Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā
59-60.
‘‘ Mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ ti vacanato amataṃ yebhuyyena khāyitampi pārājikavatthumevāti dasseti .
Sabbaso khāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā thullaccayavatthumevāti dasseti , tathā ‘‘ yebhuyyena khāyitan ’’ ti
M0.104 vacanato mataṃ sabbakhāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā dukkaṭavatthūti dasseti .Na ca sāvasesaṃ paññapenti .
Kiṃ kāraṇā ?
Idañhi sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ .
Tattha sikkhāpadanti pārājikaṃ adhippetaṃ .
Tattha thullaccayampi hi lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ .
Atha vā ubhayampi anavasesaṃ paññattaṃ .
Pārājikakhette hi heṭṭhimakoṭiṃ pāpetvā ṭhapite tato paraṃ thullaccayanti paññattameva hoti .
Tattha thullaccayakhettampi pārājikakhettaṃ viya heṭṭhimaparicchedena vuttanti veditabbaṃ .
Upaḍḍhakkhāyite thullaccayan ti yattha nimittaṃ khāyitaṃ , taṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ .
Etthāha – paṇṇattivajjaṃ kiṃ sāvasesameva bhagavā paññāpetīti ?
Na .
Ekaṃsato pana yathāsambhavaṃ tattha tattha pakāsayissāma , kimatthaṃ pana bhagavā upaḍḍhakkhāyite pārājikaṃ na paññāpesīti ayaṃ tāva apucchā buddhavisayattā vinayapaññattiyā .
Idaṃ panettha kāraṇapatirūpakaṃ ‘‘ upaḍḍhabhāvassa dubbinicchayattā ’’ ti .
Yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsapariyosānā khāditaṃ , tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsapariyosānā dukkaṭavatthu .
Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan ti ‘‘ jīvamānakasarīraṃyeva sandhāya vuttan ’’ ti vadanti , taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Allasarīreti abhinave , akuthite vā manussānaṃ jīvamānasarīre akkhināsādīsu thullaccayameva .
Tiracchānagatānaṃ hatthiassādīnaṃ nāsāya vatthikose ca thullaccayan ti ‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti imāya pāḷiyā atthavisesenettha vuttaṃ .
Upakacchakādīsu dukkaṭaṃ , sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ , avasesasarīrepi dukkaṭamevāti idaṃ vinītavatthusmiṃ ‘‘ ehi , bhante , methunaṃ dhammaṃ paṭisevā ’’ ti
V0.94 .‘‘ Alaṃ bhagini netaṃ kappatī ’’ ti ( pārā .79) iminā tāva methunarāgābhāvo dassito hoti .
‘‘ Ehi , bhante , ūruntarikāya ghaṭṭehi … pe … so bhikkhu tathā akāsī ’’ ti iminā tāva mocanassādo dassito hoti , tenevāha bhagavā ‘‘ āpatti saṅghādisesassā ’’ ti .
‘‘ Yo pana methunarāgena ūruntarikāya ghaṭṭeti , tassa dukkaṭan ’’ ti siddhanti katvā vuttaṃ .
Manussānaṃ
M0.105 akkhikaṇṇavaṇādi thullaccayavatthu , tiracchānagatānaṃ dukkaṭavatthūti ettha duviññeyyo pāḷileso , tasmā ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti vacanato rattacittena akkhikaṇṇavaṇaṃ chupantassa dukkaṭanti siddhanti ayaṃ cammakkhandhake pāḷilesoti veditabbo .‘‘ Jīvamānakapurisassāti jīvamānakasaddo mate vattabbameva natthīti ñāpanatthaṃ vutto ’’ ti vadanti .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ panāti idaṃ kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti vuttaṃ , atha kho sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanābhāvato tattheva bhāvato taṃ vacanaṃ pāḷivacanena saṃsanditvā dassanatthaṃ vuttaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ taṃ sabbampīti mahāaṭṭhakathāyameva methunarāgena itthiyā nimittaṃ appavesento chupati , thullaccayan ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Methunarāgena mukhenā ’’ tipi katthaci , pāḷiyaṃ avisesena ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabban ’’ ti vuttaṃ , tasmā ‘‘ taṃ sabban ’’ ti vuttaṃ .
Purimaṃ pasaṃsantīti tiracchānagati … pe … vuttanayeneva thullaccayaṃ , kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭantiādiaṭṭhakathāvacanehi saṃsandanato .
‘‘ Taṃ sabbampi … pe … purimaṃ pasaṃsantī ’’ ti idaṃ saṅgītito pacchā sīhaḷadīpakehi ācariyehi pāḷiyā , aṭṭhakathāyañca vuttavacanaṃ saṃsanditvā vuttavinicchayoti vuttaṃ .
Ettha itarathā hīti pakatimukhena .
Kasmā dukkaṭanti ce ?
‘‘ Aṅgulibījādīni pavesentassa dukkaṭan ’’ ti vuttattā yuttaṃ .
Tiracchānagatitthiyā passāvamaggan ti ettha mahāaṭṭhakathāyampi pubbe ‘‘ nimittan ’’ ti vatvā ettha ‘‘ passāvamaggan ’’ ti vuttattā avasesanimitte dukkaṭanti yuttaṃ viya dissati .
Vuttanayenevāti methunarāgena .
Thullaccayan ti ca khandhake passāvanimittavasenevāgatattā upaparikkhitvā gahetabbaṃ .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .