2. Udositasikkhāpadavaṇṇanā
471. Santaruttarena
M0.230 janapadacārikaṃ pakkamanti .Kasmā ?
Kiñcāpi ‘‘ na , bhikkhave , santaruttarena gāmo pavisitabbo , yo paviseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .362) paṭhamaṃ vuttaṃ .
Pacchā pana ‘‘ pañcime , bhikkhave , paccayā saṅghāṭiyā nikkhepāya , uttarāsaṅgassa , antaravāsakassa nikkhepāya gilāno vā hoti , vassikasaṅketaṃ vā , nadīpāraṃ gantuṃ vā , aggaḷaguttivihāro vā , atthatakathinaṃ vā hotī ’’ ti vuttattā , aṭṭhakathāya mpissa ‘‘ pañcasu petesu aggaḷagutti eva pamāṇaṃ .
Gutte eva hi vihāre nikkhipitvā bahi gantuṃ vaṭṭati , nāgutte ’’ ti vuttattā apaññattepi kathine ‘‘ te bhikkhū aggaḷaguttivihāre ṭhapethā ’’ ti vatvā sabhāgānaṃ hatthe cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena gāmappavese laddhakappiyā janapadacārikaṃ pakkāmiṃsūti veditabbaṃ .
473. Avippavāsasammutin ti avippavāsatthaṃ , vippavāsapaccayā yā āpatti , tadabhāvatthaṃ vā sammutiṃ dātunti attho .
Tato paṭṭhāya vaṭṭati .
Kittakaṃ kālaṃ vaṭṭatīti ?
Māsaṃ vā atirekaṃ vā yāva gamane saussāho , tāva vaṭṭati .
Tena vuttaṃ ‘‘ dhuranikkhepaṃ karontena paccuddharitabban ’’ ti .
Puna sammutidānakiccaṃ natthīti sace dvādasannaṃ vassānaṃ accayena añño rogo hoti , vaṭṭati , upasampadakammaṃ viya yāvajīvaṃ ekāsammuti vaṭṭatīti ca .
‘‘ Kataṃ vā hotī ’’ tiādi imasmiṃ sikkhāpade na vattabbaṃ , kasmā ?
Karaṇapalibodhe upacchinnepi anadhiṭṭhitacīvarato vippavāsapaccayā āpattiyā asambhavato , tasmā ‘‘ niṭṭhitacīvarasminti bhikkhuno cīvaraṃ adhiṭṭhitaṃ hotī ’’ ti ettakameva vattabbanti ce ?
Na , tadāyattattā
V0.206 .Adhiṭṭhānañhi karaṇapalibodhassa niṭṭhāpanāyattaṃ , tasmā ‘‘ kataṃ vātiādi vuttan ’’ ti ca vuttaṃ .
Tattha katan ti pubbe vuttameva .
477-8.
Avippavāsalakkhaṇavavatthāpanatthan ti ettha ‘‘ antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabban ’’ tiādivacanato avippavāsalakkhaṇaṃ vavatthāpitaṃ , tabbiparītanayena vippavāsalakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Gāmo ekūpacārotiādimhi pana ṭhapetvā satthaṃ , rukkhamūlaṃ , ajjhokāsañca sesesu parikkhepāparikkhepavasena ekūpacāranānūpacāratā veditabbā .
Yasmā pana
M0.231 satthaṃ duvidhaṃ niviṭṭhaṃ , aniviṭṭhañca , tesu aniviṭṭhaṃ ekakulassa vā nānākulassa vā aparikkhittameva hoti , niviṭṭhaṃ siyā parikkhittaṃ , siyā aparikkhittaṃ , tasmā tattha parikkhepādivasena adassetvā abbhantaravasena vutto .Tathā abbhokāse .
Rukkhamūle chāyāvasena .
Aññathā ‘‘ sattho ekūpacāro nānūpacāro ’’ tiādi uddesavirodho siyā vibhaṅge adassitattā , tasmā satthassa purato ca pacchato ca sattabbhantarā , passato ca ekabbhantaranti ayamekūpacāro , tato paraṃ nānūpacāro .
Tathā rukkhamūlassa yattha majjhanhike kāle chāyā pharati , ayaṃ ekūpacāro .
Itaro nānūpacāro .
Kasmā ?
Tattha hi parikkhepo appamāṇaṃ .
Chāyāva pamāṇaṃ .
Ajjhokāsassa pāḷiyaṃ vuttova .
‘‘ Satthādīnaṃ ekakulasantakavasena ekūpacāratā ’’ ti likhitaṃ , tasmā nivesane , udosite ca vuttaparicchedova aṭṭādīsūti katvā saṃkhittaṃ .
Tato paraṃ khettadhaññakaraṇaārāmavihāresu pana parikkhittāparikkhitta-padaṃ puna uddhaṭaṃ satthavibhaṅgena adhikārassa pacchinnattā .
‘‘ Nānāgabbhā ’’ tiādivacanaṃ pana asambhavato khettadhaññakaraṇaārāmesu na uddhaṭaṃ .
Vihāre sambhavantampi tattha pacchinnattā na uddhaṭaṃ .
Kulaṃ vuccati sāmiko , tasmā ‘‘ ekakulassa nānākulassā ’’ ti iminā gāmādīnaṃ cuddasannaṃ cīvaranikkhepaṭṭhānānaṃ sādhāraṇāsādhāraṇabhāvaṃ dīpeti .
Ajjhokāsassa pana asambhavato na vuttaṃ .
Yasmā panettha ekakulassa , nānākulassa ca aparikkhittesu gāmādīsu parihāraviseso kiñcāpi natthi , parikkhittesu pana atthi , tasmā ekanānākulaggahaṇaṃ , ekanānūpacāraggahaṇañca sātthakanti veditabbaṃ .
Tatthapi ayaṃ viseso – satthe , rukkhamūle ca kulabhedatova bhedo , nopacārabhedato .
Ajjhokāse upacārabhedato ca , so pana pāḷiyaṃ na dassitoti .
‘‘ Taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāti vacanato ākāsepi aḍḍhateyyaratanappamāṇe doso natthī ’’ ti vadanti .
479.‘‘ Sabhā ’’ ti itthiliṅgaṃ .
‘‘ Sabhāyan ’’ ti napuṃsakaliṅgaṃ , tena vuttaṃ ‘‘ liṅgabyattanayenā ’’ ti .
Napuṃsakaliṅgadassanatthaṃ kira ‘‘ sabhāyan ’’ ti paccattavasena niddiṭṭhaṃ , tassa anupayogattā
V0.207 ‘‘ dvāramūlan ’’ tipi .Attano nikkhittaṭṭhāne anikkhittattā vīthihatthapāso na rakkhati , yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti , tasmiṃ ghare vatthabbaṃ .
‘‘ Sabhāye vā vatthabbaṃ dvāramūle vā , hatthapāsā
M0.232 vā na vijahitabban ’’ ti hi vuttaṃ .‘‘ Hatthapāseyeva aruṇaṃ uṭṭhapetabban ’’ ti niyamitattā jānituṃ na sakkāti ce ?
Antoghare na sakkā , tathā tathā vuttattā , tasmā ‘‘ yutti pamāṇan ’’ ti vuttaṃ .
Ayamattho aṭṭhakathāya mpi pakāsito , punapi khuddakagāme sabbasādhāraṇagāmadvāravasena .
Sace tassa dvāradvayaṃ hoti , majjhe ca gharasabhāyaṃ , yatthicchati , tattha vasitabban ’’ ti .
480-1.
Yāni nivesanādīni gāmasaṅkhyaṃ na gacchanti , tāni nivesanādīnīti adhippetāni .
Ajjhokāse aparisaṅkitampi cīvaraṃ atirekasattabbhantare nikkhittaṃ nissaggiyaṃ hoti , ettha antosīmatā na rakkhati , satthe pana rakkhati .
