
Abhidhānamattameva , abhidheyyaṃ natthī ’’ ti ca likhitaṃ .
Idhevāti imasmiṃ eva sikkhāpade .
Na sabbatthāti vivādādhikaraṇādīsu .
Kasmā ?
Na hītiādi .
Vivādādhikaraṇādīnamatthitā viya amūlakaṃ adhikaraṇaṃ natthīti .
Pubbe vuttasamathehīti ‘‘ yaṃ adhikicca samathā vattantī ’’ ti vuttasamathehīti adhippāyo .
Apica sabhāvato natthīti appaṭiladdhasabhāvattā vuttaṃ .
Anuppannaṃ viya viññāṇādi .
Na hi vivādādīnaṃ paṇṇatti adhikaraṇaṭṭhoti paṇṇattiṃ adhikicca samathā na pavattanti , tasmā na tassā adhikaraṇīyatāti na vivādādīnaṃ paṇṇatti adhikaraṇaṭṭhoti adhippāyo .
Hoti cettha –
‘‘ Pārājikāpatti amūlikā ce ,
Paṇṇattimattā phalamaggadhammā ;
Catutthapārājikavatthubhūtā ,
Paṇṇattimattāva siyuṃ tatheva .
‘‘ Tato dvidhā maggaphalādidhammā ,
Siyuṃ tathātītamanāgatañca ;
Paṇṇattichakkaṃ na siyā tato vā ,
Pariyāyato sammutivādamāhā ’’ ti .
Anuvadantīti akkosanti .
Kiccayatāti karaṇīyatā .
Taṃ katamanti ce ?
Apalokanakamman tiādi .
Kiccan ti viññattisamuṭṭhāpakacittaṃ kira adhippetaṃ .
387. Sutādīnaṃ abhāvena amūlakattan ti ettha yo disvāpi ‘‘ diṭṭhosi mayā ’’ ti vattuṃ asakkonto attano diṭṭhaniyāmeneva ‘‘ sutosi mayā ’’ ti vadati .
Tassa tasmiṃ asuddhadiṭṭhittā āpatti , idha pana yo pubbe sutvā anāpatti , pacchā taṃ vissaritvā suddhadiṭṭhi eva samāno vadati , taṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Esa nayo sabbatthāti apare ’’ ti vuttaṃ .
Jeṭṭhabbatiko kākekappaṭivattā
V0.178 .Yadaggenāti yāvatā , yadā vā .
No kappetītiādi vematikābhāvadīpanatthameva vuttanti dasseti .
Tena vematikova nassarati
M0.200 sammuṭṭho nāmāti āpajjati , taṃ na yuttaṃ tadanantarabhāvato , tasmā dutiyattheravādo pacchā vutto . 389. Sabbatthāti sabbaaṭṭhakathāsu .
Okāsakamman ti okāsakaraṇaṃ .
‘‘ Okāsena kammaṃ okāsakamman ’’ ti likhitaṃ .
Asūriyaṃ passati kaññāti ettha yathā kaññā sūriyaṃ na passatīti bhavati , evaṃ ‘‘ anokāsaṃ kāretvā ’’ ti vutte okāsaṃ na kāretvāti hoti .
Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .