Pabbajjākathāvaṇṇanā
25. Yena
V0.373 samayena bhagavā pañcavaggiye pañcamiyaṃ arahatte patiṭṭhāpetvā sattamiyaṃ nāḷakattherassa nāḷakapaṭipadaṃ ācikkhitvā bhaddapadapuṇṇamāyaṃ yasassa indriyānaṃ paripakkabhāvaṃ ñatvā taṃ udikkhanto bārāṇasiyaṃ vihāsi , tena samayena yaso nāmāti sambandho .Tassa kira uppattito paṭṭhāya tassa kulassa kittisaddasaṅkhāto , parijanasaṅkhāto vā yaso visesato pavaḍḍhati .
Tena tassa mātāpitaro evaṃ nāmamakaṃsu .
‘‘ Sukhumālo ’’ tiādi kimatthaṃ āyasmatā upālittherena vuttanti ?
Pacchimajanassa nekkhamme samussāhanajananatthaṃ .
Evaṃ uttamabhogasamappitānampi uttamesu bhogesu appamattakenāpi
M0.408 asubhanimittena vitajjetvā kālākālaṃ agaṇetvā vivekābhiratiyā mahantaṃ bhogakkhandhaṃ tiṇaṃ viya pahāya gehato nikkhamanā ahosi , kassa panaññassa na siyāti adhippāyo .Samaṅgībhūtassāti tehi ekattaṃ upagatassa , avivittassāti attho .
Niddā okkamīti manāpesupi visayesu pavattiṃ nivāretvā tassa cittaṃ atikkamitvā abhibhavitvā attano vasaṃ upanesīti attho .
Sabbarattiyo cāti tayopi yāme .
Tena parijanassa vikāradassane kāraṇaṃ dasseti .
Ratti-saddo panettha kāle sūriyābhāve , yāme ca pavattatīti viññeyyo .
Yāmevidha viññeyyo ticīvaravippavāse ca .
Kaccheti kacchapasse .
Kaṇṭheti kaṇṭhassa heṭṭhā .
Mudiṅgassa hi upari kaṇṭhaṃ ṭhapetvā sayantiyā kaṇṭhe mudiṅgaṃ addasāti attho .
Āḷambaran ti paṇavaṃ .
Ubhatomukhassa tanukā dīghā .
Vitthinnasamatalassa vāditassa etaṃ adhivacanaṃ .
Vippalapantiyoti supinadassanādivasena asambandhapalāpaṃ vippalapantiyo .
Susānaṃ maññeti susānaṃ viya addasa sakaṃ parijananti sambandho .
Ādīnavoti asubhabhāvo .
Nibbidāya cittaṃ saṇṭhātīti vimuccitukāmatāsaṅkhātāya ukkaṇṭhāya cittaṃ namīti attho .
Udānaṃ udānesīti ‘‘ ito paṭṭhāya imāhi itthīhi saha nāhaṃ bhavissāmī ’’ ti attamanavācaṃ nicchāresi .
Dve kira ākārā tassa pamādasuttaparijanadassane pākaṭā jātā kilesānaṃ balavabhāvo , asubhākārassa atioḷārikabhāvo ca .
Evaṃ sati oḷārikatare ca asubhākāre kilesavasenāyaṃ sabbopi loko ettha pīḷito mucchito .
Aho kilesā balavatarāti hi passato passato tassa dvepi te ākārā pākaṭā jātā , yenevamavocāti .
‘‘ Suvaṇṇapādukāyo ārohitvā ’’ ti etenassa nissaṅgatāya vissaṭṭhagamanaṃ dīpeti .
So hi balavasaṃvegābhitunnahadayattā parijanassa pabodhe satipi attano gamananivāraṇasamatthabhāvaṃ asahamāno attānaṃ takkento vissaṭṭho agamāsi .
Amanussāti devatā .
