Nissayapaṭippassaddhikathāvaṇṇanā
83. Disaṃ gatoti tattha dhuranikkhittavāso hutvā tirogāmaṃ gato .
Yattha nissayo labbhati , tattha gantabban ti etthāpi upajjhāye vuttanayeneva ‘‘ katipāhena gamissāmī ’’ ti gamane cesa ussāho rakkhati .
Mā idha paṭikkamīti mā idha gaccha .
Sabhāgā nāma upajjhāyassa sissā .
Tattha nissayaṃ gahetvā .
Yadi evaṃ ko visesoti ce ?
Tena idaṃ vuccati ‘‘ appeva nāma khameyyā ’’ ti .
Vasituṃ vaṭṭatīti upajjhāyena pariccattattā upajjhāyasamodhānaṃ niratthakanti attho .
Sace upajjhāyo cirena anuggahetukāmo hoti , tato paṭṭhāya upajjhāyova nissayo .
Upajjhāyo ce alajjī hoti , saddhivihārikena anekakkhattuṃ vāretvā aviramantaṃ upajjhāyaṃ pahāya vināpi nissayapaṇāmanena aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ .
Upajjhāyassa ce liṅgaṃ parivattati , ekadivasampi na rakkhati .
Pakkhapaṇḍako ce hoti , nissayajātiko ce ‘‘ upajjhāyassa sukkapakkhaṃ āgamehī ’’ ti vadati , sayameva vā āgameti , vaṭṭati .
Upajjhāyo ce ukkhepaniyakammakato hoti , nānāsaṃvāsakabhūmiyaṃ ṭhitattā nissayo paṭippassambhati .
Sammāvattantaṃ pana passitvā kammapaṭippassaddhiṃ āgametuṃ labhati .
Mānattācārī ce hoti , abbhānaṃ āgametabbaṃ .
Dīghaṃ ce parivāsaṃ carati , aññassa santike nissayo
V0.384 gahetabbo , upajjhāyasamodhānaṃ appamāṇaṃ .Parivāsamānattacārinā hi na nissayo dātabbo .
Yaṃ pana pārivāsikakkhandhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ saddhivihārikānampi sādiyantassa dukkaṭamevā ’’ tiādi ( cūḷava . aṭṭha .75), taṃ yathāvuttamatthaṃ sādheti eva .
Yaṃ
M0.420 pana vuttaṃ ‘‘ sace saddhāpabbajitā kulaputtā ‘ tumhe , bhante , vinayakammamattaṃ karothā ’’ ti vatvā vattaṃ karontiyeva , gāmappavesanaṃ āpucchantiyeva , taṃ vāritakālato paṭṭhāya anāpattī ’’ ti .Taṃ vattasādiyanapaccayā dukkaṭābhāvamattadīpanatthaṃ , saddhivihārikānaṃ sāpekkhataṃ vā sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Tasmā te ce upajjhāyena vāritānurūpameva paṭipajjanti , nissayo tesaṃ paṭippassaddhoti siddhaṃ hoti .
Dve leḍḍupāte atikkamitvā nivattatīti ‘‘ ettāvatā disāpakkanto nāma hoti , tasmā antevāsike anikkhittadhurepi nissayo paṭippassambhati .
Ācariyupajjhāyā dve leḍḍupāte anatikkamma leḍḍupātadvayabbhantare tirovihārepi parikkhitte , aparikkhitte vā vasituṃ vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .
Aparikkhitteyevāti no takkoti ācariyo , ettha pana aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato vimutte aññasmiṃ vihāre vasantīti adhippāyo .
Vihāroti cettha ‘‘ tādisassa vihārassa ante ṭhitā ekā kuṭikā adhippetāti upatissatthero ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ sace ubhopi ācariyantevāsikā kenaci … pe … nissayo na paṭippassambhatī ’’ ti iminā sāmaññato vuttena aṭṭhakathāvacanena dhammasirittheravādo sameti .
Aparikkhitte vāti dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ anto parikkhitto vā hoti aparikkhitto vā .
‘‘ Bahisīman ’’ ti ca vuttattā antovihārasīmāyaṃ dve leḍḍupāte atikkamitvāpi vasituṃ vaṭṭatīti siddhattā pana upatissattheravādo na sameti .
Ekāvāse hi parikkhitte vā aparikkhitte vā antamaso antotiyojanepi vasato nissayo na paṭippassambhati .
