Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
64. Buddhupajjhāyakānaṃ itaresaṃ ehibhikkhūnaṃ nivāsanapārupanakappato nesaṃ visuṃ visuṃ sadisattā ‘‘ dunnivatthā duppārutā anākappasampannā ’’ ti vuttā .
Na kevalañca itthambhūtā piṇḍāya caranti , apica manussānaṃ bhuñjamānānaṃ uparītiādi .
Manussā ujjhāyanti pipāsāsahanato , itaresaṃ ākappasampattiyā pasannattā ca .
65. Kena ko upajjhāyo gahetabboti ?
‘‘ Tadā so yassa santike pabbājito , etarahi yassa santike upasampadāpekkho hoti .
Upajjhāyena
M0.417 ca sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyā ’’ ti kehici likhitaṃ .Taṃ te evaṃ jānanti ‘‘ upajjhāyena ‘ sāhū ’ tiādinā sampaṭicchite saddhivihārikassa ‘ sādhu suṭṭhu sampaṭicchāmī ’ ti vacanaṃ kevalaṃ bhikkhūhi āciṇṇameva , na katthaci dissati , tasmā vināpi tena upajjhāyo gahitova hotī ’’ ti .
Tattha sāhūti sādhūti vuttaṃ hoti .
Lahūti lahu , tvaṃ mama na bhāriyosīti vuttaṃ hoti .
Opāyikan ti upāyapaṭisaṃyuttaṃ , iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti attho .
Patirūpan ti anurūpaṃ te upajjhāyaggahaṇanti attho .
66. Tādisameva mukhadhovanodakaṃ utumhi ekasabhāgeti .
Ito paṭṭhāyāti ‘‘ na upajjhāyassa bhaṇamānassā ’’ ti ettha vuttana-kārato paṭṭhāya .
Tena ‘‘ nātidūre gantabbaṃ , nāccāsanne gantabban ’’ ti ettha vuttana-kārena anāpattīti dīpetīti eke .
Sacittakā ayaṃ āpatti , udāhu acittakāti ?
Anādariyapaccayattā sacittakā .
Anādariyapaccayatā kathaṃ paññāyatīti
V0.382 ce ?Anādariyapaccayehi saṅgahitanti .
Pātimokkhuddese sekhiyānaṃ gaṇaparicchedākaraṇañhi khandhakapariyāpannāpattiyā saṅgaṇhanatthaṃ .
Idaṃ pana lakkhaṇaṃ cāritteyeva veditabbaṃ , na vāritte akappiyamaṃsakhādanādiāpattīnaṃ acittakattā .
Khandhakavārittānaṃ tehi saṅgaho , sekhiyavāritteyeva acittakehi sūpodanaviññattipaccayādīhīti ācariyo .
Yattha yattha na -kārena paṭisedho karīyati , kiṃ sabbattha dukkaṭāpattīti ?
Āma .
Yattha aṭṭhakathāya nayo na dassito , tattha sabbattha .
Parato hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sace pana kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā hoti nirajamattikā , tathārūpāya bhūmiyā ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’’ tiādinā nayena nayo dassito .
Etthāha – yasmā pāḷiyaṃ yeva ‘‘ sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti , diṭṭhigataṃ uppannaṃ hotī ’’ ti ( mahāva .66) bhagavato vacanavasena aṭṭhakathāyaṃ vuttanayo yuttoti dassetuṃ ‘‘ nātidūre nāccāsanne ’’ ti ettha ko bhagavato vacanalesoti ?
Vuccate –
‘‘ paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññāpetabban ’’ tiādīni vadanti desaniyamanato .
Upajjhāyena anumataṃyeva paṭhamagamananti ce ?
Na , asiddhattā , siddhepi yathāvuttanayasiddhito ca
M0.418 .Na hi vārittassa anumati anāpattikarā hoti , evaṃ santepi vicāretvā gahetabbaṃ .
Koṭṭhakan ti dvārakoṭṭhakaṃ .
Na nissajjitabbaṃ , na nidahitabbaṃ vā .
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .