Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā
Pakiṇṇake yāni sikkhāpadāni ‘‘ kiriyānī ’’ ti vuccanti , tesaṃ vasena kāyo , vācā ca saha viññattiyā veditabbā .
Akiriyānaṃ vasena vinā viññattiyā veditabbā , cittaṃ panettha appamāṇaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānassa kiriyattā , acittakattā ca .
Tattha kiriyā āpattiyā anantaracittasamuṭṭhānā veditabbā .
Aviññattijanakampi ekaccaṃ bāhullanayena ‘‘ kiriyan ’’ ti vuccati , yathayidaṃ paṭhamapārājikaṃ viññattiyā abhāvepi ‘‘ so ce sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti hi vuttaṃ ‘‘ na sādiyati anāpattī ’’ ti ca .
Viññattisaṅkhātāpi kiriyā vinā sevanacittena na hoti cittajattā , vikārarūpattā , cittānuparivattikattā ca .
Tasmā kiriyāsaṅkhātamidaṃ viññattirūpaṃ itaraṃ cittajarūpaṃ viya janakacittena vinā na tiṭṭhati , itaraṃ saddāyatanaṃ tiṭṭhati , tasmā kiriyāya sati ekantato tajjanakaṃ sevanacittaṃ atthiyevāti katvā na sādiyati anāpattīti na yujjati .
Yasmā viññattijanakampi samānaṃ sevanacittaṃ na sabbakālaṃ viññattiṃ janeti , tasmā vināpi viññattiyā sayaṃ uppajjatīti katvā ‘‘ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti vuttaṃ .
Nuppajjati ce , na sādiyati nāma , tassa anāpatti , teneva bhagavā ‘‘ kiṃcitto tvaṃ bhikkhū ’’ ti citteneva āpattiṃ paricchindati , na kiriyāyāti veditabbaṃ .
Ettāvatā cha āpattisamuṭṭhānāni , tāni eva āpattikarā dhammā nāmāti ca , catūhākārehi āpattiṃ āpajjati kāyena vācāya kāyavācāhi kammavācāya āpajjatīti ca etāni suttapadāni avirodhitāni honti , aññathā virodhitāni .
Kathaṃ ?
Yañhi āpattiṃ kammavācāya āpajjati , na tattha kāyādayoti āpannaṃ , tato
M0.107 kammavācāya saddhiṃ āpattikarā dhammā sattāti āpajjati , atha tatthāpi kāyādayo ekato vā nānāto vā labbhanti .‘‘ Catūhi ākārehī ’’ ti na yujjati ,‘‘ tīhākārehi āpattiṃ āpajjatī ’’ ti vattabbaṃ siyāti evaṃ virodhitāni honti .
Kathaṃ avirodhitānīti ?
Saviññattikāviññattikabhedabhinnattā kāyādīnaṃ .
Yā kiriyā āpatti , taṃ ekaccaṃ kāyena saviññattikena āpajjati
V0.96 , ekaccaṃ saviññattiyā vācāya , ekaccaṃ saviññattikāhi kāyavācāhi āpajjati .Yā pana akiriyā āpatti , taṃ ekaccaṃ kammavācāya āpajjati , tañca kho avasiṭṭhāhi aviññattikāhi kāyavācāhiyeva , na vinā ‘‘ no ce kāyena vācāya paṭinissajjati , kammavācāpariyosāne āpatti saṅghādisesassā ’’ ti ( pārā .414,421) vacanato .
Avisesena vā ekaccaṃ āpattiṃ kāyena āpajjati , ekaccaṃ vācāya , ekaccaṃ kāyavācāhi .
Yaṃ panettha kāyavācāhi , taṃ ekaccaṃ kevalāhi kāyavācāhi āpajjati , ekaccaṃ kammavācāya āpajjatīti ayamattho veditabboti evaṃ avirodhitāni honti .
Tatrāyaṃ samāsato atthavibhāvanā – kāyena āpajjatīti kāyena saviññattikena akattabbaṃ katvā ekaccaṃ āpajjati , aviññattikena kattabbaṃ akatvā āpajjati , tadubhayampi kāyakammaṃ nāma .