So ca upacārasīmāya paricchinno , sā ca upacārasīmā parikkhittassa vihārassa parikkhepena aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānena paricchinno ekāvāso .
Uposathakkhandhake ekāvāsavimatiyaṃ sīmāya anuññātattāti ce ?
Na , cīvarakkhandhakaṭṭhakathāya vicāritattā .
Yathāha ‘‘ sīmaṭṭhakasaṅgho bhājetvā gaṇhātū ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .379).
Katarasīmāya bhājetabbaṃ ?
Mahāsivatthero kirāha ‘‘ avippavāsasīmāyā ’’ ti .
Tato naṃ āhaṃsu ‘‘ avippavāsasīmā nāma tiyojanāpi hoti , evaṃ sante tiyojane ṭhitā lābhaṃ gaṇhissanti , tiyojane ṭhatvā āgantukavattaṃ pūretvā ārāmaṃ pavisitabbaṃ bhavissati , gamiko
M0.421 tiyojanaṃ gantvā senāsanaṃ āpucchissati , nissayapaṭippannassa tiyojanātikkame nissayoV0.385 paṭippassambhissati , pārivāsikena tiyojanaṃ atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetabbaṃ bhavissati , bhikkhuniyā tiyojane ṭhatvā ārāmappavesanā āpucchitabbā bhavissati , sabbametaṃ upacārasīmāparicchedavasena kātuṃ vaṭṭatīti .Tasmā antoupacārasīmāya leḍḍupātadvayaṃ atikkamitvāpi vasato nissayo tiyojanātikkame nissayo na paṭippassambhatīti siddhaṃ .
Kāmañcettha upacārasīmāya tiyojanappamāṇāya , atirekāya vā yathāvuttadosappasaṅgo siyāti .
Sā hi āvāsesu vaḍḍhantesu vaḍḍhati , parihāyantesu parihāyatīti vuttattā , tasmā tādisassa vihārassa ante ṭhitā ekā kuṭi vihāroti idhādhippetā .
Sāpi tasseva vihārassa kuṭikāva hotīti katvā so āvāso hoti .
Nānāvāso eva ce adhippeto ,‘‘ ante ṭhitā kuṭikā ’’ ti na vattabbaṃ .
Dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ abbhantare pana aparikkhitte nānāvāse nissayo na paṭippassambhatīti yvāyaṃ ‘‘ no takko ’’ ti vutto , so tādise nānāvāse senāsanaggāhassa appaṭippassaddhinayena vutto .
Senāsanaggāho hi ‘‘ gahaṇena gahaṇaṃ ālayo paṭippassambhatī ’’ ti lakkhaṇattā itarattha paṭippassambhati .
Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘ tena kho pana samayena āyasmā upanando sakyaputto eko dvīsu āvāsesu vassaṃ vasi … pe … detha , bhikkhave , moghapurisassa ekādhippāyan ’’ ti ( mahāva .364).
Aṭṭhakathāya ñcassa evaṃ vuttaṃ ‘‘ idañca nānālābhehi nānūpacārehi ekasīmavihārehi kathitaṃ , nānāsīmavihāre pana senāsanaggāho paṭippassambhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .364).
Aparikkhittā nānāvāsā ekūpacārasaṅkhyaṃ gacchanti .
Parikkhittañca ekūpacāraṃ aparikkhittasaṅkhyaṃ gacchati .
Ettāvatā leḍḍupātadvayabbhantare aparikkhitte aññasmiṃ vihāre vasato nissayo pana na paṭippassambhati , parikkhitte paṭippassambhati evāti ayamattho sādhitoti .
Etthāha – dve leḍḍupāte atikkamitvāva satopi nissayo na paṭippassambhati .
Vuttañhi nissaggiyaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sace gacchantānaṃyeva asampattesu daharesu aruṇaṃ uggacchati , cīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti , nissayo pana na paṭippassambhatī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.495)?
Vuccate – taṃ upajjhāyena samāgame saussāhatāya vuttaṃ .
Idha dhuvavāsaṃ sandhāya , tasmā aññamaññaṃ na vilomenti
M0.422 .Keci pana ‘‘ dve leḍḍupātaṃ atikkammāti idaṃ devasikaṃ ārocetvā vasanavasena vuttan ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattamevāti mama takko .
Devasikaṃ ārocetvā vatthabbanti hi neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāyaṃ dissati , tañca pana apakataññūhi āciṇṇanti veditabbaṃ .
Nissayapaṭippassaddhikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .