Sannipātānujānanādikathāvaṇṇanā
132-3.
Tena
M0.447V0.408 samayenāti attano ovādapātimokkhuddese dhuraṃ nikkhipitvā bhikkhūnaṃyeva visuṃ uposathakaraṇaṃ anujānitvā ṭhitasamayena .Ko pana soti ?
Majjhimabodhiyaṃ pātimokkhuddesappahonakasikkhāpadānaṃ pariniṭṭhānakālo .
Tenevāha ‘‘ tāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyyan ’’ ti .
‘‘ Evañca pana , bhikkhave , uddisitabban ’’ ti nidānuddesaṃ paññāpetukāmatāya ca sikkhāpadānaṃ uddesaparicchedanidassanatthañca vuttaṃ .
Aññathā ‘‘ evañca pana , bhikkhave , imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyathā ’’ ti sabbasikkhāpadānaṃ uddisitabbakkamassa dassitattā idāni ‘‘ evañca pana , bhikkhave , uddisitabban ’’ ti idaṃ niratthakaṃ āpajjati , idañca sabbasaṅghuposathaṃ sandhāya vuttaṃ .
134.‘‘ Yaṃnūna ayyāpi … pe … sannipateyyun ’’ ti bahūnaṃ adhikārappavatti .
Tatrāpi vinayaṃ āgamma vutto bhikkhu sāmi , na kevalaṃ saṅghattheroti dassanatthaṃ , saṅghassa gāravayuttavacanārahatādassanatthañca ‘‘ suṇātu me , bhante ’’ ti āha .
Tattha sayaṃ ce thero , bhikkhuṃ sandhāya ‘‘ āvuso ’’ ti vattuṃ yujjati .
Kathaṃ paññāyati ?
Buddhakāle saṅghatthero abyatto nāma dullabho .
Sabbakammavācāya payoganidassane ca ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho ’’ icceva bhagavā dassetīti ce ?
Evametaṃ tathā dassanato .
Saṅghaṃ upādāya saṅghattherenāpi ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho ’’ ti vattabbaṃ , bhikkhuṃ upādāya ‘‘ āvuso ’’ ti mahākassapassa kammavācāya payogadassanato , pārisuddhiuposathe ca therena bhikkhunā ‘‘ parisuddho ahaṃ , āvuso ’’ ti payogadassanato ca .
‘‘ Yadi saṅghassa pattakallan ’’ ti parato paññāpetabbe uposathakaraṇantarāye sandhāyāha .
Uposathassa bahuvidhattā sarūpato vattuṃ ‘‘ pātimokkhaṃ uddiseyyā ’’ ti āha .
Ettāvatā ñattiṃ niṭṭhapesi .
Ñattidutiyakammato eva hi uposathakammaṃ .
Na , tatiyānussāvanasambhavatoti
V0.409 ce ?Na , aññehi ñatticatutthakammehi asadisattā .
Na hi ettha catukkhattuṃ ‘‘ suṇātu me ’’ ti ārabhīyatīti .
Aññehi ñattidutiyehi asadisattā ñattidutiyampi māhotūti ce ?
Na , ñattidutiyakammassa
M0.448 aññathāpi kattabbato .Tathā hi ñattidutiyakammaṃ ekaccaṃ apalokanavasenapi kātuṃ vaṭṭati , na aññaṃ aññathā kātuṃ vaṭṭati .
Kathaṃ paññāyatīti ?
Idameva uposathakammaṃ ñāpakaṃ .
‘‘ Kiṃ saṅghassa pubbakiccan ’’ ti idaṃ na ñatti niṭṭhapetvā vattabbaṃ , tañhi ñattito puretarameva karīyatīti .
Tasmā ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , kiṃ saṅghassa pubbakiccaṃ , yadi saṅghassā ’’ ti vattabbaṃ siyāti ?
Tathāpi na vattabbaṃ , na hi taṃ ñattiyā antokarīyatīti .
Yadi evaṃ sabbattha na vattabbaṃ payojanābhāvāti ce ?
Na , yathāgataṭṭhāneyeva vattabbato , parapadāpekkhatāyāti vuttaṃ hoti .
Idaṃ pubbakiccaṃ akatvā uposathaṃ karonto saṅgho , puggalo vā ṭhapanakkhettātikkame āpajjati .
Na hi tasmiṃ khette atikkante sammajjanāsanodakapadīpakaraṇe āpattimokkho hoti .
Uposathakammato pubbe kattabbakiccākaraṇapaccayattā tassā āpattiyā , na sā kammapariyosānāpekkhā etthāgatasampajānamusāvādāpatti viya , tasmā pātimokkhuddesako bhikkhu ‘‘ pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā ’’ ti vattukāmo paṭhamaṃyeva parisuddhāparisuddhapaccayaṃ pubbakiccaṃ sarāpeti .
Tañhi kataṃ parisuddhapaccayo hoti , akataṃ aparisuddhapaccayo , teneva ubhayāpekkhādhippāyena ‘‘ kataṃ na katan ’’ ti avatvā ‘‘ kiṃ saṅghassa pubbakicca ’’ miccevāha .