Akatampi hi loke ‘‘ katan ’’ ti vuccati ‘‘ idaṃ dukkaṭaṃ mayā , yaṃ mayā puññaṃ na katan ’’ ti evamādīsu , sāsane ca ‘‘ idaṃ te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ na pucchī ’’ tiādīsu ( cūḷava .443), evamidha vinayapariyāye kāyena akaraṇīyampi ‘‘ kāyakamman ’’ ti vuccati , ayameva nayo vācāya āpajjatītiādīsu .
Tattha samuṭṭhāna ggahaṇaṃ kattabbato vā akattabbato vā kāyādibhedāpekkhameva āpattiṃ āpajjati , na aññathāti dassanatthaṃ .
Kiriyā ggahaṇaṃ kāyādīnaṃ saviññattikāviññattikabhedadassanatthaṃ .
Saññā ggahaṇaṃ āpattiyā aṅgānaṅgacittavisesadassanatthaṃ , tena yaṃ cittaṃ kiriyālakkhaṇe , akiriyālakkhaṇe vā sannihitaṃ , yato vā kiriyā vā akiriyā vā hoti , na taṃ avisesena āpattiyā aṅgaṃ vā anaṅgaṃ vā hoti , kintu yāya saññāya ‘‘ saññāvimokkhan ’’ ti vuccati , tāya sampayuttaṃ cittaṃ aṅgaṃ , itaraṃ anaṅganti dassitaṃ hoti .
Idāni
M0.108 yena cittena sikkhāpadaṃ sacittakaṃ hoti , yadabhāvā acittakaṃ , tena tassa avisesena sāvajjattā lokavajjabhāvova vuccati , kintu sāvajjaṃyeva samānaṃ ekaccaṃ lokavajjaṃ ekaccaṃ paṇṇattivajjanti dassanatthaṃ lokavajja ggahaṇaṃ .Cittameva yasmā ‘‘ lokavajjan ’’ ti vuccati , tasmā manokammampi siyā āpattīti aniṭṭhappasaṅganivāraṇatthaṃ kamma ggahaṇaṃ .
Yaṃ panettha akiriyālakkhaṇaṃ kammaṃ , taṃ kusalattikavinimuttaṃ siyāti aniṭṭhappasaṅganivāraṇatthaṃ kusalattika ggahaṇaṃ .
Yā panettha abyākatā āpatti , taṃ ekaccaṃ avedanampi saññāvedayitanirodhasamāpanno āpajjatīti katvā vedanāttikaṃ ettha na labbhatīti aniṭṭhappasaṅganivāraṇatthaṃ vedanāttika ggahaṇaṃ katanti veditabbaṃ .
Sikkhāpadañhi sacittakapuggalavasena ‘‘ ticittaṃ tivedanan ’’ ti laddhavohāraṃ acittakenāpannampi ‘‘ ticittaṃ tivedana ’’ micceva vuccati .
Tatridaṃ suttaṃ ‘‘ atthāpatti acittako āpajjati acittako vuṭṭhāti
V0.97 ( pari .324).Atthāpatti kusalacitto āpajjati kusalacitto vuṭṭhātī ’’ tiādi ( pari .470).
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ saññā sadā anāpattimeva karoti , cittaṃ āpattimeva , acittakaṃ nāma vatthuavijānanaṃ , nosaññāvimokkhaṃ vītikkamajānanaṃ , idametesaṃ nānattan ’’ ti vuttaṃ .
Sabbasaṅgāhakavasenāti sabbasikkhāpadānaṃ saṅgahavasena .
Bhikkhuniyā cīvaradānādi kiriyākiriyato .
Jātarūparajatapaṭiggahaṇādi siyā kiriyato .
Upanikkhittāpaṭikkhepe siyā akiriyato .
Desitavatthukapamāṇātikkantakuṭikaraṇe siyā kiriyato , adesitavatthukapamāṇātikkantakaraṇe siyā kiriyākiriyato .
Yaṃ cittaṅgaṃ labhatiyevāti kāyacittaṃ vācācittanti evaṃ .
Vināpi cittenāti ettha vināpi cittena sahāpi cittenāti adhippāyo .
Yo so saviññattiko , aviññattiko ca vutto kāyo , tassa kammaṃ kāyakammaṃ , tathā vacīkammaṃ .
Tattha saviññattiko kāyo uppattiyā kammaṃ sādheti , itaro anuppattiyā .
Tathā vācāti veditabbaṃ , sikkhāpadan ti ‘‘ yo tattha nāmakāyo padakāyo ’’ ti vacanato vītikkame yujjatīti vuttaṃ .
