Anupajjhāyakādivatthukathāvaṇṇanā
117.‘‘ Keci
M0.433 ‘ kuppatī ’ ti vadanti , taṃ ‘ na gahetabban ’’ ti yaṃ vuttaṃ , taṃ ‘‘ pañcavaggakaraṇīyañce , bhikkhave , kammaṃ bhikkhunipañcamo kammaṃ kareyya , akammaṃ na ca karaṇīyan ’’ tiādinā ( mahāva .390) nayena vuttattā paṇḍakādīnaṃ gaṇapūraṇabhāve eva kammaṃ kuppati , na sabbanti katvā suvuttaṃ , itarathā ‘‘ paṇḍakupajjhāyena kammaṃ kareyya , akammaṃ na ca karaṇīyan ’’ tiādikāya pāḷiyā bhavitabbaṃ siyā .Yathā aparipuṇṇapattacīvarassa upasampādanakāle kammavācāyaṃ ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti asantaṃ vatthuṃ kittetvā upasampadāya katāya tasmiṃ asantepi upasampadā ruhati , evaṃ ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti avatthuṃ paṇḍakupajjhāyādiṃ , asantaṃ vā , vatthuṃ kittetvā katāyapi gaṇapūrakānamatthitāya upasampadā ruhateva .
‘‘ Na , bhikkhave , paṇḍakupajjhāyena upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassa , so ca puggalo anupasampanno ’’ tiādivacanassābhāvā ayamattho siddhova hoti .
Na hi buddhā vattabbayuttaṃ na vadanti , tena vuttaṃ ‘‘ yo pana , bhikkhu , jānaṃ ūnavīsativassaṃ … pe … so ca puggalo anupasampanno ’’ tiādi ( pāci .403).
Tathā ‘‘ byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo ’ ti ( mahāva .71) vacanato theyyasaṃvāsakādiācariyehi anussāvanāya katāya upasampadā na ruhati tesaṃ abhikkhuttā ’’ ti vacanampi na gahetabbaṃ .
Kiñca bhiyyo ‘‘ imāni cattāri kammāni pañcahākārehi vipajjantī ’’ tiādinā ( pari .482) nayena kammānaṃ sampattivipattiyā kathiyamānāya ‘‘ sattahi ākārehi kammāni vipajjanti vatthuto vā ñattito vā anussāvanato vā sīmato vā parisato vā upajjhāyato vā ācariyato vā ’’ ti akathitattā na gahetabbaṃ .
‘‘ Parisato vā ’’ ti vacanena ācariyaupajjhāyānaṃ vā saṅgaho katoti ce ?
Na ,‘‘ dvādasahākārehi parisato kammāni vipajjantī ’’ ti etassa vibhaṅge tesamanāmaṭṭhattā .
Ayamattho ‘‘ yasmā tattha tattha sarūpena vuttapāḷivaseneva sakkā jānituṃ , tasmā nayamukhaṃ dassetvā saṃkhittoti ayamassa yuttigavesanā ’’ ti vuttaṃ .
Tatridaṃ vicāretabbaṃ – anupajjhāyakaṃ
V0.397 upasampādentā te bhikkhū yathāvuttanayena abhūtaṃ taṃ vatthuṃ kittayiṃsu , udāhu musāvādabhayā tāneva padāni na sāvesunti .Kiñcettha yadi tāva upajjhāyābhāvata
M0.434 na sāvesuṃ ,‘‘ puggalaṃ na parāmasatī ’’ ti vuttavipattippasaṅgo hoti , atha sāvesuṃ , musāvādo nesaṃ bhavatīti ?Vuccate – sāvesuṃyeva yathāvuttavipattippasaṅgabhayā ,‘‘ kammaṃ pana na kuppatī ’’ ti aṭṭhakathāya vuttattā ca , na musāvādassa asambhavato , musāvādenāpi kammasambhavato ca .
Na hi sakkā musāvādena kammavipattisampattiṃ kātunti .
Tasmā ‘‘ anupajjhāyakaṃ upasampādentī ’’ ti vacanassa ubhayadosavinimutto attho pariyesitabbo .
Ayañcettha yutti –
‘‘ yathā pubbe pabbajjupasampadupajjhāyesu vijjamānesupi upajjhāyaggahaṇakkamena aggahitattā ‘ tena kho pana samayena bhikkhū anupajjhāyakan ’ tiādi vuttaṃ , tathā idhāpi upajjhāyassa vijjamānasseva sato aggahitattā ‘ anupajjhāyakaṃ upasampādentī ’ ti vuttaṃ .
Kammavācācariyena pana gahito tena upajjhāyoti saññāya upajjhāyaṃ kittetvā kammavācaṃ sāvetabbaṃ , kenaci vā kāraṇena kāyasāmaggiṃ adentassa upajjhāyassa chandaṃ gahetvā kammavācaṃ sāveti , upajjhāyo vā upasampadāpekkhassa upajjhaṃ datvā pacchā upasampanne tasmiṃ tādise vatthusmiṃ samanuyuñjiyamāno vā asamanuyuñjiyamāno vā upajjhāyadānato pubbe eva sāmaṇero paṭijānāti , sikkhāpaccakkhātako vā antimavatthuajjhāpannako vā paṭijānāti , chandahārakādayo viya upajjhāyo vā aññasīmāgato hoti ,‘ kammavācā ruhatī ’ ti vatvā ‘ anujānāmi , bhikkhave , paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampadan ’ ti ( mahāva .259) vuttattā keci ‘ vinayadharapañcamena upajjhāyena sannihiteneva bhavitabban ’ ti vadantī ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
So ce pāṭho pamāṇo majjhimesu janapadesu tassa vacanassābhāvato .
Asannihitepi upajjhāye kammavācā ruhatīti āpajjatīti ce ?
Na , kasmā ?
Kammasampattiyaṃ ‘‘ puggalaṃ parāmasatī ’’ ti vuttapāṭhova no pamāṇaṃ .
Na hi tattha asannihito upajjhāyasaṅkhāto puggalo parāmasanaṃ arahati , tasmā tattha saṅghaparāmasanaṃ viya puggalaparāmasanaṃ veditabbaṃ .
Saṅghena gaṇena upajjhāyena upasampādenti tesaṃ atthato puggalattā .
Paṇḍakādiupajjhāyena upasampādenti upasampādanakāle aviditattāti porāṇā .