Tattha akatapakkhe tāva pārisuddhiārocanakkamanidassanatthaṃ parato ‘‘ yassa siyā āpatti , so āvi kareyyā ’’ ti ca , katapakkhe ‘‘ asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabban ’’ ti ca vakkhati .
Pārisuddhiṃ āyasmanto ārocetha .
Kiṃkāraṇā ?
Yasmā pātimokkhaṃ uddisissāmi .
Ettha ca ‘‘ uddisāmī ’’ ti vattamānakālaṃ aparāmasitvā ‘‘ uddisissāmī ’’ ti anāgatakālaparāmasanena yvāyaṃ ‘‘ dāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyyan ’’ ti ( mahāva .150) ettha vuttapātimokkhuddeso , taṃ sandhāya ‘‘ pātimokkhaṃ uddisissāmī ’’ ti vuttanti eke .
Yasmā ‘‘ pañcime , bhikkhave , pātimokkhuddesā ’’ ti vuttaṃ , tasmā vattamānassa nidānuddesasaṅkhātassa pātimokkhassa yadetaṃ ante ‘‘ kaccittha parisuddhā ’’ tiādikaṃ yāvatatiyānussāvanaṃ , tasseva āpattikhettattā , avayavepi avayavīvohārasambhavato ca idha āpattikhettameva sandhāya ‘‘ pātimokkhaṃ uddisissāmī ’’ ti
M0.449 vuttaṃ .Evañhi vutte yasmā parato āpattikhettaṃ āgamissati , tasmā āpattibhīrukā tumhe sabbeva paṭhamameva pārisuddhiṃ ārocethāti ayamattho
V0.410 sambhavati .Vattamānakālavasena vutte ‘‘ pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā ’’ ti vacanameva na sambhavati tadārocanassa paṭhamaṃ icchitabbattā , pageva tassa karaṇābhāvena ‘‘ pātimokkhaṃ uddisissāmī ’’ ti vacanaṃ .
Ayaṃ nayo santiyā āpattiyā ārocane yujjati , na tuṇhībhāve , akammapariyosānā tuṇhībhāvappattito , evaṃ santepi tasmiṃ yujjateva .
Pātimokkhuddesako hi aññamaññaṃ āpattiāvikaraṇaṃ akatvā tuṇhībhūte bhikkhū passitvā teneva tuṇhībhāvena ārocitapārisuddhiko hutvā ‘‘ suṇātu me , bhante ’’ ti pātimokkhuddesaṃ ārabhi .
Etthāha – paṭhamaṃ ‘‘ saṅgho uposathaṃ kareyya , pātimokkhaṃ uddiseyyā ’’ ti vuttattā idhāpi ‘‘ saṅgho uposathaṃ karissati , pātimokkhaṃ uddisissatī ’’ ti vattabbaṃ , atha ‘‘ puggalassa uddesā ’’ ti lakkhaṇattā yathārutameva vattabbaṃ , tathāpi ‘‘ uposathaṃ karissāmi , pātimokkhaṃ uddisissāmī ’’ ti vattabbanti ?
Na vattabbaṃ lakkhaṇavirodhato , aniṭṭhappasaṅgato ca .
Puggalassa uddesā eva hi saṅghassa uposatho kato hoti , na puggalassa uposathakaraṇena .
Tañca sova karissati , na saṅghoti aniṭṭhappasaṅgova āpajjati .
‘‘ Suṇāthā ’’ ti vutte acittasāmaggippasaṅgabhayā ‘‘ suṇomā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Suṇissāmā ’’ ti vattabbaṃ ‘‘ uddisissāmī ’’ ti vuttattāti ce ?
Na vattabbaṃ , āpattikhettadassanādhippāyanirapekkhatāya ‘‘ suṇoma ’’ icceva vattabbaṃ .
Ekapadeneva hissa tadadhippāyo atikkantoti .
Yadi evaṃ kimatthaṃ taṃ sabbeheva āraddhanti ce ?
‘‘ Uddisissāmī ’’ ti iminā asādhāraṇavacanena āpannassa acittasāmaggippasaṅganivāraṇatthaṃ .
Saramānenāti iminā cassa sampajānamusāvādassa sacittakataṃ dasseti .
Antarāyiko dhammo vutto bhagavatāti evaṃ akiriyasamuṭṭhānassāpi evaṃ parittakassa imassa musāvādassa mahādīnavataṃ dasseti .
Visuddhāpekkhenāti sāvasesaṃ āpattiṃ upādāya anāpattibhāvasaṅkhātaṃ anavasesañca upādāya gihibhāvasaṅkhātaṃ visuddhiṃ icchantena kasmā āvi kātabbā ?
Antarāyabhāvānupagamanena phāsuvihārapaccayattā .
Idha
M0.450 ‘‘ ajjuposatho pannaraso ’’ ti na vuttaṃ parato divasaniyamassa kattukāmatādhippāyena avuttattā .Evaṃ pana te bhikkhū sabbadivasesu uddisiṃsu .
135.‘‘ Ādimetan ’’ ti sīlapātimokkhameva vuttaṃ , kiñcāpi ganthapātimokkho adhippeto .
