10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā
537.‘‘ Na
M0.247 kho mayaṃ , āvuso , cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma … pe … kālena kappiyan ’’ ti ito pubbe eva rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadassa paññattattā vuttaṃ .Aññathā āyasmā upanando maṃsassa cetāpannaṃ ekampi kahāpaṇaṃ hatthena paṭiggaṇhanto tato mahantataraṃ cīvaracetāpannaṃ kathaṃ na paṭiggaṇhissati , evaṃ santepi cīvarapaṭisaṃyuttattā cīvaravagge saṅgāyiṃsūti .
538-9.
‘‘ Āgatakāraṇaṃ bhañjatī ’’ ti vuttattā nanu puna codetuṃ na labhatīti eke .
Āgamanassa sātthakaṃ na hoti , cīvaraṃ na labhissati paṭisanthārassa katattāti eke .
Codanālakkhaṇaṃ na hotīti katvā vuttanti eke .
‘‘ Ṭhatvā codemī ’’ ti āgato taṃ ṭhānaṃ bhañjati , karoti cekaṃ , tīṇipi ce karoti , ekameva , ekavacanattāti eke .
Tīṇi ṭhānāni bhañjatīti eke .
Upatissatthero ‘‘ na codanādiṃ bhañjati , codetukāmo akattabbaṃ akāsi , tena vattabhede dukkaṭan ’’ ti vadati .
Dhammasiritthero pana ‘‘ āsane ce nisīdati , ekāya nisajjāya dve ṭhānāni bhañjati .
Āmisaṃ ce paṭiggaṇhāti , ekena paṭiggahena dve ṭhānāni bhañjati .
Dhammaṃ ce bhāsati , dhammadesanasikkhāpade vuttaparicchedāya ekāya vācāya dve ṭhānāni bhañjati , taṃ sandhāya vuttan ’’ ti vadati .
‘‘ Yatthā ’’ ti vutte attano eva santikaṃ gantabbanti vuttaṃ viya hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ byañjanaṃ pana na sametī ’’ ti .
Upāsakehi āṇattā taṃ .
Mūlaṃ asādiyantenāti mūlassa akappiyabhāve sati asādiyantena .
Tañca kho cittena
V0.221 , na mukhena .Sace evaṃ vutte akappiyaṃ dassetīti katvā cittena akappiyaṃ icchantova mukhena kappiyaṃ niddisati ‘‘ cīvaraṃ me dethā ’’ ti , na vaṭṭati .
Paṭilābhe rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadena āpatti .
Tatrāyaṃ vicāraṇā – cittena sādiyantopi mukhena kappiyavohārena ce voharati ‘‘ kahāpaṇārahena , pādārahena vā kappiyabhaṇḍena idañcidañca āharā ’’ ti .
Kiñcāpi rūpiyaṃ sandhāya vadati , vaṭṭati eva .
Kasmā ?
Kañci sassuṭṭhānakaṃ bhūmipadesaṃ sandhāya ‘‘ sīmaṃ demāti vadanti , vaṭṭatī ’’ ti vacanato ,‘‘ vihārassa demā ’’ ti vutte ‘‘ paṭikkhipituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vacanato ca .
Anugaṇṭhipade pana vuttaṃ ‘‘ saṅghaṃ sandhāya ‘ vihārassa demā ’ ti dinnaṃ garubhaṇḍaṃ na hoti , dakkhiṇodakaṃ sampaṭicchituṃ ,‘ sādhū ’ ti ca vattuṃ , anumodetuñca
M0.248 vaṭṭati .Kasmā ?
Saṅghassa ‘ vihāro ’ ti nāmābhāvato , khettasseva ‘ sīmā ’ ti nāmabhāvato ca , cittena ārammaṇaṃ kataṃ appamāṇaṃ , kappiyavohārova pamāṇaṃ .
Kappiyamevācikkhitattā ‘ na tvevāhaṃ , bhikkhave , kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabbaṃ pariyesitabbanti vadāmī ’ ti ( mahāva .299) vacanenapi na virujjhati .
Kappiyavacanapaccayā dāyako sayameva kattabbayuttakaṃ jānissatīti adhippāyato dāyakena etassa adhippāyaṃ ñatvā kappiyakārakassa hatthe ṭhapitaṃ bhikkhussa santakameva hotī ’’ ti .
Idaṃ sabbamayuttaṃ , kasmā ?
Sīmāvihāravacanassa dāyakavacanattā .
Idha ca bhikkhuno vacanaṃ pamāṇaṃ .
Tenevāha ‘‘ athāpi ‘ mama taḷākaṃ vā pokkharaṇiṃ vā saṅghassa dammī ’ ti vutte ‘ sādhu , upāsaka , saṅgho pānīyaṃ pivissatī ’ tiādīni vatvā paribhuñjituṃ vaṭṭati evā ’’ ti .
Aññathā khettaṃ sandhāya bhikkhuno khettapaṭibaddhavacanāni sīmāvacanena kappantīti āpajjati .
Avihārassa ca bhikkhussa rūpiyaṃ dassetvā ‘‘ idaṃ vihārassa dammī ’’ ti vutte attano atthāya diyyamānaṃ jānantenāpi taṃ appaṭikkhipitabbaṃ .
Tathā kahāpaṇārahādino akappiyabhaṇḍabhāvaṃ , kahāpaṇādibhāvameva vā jānantameva sandhāya tathāvoharantassa ca anāpattīti āpajjati .
‘‘ Na tvevāhaṃ , bhikkhave , kenaci pariyāyenā ’’ ti nippadesato vuttattā na sakkā lesaṃ oḍḍetunti no takko , vicāretvā pana gahetabbaṃ .
‘‘ No ce icchati , na kathetabban ’’ ti vacanato yathāvuttasāmiciyā akaraṇe anāpatti dukkaṭassāti dasseti .
‘‘ Aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabban ’’ ti vacanato yathāvuttasāmicimpi na katvā ce nipphādeti , aññātakaviññattisikkhāpadena kāretabboti dasseti .
Kappiyakārakā sayameva codetvā denti , vaṭṭati .
‘‘ Sayaṃ karaṇameva paṭikkhittan ’’ ti ca vadanti .
Piṇḍapātādīnaṃ
V0.222 … pe … eseva nayoti ettha ‘‘ dukkaṭan ’’ ti vadanti , taṃ na sundaraṃ , dadantesupīti api -saddena saṅgahitattā nissaggiyapācittiyameva .Jātarūparajataṃ ‘‘ saṅghe sādite dukkaṭan ’’ ti ca vikappenti .
Taṃ visesetvā navuttattā pācittiyamevāti dasseti .
‘‘ Nissaggiyamevāti yevāpanakasikkhāpadesu siyā ’’ ti vadanti , upaparikkhitabbaṃ .
‘‘ Yassa kassaci hi aññassa … pe … mahāpaccariyaṃ vuttan ’’ ti vacanato apabbajitānaṃ antamaso mātāpitūnampi atthāya sampaṭicchantassa dukkaṭamevāti dasseti .
Sabbattha
M0.249 sampaṭicchanaṃ nāma ‘‘ uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyyavā upanikkhittaṃ vā sādiyeyyā ’’ ti evaṃ vuttalakkhaṇameva .Evaṃ santepi katthaci paṭikkhipitabbaṃ , katthaci na paṭikkhipitabbaṃ , katthaci paṭikkhittaṃ sādituṃ vaṭṭati , evaṃ appaṭikkhittaṃ kiñci vaṭṭati , idaṃ sabbampi dassetuṃ ‘‘ sace panā ’’ ti vitthāro āraddho .
Tattha ‘‘ cetiyassa … pe … na vaṭṭatī ’’ ti vacanato appaṭikkhittaṃ vihārassa dinnaṃ sādituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ .
Tathā therassa ‘‘ mātuyā demā ’’ tiādinā vuttepi paṭiggahaṇe āpatti pācittiyameva .
Sāpattiko hotīti ettha kāya āpattiyā sāpattiko hotīti ?
Dukkaṭāpattiyāti eke .
Na yāya kāyaci , kevalaṃ aṭṭhāne codetīti katvā ‘‘ sāpattiko ’’ ti vuttaṃ .
Yathā kathanti ?
‘‘ Pañcahi , bhikkhave , aṅgehi samannāgato saddhivihāriko paṇāmetabbo … pe … paṇāmento anatisāro ’’ ti ( mahāva .68) ettha na sammāvattantaṃyeva apaṇāmentassa dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Yathāha –
‘‘ na ca , bhikkhave , asammāvattanto na paṇāmetabbo , yo na paṇāmeyya , āpattidukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .68), tasmā adhimattapemādiabhāvepi apaṇāmentassa anāpatti dissati .
Apica ‘‘ sātisāro hotī ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
Aṭṭhakathāya ‘‘ sātisāro hotīti sadoso hoti , āpattiṃ āpajjatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .68) vuttattā na yuttanti ce ?
Na , tadanantarameva taṃmicchāgāhanivattanatthaṃ , tasmā ‘‘ na sammāvattanto paṇāmetabbo ’’ ti vuttattā anāpattikā katāti .
Dukkaṭāpatti hotīti ācariyo , vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Kappiyabhaṇḍampi akappiyamevāti taḷākato nipphannadhaññena parivattetvā laddhaṃ gorasampi na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Kappiyavohārepi vidhānaṃ vakkhāma , seyyathidaṃ –
‘‘ udakavasenā ’’ tiādi .
Dubbinibbhogaṃ hotīti idaṃ parato ‘‘ tasseva akappiyaṃ .
Kasmā ?
Dhaññassa vicāritattā ’’ ti iminā asadisaṃ , tasmā suvuttaṃ .
Idañhi bhikkhussa payogavasena ādito paṭṭhāya uppannena missanti .
Akatapubbaṃ navasassaṃ nāma .
Khale vā ṭhatvā rakkhatīti ‘‘ idaṃ vā ettakaṃ vā mā gaṇha , idaṃ gahetuṃ labbhatī ’’ ti vā ‘‘ ito apanehi , idha puñjaṃ karohī ’’ ti evamādinā vā payogena
V0.223 ce rakkhati , taṃ akappiyaṃ .‘‘ Sace ‘ mayiṭhite rakkhitaṃ hotī ’ ti rakkhati , gaṇhante vā passitvā ‘ kiṃ karothā ’ ti , bhaṇati vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ yuttaṃ .
Rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpade ‘‘ dvāraṃ pidahitvā rakkhantena vasitabban ’’ ti hi
M0.250 vuttaṃ .Tasseva taṃ akappiyaṃ .
Kasmā ?
Apubbassa anuppāditattā .
Heṭṭhā ‘‘ sassaṃ katvā āharathā ’’ ti vattuṃ pana na vaṭṭatīti .
Paṇṇepi eseva nayo .
‘‘ Pakatiyā sayameva karontānaṃ ussāhajananato ’’ ti vuttaṃ .
Kasmā ?
‘‘ Kahāpaṇānaṃ vicāritattā ’’ ti vacanato , pageva uṭṭhāpitattāti siddhaṃ hoti .
Sace dāyakā vā saṅghassa gāmakhettārāmādiṃ keṇiyā gahitamanussā vā tattha kuṭumbino ‘‘ ime saṅghassa kahāpaṇā āhaṭā ’’ ti vadanti ,‘‘ na kappatī ’’ ti ettakameva vattabbaṃ .
Kappiyakārakāva ce vadanti ,‘‘ saṅghassa kahāpaṇā na kappanti , sappiādīni vaṭṭantī ’’ ti vattabbaṃ , tasmā ‘‘ saṅghassa kappiyakārake vā guttaṭṭhānaṃ vā ācikkhathā ’’ ti vatvā tehi sampāditaṃ kenaci akattabbatāya ‘‘ iminā sappiṃ āharāhī ’’ ti vicāreti niṭṭhāpetvā itaresaṃ kappiyaṃ parato pattacatukke catutthapatto viya .
Vuttañhi tattha ‘‘ ime kahāpaṇe gahetvā imaṃ dehī ’ ti kahāpaṇe dāpetvā gahito , ayaṃ patto etasseva bhikkhuno na vaṭṭati , dubbicāritattā , aññesaṃ pana vaṭṭati , mūlassa asampaṭicchitattā ’’ tiādi .
Yadi evaṃ sabbesaṃ akappiyaṃ .
Kasmā ?
Kahāpaṇānaṃ vicāritattāti .
Idaṃ duvuttanti ce ?
Na , mūlassa sampaṭicchitaṭṭhānaṃ sandhāya imassa vuttattā pattacatukke dutiyatatiyapattā viya , teneva vuttaṃ sayaṃkārivāre ‘‘ na kappatī ’’ ti ettakameva vattabban ’ ti .
Tato paraṃ mūlaṃ sampaṭicchati nāma .
Mahāvisayasikkhattā , rājasikkhāpadaṃ idaṃ ;
Rañño viya duviññeyyaṃ , cittādhippāyatopi vā .
Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhito cīvaravaggo paṭhamo .