‘‘ Nadīparihāro ca labbhatī ’’ ti vacanato udakukkhepasīmāyaṃ parihāro labbhatīti siddhaṃ .
Sāmantavihāro ce ekasīmo , cīvaraṃ na nissaggiyaṃ .
Idāni –
‘‘ Chinnaṃ dhutaṅgaṃ sāsaṅka-sammato santaruttaraṃ ;
Acīvarassānāpatti , paccuddhārādisiddhito ’’ ti .
–
Idaṃ pakiṇṇakaṃ , tatthāyaṃ codanāpubbaṅgamo vinicchayo – keci ‘‘ diguṇaṃ saṅghāṭin ’’ ti ( mahāva .348) vacanato ‘‘ ekaccikā saṅghāṭipi nādhiṭṭhātabbā .
Sace adhiṭṭhāti na ruhatī ’’ ti vatvā upasampadāpekkhānampi diguṇameva saṅghāṭiṃ datvā upasampādenti , te iminā suttalesena saññāpetabbā .
Bhagavatā hi ‘‘ chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsakan ’’ ti paṭhamaṃ anuññātaṃ .
Tato ‘‘ aññatarassa bhikkhuno ticīvare kariyamāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahoti .
Dve chinnakāni ekaṃ acchinnakaṃ nappahoti .
Dve acchinnakāni ekaṃ chinnakaṃ nappahotī ’’ ti imasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , anvādhikampi āropetun ’’ ti ( mahāva .360) anuññātaṃ , tasmā ekaccikāpi saṅghāṭi vaṭṭatīti siddhaṃ .
Yā chijjamānā nappahoti , tassā kuto diguṇatāti .
Aṭṭhakathāya mpissa vuttaṃ ‘‘ anvādhikampi āropetunti āgantukapattampi dātuṃ .
Idaṃ pana appahonake āropetabbaṃ .
Sace pahoti , āgantukapattaṃ na vaṭṭati , chinditabbamevā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .360).
Kathinaṃ pana chinnakameva vaṭṭati āveṇikalakkhaṇattā
V0.208 ,‘‘ chinnakaṃ diguṇaṃ nappahotī ’’ ti vacanābhāvato cāti sanniṭṭhānamettha gantabbaṃ .Dhutaṅganti
M0.233 anupasampannānaṃ tecīvarikadhutaṅgābhāvato ticīvareneva tecīvarikoti .Tesaṃ adhiṭṭhānābhāvato ‘‘ adhiṭṭhitenevā ’’ ti vattabbaṃ hotūti ce ?
Na , dhutaṅgabhedena virodhappasaṅgato .
Catutthacīvarasādiyanena hi dhutaṅgabhedo , na ticīvaravippavāsena , nāpi atirekacīvarasādiyanena , nāpi atirekacīvaradhāraṇena .
Yasmā pana bhikkhūnaṃyeva bhagavatā adhiṭṭhānavasena nava cīvarāni anuññātāni , jātivasena ca vuttāni , na evaṃ anupasampannānaṃ .
Tasmā tesaṃ cīvaraniyamābhāvā na taṃ dhutaṅgaṃ anuññātaṃ gahaṭṭhānaṃ viya , tasmā tassa samādānavidhāne avacanato ca sanniṭṭhānamettha gantabbaṃ .
Sāsaṅkasammatoti kaṅkhāvitaraṇiyaṃ sāsaṅkasikkhāpade visuṃ aṅgāni na vuttāni ,‘‘ sesamettha cīvaravaggassa dutiyasikkhāpade vuttanayena veditabban ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . sāsaṅkasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ , na ca panetaṃ vuttaṃ .
Tattha rattivippavāso catutthaṃ aṅgaṃ , idha chārattavippavāso , ayamettha visesoti , tasmā aṅgasāmaññato , sammutisāmaññato ca sāsaṅkasikkhāpadameva vadanti .
Idaṃ nippadesaṃ , taṃ sappadesaṃ māsaparamattā .