‘‘ Pañcannaṃ vā ’’ ti mātikāyaṃ vuttānaṃ vasena vuttaṃ .
Anajjhāpanno vāti puggalādhiṭṭhānadesanā .
Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘‘ uposathaṃ kareyyā ’ ti ettāvatā ñatti hoti .
Yāvatatiyānussāvanā nāma ‘ yassa siyā āpattī ’ tiādivacanattayaṃ , ante ‘ dutiyampi tatiyampi
V0.411 pucchāmī ’ ti idañcāti duvidhaṃ .Tattha paṭhamaṃ āpattiṃ saritvā nisinnassa , dutiyaṃ asarantassa sāraṇatthan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Vacīdvāre ’’ ti pākaṭavasena ujukameva vuttaṃ .
Kiñcāpi kāyaviññattiyāpi karīyati , kāyakammābhāvā pana vacīviññattiyāyeva āvi kātabbā .
‘‘ Saṅghamajjhe vā ’’ tiādi lakkhaṇavacanaṃ kira .
Saṅghuposathakaraṇatthaṃ saṅghamajjhe ce nisinno , tasmiṃ saṅghamajjhe .
Gaṇuposathakaraṇatthañce gaṇamajjhe nisinno , tasmiṃ gaṇamajjhe .
Ekasseva santike ce pārisuddhiuposathaṃ kattukāmo , tasmiṃ ekapuggale āvi kātabbāti ,‘‘ etena na kevalaṃ saṅghamajjhe evāyaṃ musāvādo sambhavati , atha kho ettha vuttalakkhaṇena asatipi ‘ pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā ’ tiādividhāne gaṇuposathepi sāpattiko hutvā uposathaṃ kattukāmo anārocetvā tuṇhībhūtova karoti ce , sampajānamusāvādāpattiṃ āpajjatīti imassatthassa āvikaraṇato lakkhaṇavacanaṃ kiretan ’’ ti vadanti takkikā .
Aññathā ‘‘ gaṇamajjhevā ’’ ti na vuttanti tesaṃ adhippāyo .
Ārocanādhippāyavasena vuttanti no takkoti ācariyo .
Ārocento hi saṅghassa ārocemīti adhippāyena āvi karonto saṅghamajjhe āvi karoti nāma .
Attano ubhatopasse nisinnānaṃ ārocento gaṇamajjhe .
Ekassevārocessāmi sabhāgassāti adhippāyena ārocento ekapuggale āroceti nāma .
Pubbe vibhattapadassa puna vibhajanaṃ atthavisesābhāvadīpanatthanti veditabbaṃ .
136-7.
‘‘ Na , bhikkhave , devasikaṃ … pe … dukkaṭassā ’’ ti vatvā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , uposathe pātimokkhaṃ uddisitun ’’ ti idaṃ anuposathe eva taṃ dukkaṭaṃ
M0.451 , uposathe pana devasikampi vaṭṭatīti dīpeti , tasmā te bhikkhū cātuddasiyaṃ uddisitvāpi pannarasiyaṃ uddisiṃsu , tenāha ‘‘ sakiṃ pakkhassā ’’ ti .Tattha purimena sāmaggīdivaso uposathadivaso evāti dīpeti .
Ubhayena aṭṭhamiṃ paṭikkhipitvā devasikaṃ paṭikkhepassa atippasaṅgaṃ nivāreti .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Bhinno ce saṅgho pāṭipadadivase samaggo hoti , tasmiṃ divase sāmaggīuposathaṃ karonto ubhayampi dukkaṭaṃ āpajjanto ubhayena ekībhūtena nivārito hotīti vuttaṃ hoti .
Aññathā sāmaggīuposatho na devasiko .
Ce , ahorattaṃ kātabbo .
Tasmiñca pakkhe pakatiuposatho na devasiko .
Ce , ahorattaṃ kātabbo .
Tasmiñca pakkhe pakatiuposatho anuddiṭṭho .
Ce hoti , sāmaggīuposatho kātabboti āpajjati .
Na apavādanayena gahetabbattāti ce ?
Na , aniṭṭhappasaṅgato .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Sāmaggīdivase sāmaggīuposathaṃ katvā puna tasmiṃ pakkhe pakatiuposathadivase sampatte pakatiuposatho na kātabboti .
Apavādoti .
Apavāditabbaṭṭhānato aññattha ussaggavidhānaṃ nivāreti .
Kittāvatā
V0.412 nu kho sāmaggīti etthāyamadhippāyo – sāmaggī nāmesā sabhāgānaṃ sannipāto .Sabhāgā ca nāma yattakā sahadhammikā , te sabbepi honti , udāhu āvāsasabhāgatāya sabhāgā nāma hontīti .
Tattha yadi sahadhammikānaṃ sāmaggī sāmaggī nāma , sabbesaṃ puthuvibhattānaṃ sāmaggī icchitabbā .
Athāvasathavasena , ekāvāsasabhāgānanti vuttaṃ hoti .
Aññathā ekāvāse sāmaggīti āpajjati .
Mā no agamāsīti agato mā hoti .