Catukkavāravaṇṇanā
324. Catūhākārehi āpattiṃ āpajjati … pe … kammavācāya āpajjatīti ettha yañhi āpattiṃ kammavācāya āpajjati , na tattha kāyādayoti āpannaṃ , tato kammavācāya saddhiṃ āpattikarā dhammā sattāti āpajjati , evaṃ sati ‘‘ cha āpattisamuṭṭhānānī ’’ ti vacanavirodho , tāni eva āpattikarā dhammā nāma .
Atha tatthāpi kāyādayo ekato vā nānāto vā labbhanti , catūhākārehīti na yujjatīti ‘‘ chahākārehi āpattiṃ āpajjatī ’’ ti vattabbaṃ siyāti evaṃ etāni suttapadāni virodhitāni honti .
Kathaṃ avirodhitāni ?
Saviññattikāviññattikabhedabhinnattā .
Kāyādīnaṃ yā kiriyā āpatti , naṃ ekaccaṃ kāyena saviññattikena āpajjati , ekaccaṃ saviññattikāya vācāya , ekaccaṃ saviññattikāhi kāyavācāhi āpajjati , yā pana akiriyā āpatti , taṃ ekaccaṃ kammavācāya āpajjati , tañca kho avasiṭṭhāhi aviññattikāhi kāyavācāhiyeva , na vinā ‘‘ no ce kāyena vācāya paṭinissajjati , kammavācāpariyosāne āpatti saṅghādisesassā ’’ ti ( pārā .414) vacanato , avisesena vā ekaccaṃ āpattiṃ kāyena āpajjati , ekaccaṃ vācāya
M0.559 , ekaccaṃ kāyavācāhiV0.511 .Yaṃ panettha kāyavācāhi , taṃ ekaccaṃ kevalāhi kāyavācāhi āpajjati , ekaccaṃ kammavācāya āpajjatīti ayamattho veditabboti evaṃ avirodhitāni honti .
Tatrāyaṃ samāsato atthavibhāvanā – kāyena āpajjatīti kāyena saviññattikena akattabbaṃ katvā ekaccaṃ āpajjati , aviññattikena kattabbaṃ akatvā āpajjati , tadubhayampi kāyakammaṃ nāma .
Akatampi hi loke ‘‘ katan ’’ ti vuccati ‘‘ dukkaṭaṃ mayā , yaṃ mayā puññaṃ na katan ’’ ti evamādīsu , sāsane ca ‘‘ idaṃ te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ na pucchī ’’ ti ( cūḷava .443) evamādīsu , evamidha vinayapariyāyena kāyena akaraṇampi ‘‘ kāyakamman ’’ ti vuccati .
Ayameva nayo ‘‘ vācāya āpajjatī ’’ tiādīsu .
Puratīti puriso , pura aggagamane .
Puratīti purato gacchati sabbakammesu pubbaṅgamo hoti .
Paṭhamuppannavasenāti paṭhamakappiyesu hi paṭhamaṃ purisaliṅgaṃ uppajjati ,‘‘ puriman ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ purisaliṅgaṃ jāyatīti attho .
Sataṃ tiṃsa cāti ettha asādhāraṇāpi pārājikā no antogadhāyeva jātā pārājikāpannānaṃ bhikkhubhāvāya abhabbattā .
‘‘ Asādhāraṇavacanena pana sāmaññena uddhaṭānī ’’ ti vadanti .
‘‘ Satañceva tiṃsañca sikkhāpadānīti pāṭho ’’ ti ca vadanti .
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesu eva .
Atthi vatthunānattatā no āpattinānattatāti paṭhamapañho idha dutiyo nāma .
Atthi āpattisabhāgatā no vatthusabhāgatāti etena viseso natthi .
Mantābhāsāti matiyā bhāsā .
‘‘ Abhivādanārahāti yathānisinnāva sīsaṃ ukkhipitvā vandanti .
Navamabhikkhunito paṭṭhāya anuṭṭhitabbato āsanā na paccuṭṭhenti .
Avisesenāti upajjhāyassa , itarassa vā vippakatabhojanassa , samīpagato yo koci vuḍḍhataroti attho .
Vippakatabhojanenāpi hi uṭṭhahitvā āsanaṃ dātabbaṃ .
Idha na kappantīti vadantopīti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘ idha na kappantī ’’ ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .
Kappiyañhi ‘‘ na kappatī ’’ ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma .
Tathā idha kappantītiādīsupi ṭhatvā ‘‘ idha kappantī ’’ ti vadanto vinayāgatabhikkhu vinayo pucchitabboti attho .