Tattha bahigāmepi gāmasīmaṃ okkamitvā vasitvā pakkamantassa anāpatti , idha na tathā , idha anantare anantare aruṇuggamane nissaggiyaṃ , tattha sattameti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ viseso .
Aṅgāni pana cīvaranikkhepaṅgasampattito vipariyāyena , idha vuttanayena ca siddhattā na vuttāni .
Tāni kāmaṃ na vuttāni , tathāpi catutthamaṅgaṃ visesitabbaṃ , na pana visesitaṃ .
Kiṃkāraṇā ?
Idha vuttanissajjanakkamena nissajjetvā āpattidesanato , tatthāpannāpattivimokkhadīpanatthaṃ .
Saṃvaccharavippavutthampi rattivippavutthameva , pageva chārattaṃ vippavutthaṃ .
Evaṃ santepi tattha yathāvuttaaṅgasampattiyā sati tattha vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Hemante vā gimhe vā nissajjati ce ?
Idha vuttanayenāpi nissajjituṃ vaṭṭatīti ñāpanatthaṃ catutthaṃ aṅgaṃ na visesitanti no takkoti ācariyo .
Māsātikkantampi cīvaraṃ ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā nissaṭṭhameva .
Dvayena ūnamāsaṃ hutvā ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā māsātikkantanti eke .
Tathāpi sace paccāsācīvaraṃ hoti , nissaggiyaṃ ‘‘ dasāhātikkantan ’’ ti vatvā , mūlacīvaraṃ pana ‘‘ māsātikkantan ’’ ti vatvā nissajjitabbaṃ .
‘‘ Santaruttaran ’’ ti
M0.234 vā ‘‘ saṅghāṭin ’’ ti vā ‘‘ cīvaran ’’ ti vā kiṃ ticīvaraṃ , udāhu aññampītiV0.209 .Kiñcettha – yadi ticīvarameva paṭisiddhaṃ , pariyāpannavasena acchinnacīvaracchindanadhovāpanaviññattiādivirodho .
Atha aññampi ,‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti evamādinā virodhoti ?
Vuccate – na niyamato veditabbaṃ yathāsambhavaṃ gahetabbato .
Tathā hi ‘‘ cīvaraṃ nikkhipitvā santaruttarena janapadacārikaṃ pakkamantī ’’ ti ( pārā .471) evamādīsu ticīvarameva .
‘‘ Na , bhikkhave , santaruttarena gāmo pavisitabbo , santaruttaraparamaṃ tato cīvaraṃ sādhitabban ’’ ti evamādīsu yaṃkiñci , tathā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo dātabbā , nivāsanaṃ dātabbaṃ , saṅghāṭi dātabbā , handa te , āvuso , saṅghāṭi , dehi me paṭantiādīsu .
Vuttañhetaṃ ‘‘ sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitaṭṭhena ‘ saṅghāṭī ’ ti vuccatī ’’ ti .
Tathā ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ ti etthāpīti eke .
Antosamaye hi yāvadatthaṃ cīvaraṃ anuññātaṃ , taṃ sabbaṃ kariyamānaṃ kadā niṭṭhānaṃ gacchissati , tasmā ticīvaramevāti eke .
Acīvarassānāpatti paccuddhārādisiddhitoti kiṃ vuttaṃ hoti ?
Udositasikkhāpadassa nippayojanabhāvappasaṅgato ticīvaravippavāse tecīvarassa āpattīti eke .
Tatthetaṃ vuccati na hoti āpatti paccuddhārādisiddhito .
‘‘ Anāpatti antoaruṇe paccuddharati , vissajjetī ’’ ti hi vuttaṃ .
Aññathā paccuddharantassa , antoaruṇe vissajjentassa ca yāva añño nādhiṭṭhāti , tāva āpattiṃ āpajjati yathāvuttanayena .
Aññathā sattabbhantarena vippavāsassāti vippavāsato yathārutaṃyeva sati vippavāse vippavāsato avippavāse sati avippavāsatoti .
Udositasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .