Āpattibhedavaṇṇanā
122.‘‘ Vibhaṅganayadassanato ’’ ti vuttattā taṃ sampādetuṃ ‘‘ idāni tattha tatthā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha aṅgavatthubhedena cāti avahāraṅgajānanabhedena vatthussa haritabbabhaṇḍassa garukalahukabhāvabhedenāti attho .
Atha vā aṅgañca vatthubhedena āpattibhedañca dassentoti attho .
Atirekamāsako ūnapañcamāsakoti ettha vā -saddo na vutto , tīhipi eko eva paricchedo vuttoti .
Anajjhāvuṭṭhakaṃ nāma araññapālakādinā na kenaci mamāyitaṃ .
Chaḍḍitaṃ nāma anatthikabhāvena atirekamattādinā sāmikena chaḍḍitaṃ .
Naṭṭhaṃ pariyesitvā chinnālayattā chinnamūlakaṃ .
Assāmikavatthūti acchinnamūlakampi yassa sāmiko koci no hoti , nirapekkhā vā pariccajanti , yaṃ vā pariccattaṃ devatādīnaṃ , idaṃ sabbaṃ assāmikavatthu nāma .
Devatādīnaṃ vā buddhadhammānaṃ vā pariccattaṃ parehi
M0.137 ce ārakkhakehi pariggahitaṃ , parapariggahita meva .Tathārūpe hi adinnādāne rājāno coraṃ gahetvā hananādikaṃ kareyyuṃ , anārakkhake pana āvāse , abhikkhuke anārāmikādike ca yaṃ buddhadhammassa santakaṃ , taṃ ‘‘ āgatāgatehi bhikkhūhi rakkhitabbaṃ gopetabbaṃ mamāyitabban ’’ ti vacanato abhikkhukāvāsasaṅghasantakaṃ viya parapariggahitasaṅkhyameva gacchatīti chāyā dissati .
Issaro hi yo koci bhikkhu tādise parikkhāre corehipi gayhamāne vāretuṃ paṭibalo ce , balakkārena acchinditvā yathāṭhāne ṭhapetunti .
Apariggahite parasantakasaññissa chasu ākāresu vijjamānesupi anāpatti viya dissati
V0.122 ,‘‘ yaṃ parapariggahitañca hotī ’’ ti aṅgabhāvo kiñcāpi dissati , parasantake tathā paṭipannake sandhāya vuttanti gahetabbaṃ .Attano santakaṃ corehi haṭaṃ , corapariggahitattā parapariggahitaṃ hoti , tasmā paro cetaṃ theyyacitto gaṇhati , pārājikaṃ .
Sāmiko eva ce gaṇhati , na pārājikaṃ , yasmā codetvā , acchinditvā ca so ‘‘ mama santakaṃ gaṇhāmī ’’ ti gahetuṃ labhati .
Paṭhamaṃ dhuraṃ nikkhipitvā ce pacchā theyyacitto gaṇhati , esa nayo .
Sāmikena dhuraṃ nikkhittakāle so ce coro kālaṃ karoti , añño theyyacittena gaṇhati , na pārājiko .
Anikkhittakāle eva ce kālaṃ karoti , taṃ theyyacittena gaṇhantassa bhikkhuno pārājikaṃ mūlabhikkhussa santakabhāve ṭhitattā .
Corabhikkhumhi mate ‘‘ matakaparikkhāran ’’ ti saṅgho vibhajitvā ce taṃ gaṇhati , mūlasāmiko ‘‘ mama santakamidan ’’ ti gahetuṃ labhati .
Etthāha – bhūmaṭṭhādinimittakammapariyosānā eva avahārabhedā , udāhu aññepi santīti .
Kiñcettha yadi aññepi santi , tepi vattabbā .
Na hi bhagavā sāvasesaṃ pārājikaṃ paññapeti .
No ce santi , ye ime tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogaviparāmosaālopasāhasākārā ca suttaṅgesu sandissamānā , te idha āgatesu ettha samodhānaṃ gacchantīti ca lakkhaṇato vā tesaṃ samodhānagatabhāvo vattabboti ?
Vuccate – lakkhaṇato siddhova .
Kathaṃ ?
‘‘ Pañcahi ākārehī ’’ tiādinā nayena aṅgavatthubhedena .
Āpattibhedo hi pāḷiyaṃ ( pārā .128-130) vutto eva , aṭṭhakathāya ñca ‘‘ kūṭamānakūṭakahāpaṇādīhi vā vañcetvā gaṇhati , tassevaṃ gaṇhato avahāro theyyāvahāro ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.138; kaṅkhā . aṭṭha . dutiyapārājikavaṇṇanā )
M0.138 āgatattā tulākūṭagahaṇādayo theyyāvahāre samodhānaṃ gatāti siddhaṃ .Viparāmosaālopasāhasākārā ca aṭṭhakathāyāgate pasayhāvahāre samodhānaṃ gacchanti .
Imaṃyeva vā pasayhāvahāraṃ dassetuṃ ‘‘ gāmaṭṭhaṃ araññaṭṭhan ’’ ti mātikaṃ nikkhipitvā ‘‘ gāmaṭṭhaṃ nāma bhaṇḍaṃ catūhi ṭhānehi nikkhittaṃ hotī ’’ tiādinā nayena vibhāgo vutto .
Tenedaṃ vuttaṃ hoti – gahaṇākārabhedasandassanatthaṃ visuṃ kataṃ .
Na hi bhūmitalādīhi gāmāraññaṭṭhaṃ yaṃ kiñcīti .
Tattha yaṃ tulākūṭaṃ , taṃ rūpakūṭaṅgagahaṇapaṭicchannakūṭavasena catubbidhampi vehāsaṭṭhe samodhānaṃ gacchati .
Hadayabhedasikhābhedarajjubhedavasena tividhe mānakūṭe ‘‘ svāyaṃ hadayabhedo mariyādaṃ chindatī ’’ ti ettha samodhānaṃ gacchati .
Hadayabhedo hi sappitelādiminanakāle labbhati .
‘‘ Phandāpeti attano bhājanagataṃ karotī ’’ ti ettha sikhābhedopi labbhati .
So ‘‘ tilataṇḍulādiminanakāle labbhatī ’’ ti vuttaṃ .
Khettaminanakāle rajjubhedo samodhānaṃ gacchati .
‘‘ Dhammaṃ caranto sāmikaṃ parājetī ’’ ti ettha ukkoṭanaṃ samodhānaṃ gacchatīti te ca tathā vañcananikatiyopi .
Āpattibhedavaṇṇanā niṭṭhitā .