Tā hi manussehi sugatipaṭivedhañāṇasaṇṭhānādiguṇasāmaññena
V0.374 ‘‘ amanussā ’’ ti vuccanti .Na hi asamānajātikā tiracchānādayo ‘‘ abrāhmaṇā ’’ ti vā ‘‘ avasalā ’’ ti vā vuccanti , kintu jātisabhāgatāya eva vasalādayo ‘‘ abrāhmaṇā ’’ ti vuccanti , evaṃ manussehi kenaci ākārena sabhāgatāya
M0.409 devatā ‘‘ amanussā ’’ ti vuttā .Aññathā manussā na hontīti tiracchānagatāpi ‘‘ amanussā ’’ ti vattabbā bhaveyyuṃ .
26. Vanagahanaṃ disvā ‘‘ sumuttohaṃ nagarato ’’ ti pamuditattā bhagavato avidūre udānesi .
Idaṃ kho yasāti bhagavā nibbānaṃ sandhāyāha .
Tañhi taṇhādikilesehi anupaddutaṃ , anupasaṭṭhatañca dassanamattenāpi assādajananato .
Dhammaṃ desessāmīti yena taṃ nibbānaṃ idha nisinnamattova tvaṃ adhigamissasīti adhippāyo .
Kirāti assaddheyyaabyattiparihāsesu nipāto , idha abyattiyaṃ .
Suvaṇṇapādukāyo orohitvāti ca suvaṇṇapādukāhi otaritvā .
Nissakkatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ .
Tassa nisinnamattasseva aññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ akatvā anāmantetvā anupubbiṃ kathaṃ kathesi .
Suparipakkindriyattā , paṭivedhakkhaṇānatikkamanatthaṃ anupaddutānupasaṭṭhatānaṃ pāpakadhammadesanābhimukhacittattā , seṭṭhissa gahapatino acirāgamanadassanato ca .
Kimatthaṃ bhagavā tassa suṭṭhutaraṃ saṃviggahadayassa bhavato muccitukāmassa bhavābhavūpāyānisaṃsakathaṃ paṭhamameva kathesīti ?
Sabbabhavādīnavadassanatthaṃ .
So hi manussalokasseva upaddutaupasaṭṭhabhāvaṃ addasa , na saggānanti kadāci saggalokaṃ sukhato maññeyya .
Tattha sukhasaññena nibbānābhimukhaṃ cittaṃ peseyyāti saggānampi ādīnavaṃ dassetukāmatāya anupubbiṃ kathaṃ ārabhi .
Ettha dānaṃ , dānānisaṃsaṃ , sīlānisaṃsañca kathento dānasīlakathaṃ katheti nāma .
Saggavaṇṇaṃ kathento saggakathaṃ katheti nāma .
Tattha vatthukāmakilesakāmānaṃ aniccataṃ , apasādataṃ , mahādīnavatañca kathento kāmānaṃ ādīnavaṃ , okāraṃ , saṃkilesañca pakāseti .
Nekkhamme tadabhāvato ca taṃnissaraṇato ca tabbiparītaṃ ānisaṃsaṃ kathento nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāseti nāma .
Tattha okāran ti avakāraṃ lāmakabhāvaṃ .
Saṃkilesan ti saṃkilissanaṃ bādhanaṃ upatāpanaṃ vāti attho .
Kallacittaṃ paññindriyassa ānubhāvena , diṭṭhiyogavicikicchāyogānaṃ paññindriyena vihatattā .
Muducittaṃ satindriyasamāyogena , vihiṃsāsārambhādikilesapavesaṃ nivāretvā cittamudutādikusaladhammappavesanaṃ karontaṃ sahajātaṃ cittaṃ muduṃ karoti .
Samādhindriyassa ānubhāvena vinīvaraṇacittaṃ .
Tañhi visesato nīvaraṇavipakkhabhūtanti .
Vīriyindriyavasena udaggacittaṃ .
Tañhi thinamiddhasaṅkhātalīnabhāvavipakkhanti .
Saddhindriyassa ānubhāvena
M0.410 pasannacittaṃ tassa pasādalakkhaṇattā .Sāmukkaṃsikāti etaṃ visayavasena desanaṃ upālitthero pakāseti .
Saccāni hi sāmukkaṃsikadesanāya
V0.375 visayāni .Aññathā dukkhādīni sāmukkaṃsikā dhammadesanāti āpajjati tassa vibhāvane saccānaṃ niddiṭṭhattā .