‘‘ Hasituppādavoṭṭhabbanānipi āpattisamuṭṭhāpakacittāni .
Idampi na mayā paricchinnanti hasamāno passati yadā , tadā voṭṭhabbanaṃ javanagatikan ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
Abhiññācittāni paññattiṃ ajānitvā iddhivikubbanādikāle gahetabbāni .
Ettha
M0.109 pana yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno … pe … methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto atthi koci pārājiko hoti asaṃvāso , atthi koci na pārājiko hoti asaṃvāso .Dukkaṭathullaccayavatthūsu paṭisevanto atthi koci na pārājiko .
Pakkhapaṇḍako apaṇḍakapakkhe upasampanno paṇḍakapakkhe methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto so pārājikaṃ āpattiṃ nāpajjatīti na pārājiko nāma .
Na hi abhikkhuno āpatti nāma atthi .
So anāpattikattā apaṇḍakapakkhe āgato kiṃ asaṃvāso hoti na hotīti ?
Hoti ,‘‘ abhabbo tena sarīrabandhanenā ’’ ti ( pārā .55; mahāva .129) hi vuttaṃ .
‘‘ Yo pana , bhikkhu , bhikkhūnaṃ … pe … asaṃvāso ’’ ti ( pārā .44) vuttattā yo pana bhikkhubhāvena methunaṃ dhammaṃ paṭisevati , so eva abhabbo .
Nāyaṃ apārājikattāti ce ?
Na ,‘‘ byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ’’ ti ( mahāva .86) vuttaṭṭhāne yathā abhikkhunā kammavācāya sāvitāyapi kammaṃ ruhati kammavipattiyā asambhavato , evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tatridaṃ yutti – upasampannapubbo eva ce kammavācaṃ sāveti , saṅgho ca tasmiṃ upasampannasaññī , evañce kammaṃ ruhati , na aññathāti no khantīti ācariyo .
Gahaṭṭho vā titthiyo vā paṇḍako
V0.98 vā anupasampannasaññī kammavācaṃ sāveti , saṅghena kammavācā na vuttā hoti ,‘‘ saṅgho upasampādeyya , saṅgho upasampādeti , upasampanno saṅghenā ’’ ti ( mahāva .127) hi vacanato saṅghena kammavācāya vattabbāya saṅghapariyāpannena , saṅghapariyāpannasaññitena vā ekena vuttā saṅghena vuttāva hotīti veditabbo , ayameva sabbakammesu yutti .Tathā atthi methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto koci nāsetabbo ‘‘ yo bhikkhunīdūsako , ayaṃ nāsetabbo ’’ ti vuttattā eva , so anupasampannova , sahaseyyāpattiādiṃ janeti , tassa omasane ca dukkaṭaṃ hoti .
Abhikkhuniyā methunaṃ dhammaṃ paṭisevanto na nāsetabbo ‘‘ antimavatthuṃ ajjhāpanno , bhikkhave , anupasampanno … pe … nāsetabbo ’’ ti pāḷiyā abhāvato .
Teneva so upasampannasaṅkhyaṃ gacchati , na sahaseyyāpattādiṃ janeti , kevalaṃ asaṃvāsoti katvā gaṇapūrako na hoti , ekakammaṃ ekuddesopi hi saṃvāsoti vutto .
Samasikkhatāpi saṃvāsoti katvā so tena saddhiṃ natthīti padasodhammāpattiṃ pana janetīti kāraṇacchāyā dissati .
Yathā bhikkhuniyā saddhiṃ bhikkhusaṅghassa ekakammādino
M0.110 saṃvāsassa abhāvā bhikkhunī asaṃvāsā bhikkhussa , tathā bhikkhu ca bhikkhuniyā , padasodhammāpattiṃ pana janeti .Tathā ‘‘ antimavatthuṃ ajjhāpannopi ekacco yo nāsetabbo ’’ ti avuttoti iminā nidassanena sā kāraṇacchāyā gahaṇaṃ na gacchati .
Api ca ‘‘ bhikkhu suttabhikkhumhi vippaṭipajjati , paṭibuddho sādiyati , ubho nāsetabbā ’’ ti ( pārā .66) ca ,‘‘ tena hi , bhikkhave , mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā ’’ ti ( pārā .384) ca vacanato yo saṅghamajjhaṃ pavisitvā anuvijjakena anuvijjiyamāno parājāpito , sopi anupasampannova , na omasavādapācittiyaṃ janetīti veditabbaṃ .