27. Catuddisāti catūsu disāsu .
Abhisaṅkharesīti abhisaṅkhari .
Kimatthanti ce ?
Ubhinnaṃ paṭilabhitabbavisesantarāyanisedhanatthaṃ .
Yadi so puttaṃ passeyya , puttassapi dhammacakkhupaṭilābho arahattuppatti , seṭṭhissapi dhammacakkhupaṭilābho na siyā .
Diṭṭhasaccopi ‘‘ dehi te mātuyā jīvitan ’’ ti vadanto kimaññaṃ na kareyya .
Yasopi taṃ vacanaṃ sutvā arahāpi samāno sayaṃ appaṭikkhipitvā bhagavantaṃ ullokento kimaññāya saṇṭhaheyya .
28. Ubhohipi pattabbavisesakoṭiyā pattattā bhagavā puna taṃ paṭippassambhesi .
Pubbe agārikabhūtoti tassa sotāpannakālaṃ sandhāyāha .
Sotāpanno hi agāramajjhe vasanārahattā agāriyabhūto nāma hoti apabbajito .
Sampati pabbajito samāno agāramajjhavasanassa abhabbattā ‘‘ agāriko ’’ ti na vuccati , tasmā evamāha .
Yassa diṭṭhoti sambandho , yena diṭṭhoti vuttaṃ hoti .
‘‘ Seyyathāpi pubbe agārikabhūto ’’ ti vacanena laddhanayattā pacchā gahapati gihivesadhārimeva yasaṃ sandhāyāha ‘‘ yasena kulaputtena pacchāsamaṇenā ’’ ti .
Tattha cara brahmacariyan ti ābhisamācārikasīlaṃ brahmacariyaṃ cara paripūrehi tāva , yāva sammādukkhassantakiriyā , yāva cuticittāti adhippāyo .
Liṅgabrahmacariyaṃ sandhāyāti porāṇā , tañca yuttaṃ .
Liṅgamattañhi sandhāya so āyasmā ‘‘ labheyyāhaṃ , bhante , pabbajjaṃ upasampadan ’’ ti āha .
Kimatthaṃ bhagavā yasassa mātu , pajāpatiyā ca bhattakiccaṃ akatvāva dhammaṃ desesīti ?
Yasassa pabbajjāya sokasallasamappitattā dānañca somanassikacittena na dadeyyuṃ , satthari ca domanassappattā hutvā maggapaṭivedhampi na labheyyunti bhagavā paṭhamaṃ tāva tā vigatasokasallahadayāyo katvā puna bhattakiccaṃ akāsi .
30. Seṭṭhānuseṭṭhīnan ti anukkamaseṭṭhīnanti porāṇā .
‘‘ Seṭṭhino cānuseṭṭhino ca yāni kulāni , tāni seṭṭhānuseṭṭhāni kulāni , tesaṃ
M0.411 seṭṭhānuseṭṭhīnaṃ kulānan ’’ ti likhitaṃ .Dhammavinayoti sāsanabrahmacariyaṃ pāvacananti idha atthato ekaṃ .
Atha vā dhammena vinayo , na daṇḍasatthehīti dhammavinayo , dhammāya vinayo , na hiṃsatthanti vā dhammato vinayo , nādhammatoti vā dhammo vinayo , nādhammoti vā dhammānaṃ vinayo , na aññesanti vā dhammakāyattā , dhammasāmittā
V0.376 vā dhammo bhagavā , tassa dhammassa vinayo , na takkikānanti vā dhammavinayo .Samānādhikaraṇavasena vā dhammavinayo nīluppalaṃ viya , dhammo ca vinayo cāti dhammavinayo phalāphalaṃ viya napuṃsakamiti pulliṅgāpadesato assa liṅgabhāvo siddho , yassa vā dhammo vinayo , so dhammavinayo setapaṭo puriso viya , dhammena yutto vā vinayo dhammavinayo assaratho viyāti evamādinā nayena yojanā veditabbā .
34.‘‘ Khaṇḍasīmaṃ netvā ’’ ti bhaṇḍukammārocanapaṭiharaṇatthaṃ vuttaṃ .