Kiñcāpi ‘‘ upasampannaṃ upasampannasaññī khuṃsetukāmo ’’ ti pāḷi natthi , kiñcāpi kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ‘‘ yaṃ akkosati , tassa upasampannatā , anaññāpadesena jātiādīhi akkosanaṃ ,‘ maṃ akkosatī ’ ti jānanā , atthapurekkhāratādīnaṃ abhāvoti imānettha cattāri aṅgānī ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . omasavādasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ , tathāpi duṭṭhadosasikkhāpade ‘‘ asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno , tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti , āpatti omasavādassā ’’ ti ( pārā .389) vacanato asuddhe upasampannasaññāya eva omasantassa pācittiyaṃ .
Asuddhadiṭṭhissa dukkaṭaṃ .
‘‘ Suddho hoti puggalo , aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ anajjhāpanno , tañce suddhadiṭṭhi samāno okāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadeti , āpatti omasavādassā ’’ ti ( pārā .389) vacanato pana
V0.99 kaṅkhāvitaraṇiyaṃ ‘‘ tassa upasampannatā upasampannasaññitā ’’ ti na vuttaṃ anekaṃsikattā tassa aṅgassāti veditabbaṃ .Api cettha sikkhāpaccakkhātakacatukkaṃ veditabbaṃ , atthi puggalo sikkhāpaccakkhātako na sikkhāsājīvasamāpanno , atthi sikkhāsājīvasamāpanno na sikkhāpaccakkhātako , atthi sikkhāpaccakkhātako ceva sikkhāsājīvasamāpanno ca , atthi neva sikkhāpaccakkhātako na sikkhāsājīvasamāpanno .
Tattha tatiyo bhikkhunīsikkhāpaccakkhātako veditabbo .
Sā hi yāva na liṅgaṃ pariccajati , kāsāve saussāhāva samānā sāmaññā cavitukāmā sikkhaṃ paccakkhantīpi bhikkhunī eva sikkhāsājīvasamāpannāva .
Vuttañhi bhagavatā ‘‘ na , bhikkhave , bhikkhuniyā sikkhāpaccakkhānan ’’ ti ( cūḷava .434).
Kadā ca pana sā
M0.111 abhikkhunī hotīti ?Yadā sāmaññā cavitukāmā gihinivāsanaṃ nivāseti , sā ‘‘ vibbhantā ’’ ti saṅkhyaṃ gacchati .
Vuttañhi bhagavatā ‘‘ yadeva sā vibbhantā , tadeva abhikkhunī ’’ ti ( cūḷava .434).
Kittāvatā pana vibbhantā hotīti ?
Sāmaññā cavitukāmā kāsāvesu anālayā kāsāvaṃ vā apaneti , naggā vā gacchati , tiṇapaṇṇādinā vā paṭicchādetvā gacchati , kāsāvaṃyeva vā gihinivāsanākārena nivāseti , odātaṃ vā vatthaṃ nivāseti , saliṅgeneva vā saddhiṃ titthiyesu pavisitvā kesaluñcanādivataṃ samādiyati , titthiyaliṅgaṃ vā samādiyati , tadā vibbhantā nāma hoti .
Tattha yā bhikkhuniliṅge ṭhitāva titthiyavataṃ samādiyati , sā titthiyapakkantako bhikkhu viya pacchā pabbajjampi na labhati , sesā pabbajjamevekaṃ labhanti , na upasampadaṃ .
Pāḷiyaṃ kiñcāpi ‘‘ yā sā , bhikkhave , bhikkhunī sakāsāvā titthāyatanaṃ saṅkantā , sā āgatā na upasampādetabbā ’’ ti vacanato yā paṭhamaṃ vibbhamitvā pacchā titthāyatanaṃ saṅkantā , sā āgatā upasampādetabbāti anuññātaṃ viya dissati .
Saṅgītiācariyehi pana ‘‘ catuvīsati pārājikānī ’’ ti vuttattā na puna sā upasampādetabbā , tasmā eva sikkhāpaccakkhānaṃ nānuññātaṃ bhagavatā .
Antimavatthuajjhāpannā pana bhikkhunī eva .
Pakkhapaṇḍakīpi bhikkhunī eva .
Kin ti pucchā .