Tena ‘‘ sabhikkhuke vihāre aññampi etassa kese chindā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭatīti .
Pabbājetvāti imassa adhippāyapakāsanatthaṃ ‘‘ kāsāyāni acchādetvā ehī ’’ ti vuttaṃ .
Upajjhāyo ce kesamassuoropanādīni akatvā pabbajatthaṃ saraṇāni deti , na ruhati pabbajjā .
Kammavācaṃ sāvetvā upasampādeti , ruhati upasampadā .
Appattacīvarānaṃ upasampadāsiddhidassanato , kammavipattiyā abhāvato cetaṃ yujjatevāti eke .
Hoti cettha –
‘‘ Saliṅgasseva pabbajjā , viliṅgassāpi cetarā ;
Apetapubbavesassa , taṃ dvayaṃ iti cāpare ’’ ti .
Bhikkhunā hi sahatthena vā āṇattiyā vā dinnameva kāsāvaṃ vaṭṭati , adinnaṃ na vaṭṭatīti pana santesveva kāsāvesu , nāsantesu asambhavatoti tesaṃ adhippāyo .
Evañca pana , bhikkhave , pabbājetabbo upasampādetabbo .
Paṭhamaṃ … pe … anujānāmi , bhikkhave , imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampadan ti ettha iminā anukkamena dinnehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampadaṃ anujānāmi kevalehīti adhippāyadassanato –
Ādinnapubbaliṅgassa , naggassāpi dvayaṃ bhave ;
Netarassāti no khanti , sabbapāṭhānulomatoti .
–
Ācariyo
M0.412 .Ācariyena adinnaṃ na vaṭṭatīti ettha ‘‘ pabbajjā na ruhatīti vadantī ’’ ti likhitaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade pi tatheva likhitaṃ .
Urādīni ṭhānāni nāma .
Saṃvutādīni karaṇāni nāma .
‘‘ Anunāsikantaṃ katvā ekasambandhaṃ katvā dānakāle antarā aṭṭhatvā vattabbaṃ .
Vicchinditvā dānepi yathāvuttaṭṭhāne eva vicchedo , aññatra na vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Anunāsikante diyyamāne khalitvā ‘‘ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ ti makārena missībhūte khette otiṇṇattā
V0.377 vaṭṭatīti upatissatthero .Missaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati , vacanakāle pana anunāsikaṭṭhāne vicchedaṃ akatvā vattabbanti dhammasiritthero .
‘‘ Evaṃ kammavācāyampī ’’ ti vuttaṃ .
Ubhatosuddhiyāva vaṭṭatīti ettha mahāthero patitadantādikāraṇatāya acaturassaṃ katvā vadati , byattasāmaṇero samīpe ṭhito pabbajjāpekkhaṃ byattaṃ vadāpeti .
Mahātherena avuttaṃ vadāpetīti na vaṭṭati .
Kammavācāya itaro bhikkhu ce vadati , vaṭṭatīti .
Saṅgho hi kammaṃ karoti , na puggaloti .
Na nānāsīmapavattakammavācāsāmaññanayena paṭikkhipitabbattā .
Atha therena caturassaṃ vuttaṃ pabbajjāpekkhaṃ vattuṃ asakkontaṃ sāmaṇero sayaṃ vatvā vadāpeti , ubhatosuddhi eva hoti therena vuttasseva vuttattā .
Buddhaṃ saraṇaṃ gacchanto asādhāraṇe buddhaguṇe , dhammaṃ saraṇaṃ gacchanto nibbānaṃ , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchanto sekkhadhammaṃ , asekkhadhammañca saraṇaṃ gacchatīti aggahitaggahaṇavasena yojanā kātabbā .
Aññathā saraṇattayasaṅkaradoso .
Sabbamassa kappiyākappiyan ti dasasikkhāpadavinimuttaṃ parāmāsāparāmāsādi .
‘‘ Ābhisamācārikesu vinetabbo ’’ ti vacanato sekhiyaupajjhāyavattādiābhisamācārikasīlamanena pūretabbaṃ .
Tattha cārittassa akaraṇe vārittassa karaṇe daṇḍakammāraho hotīti dīpeti .
Pabbajjākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .