Issues
選擇版本
Vajirabuddhi-ṭīkā
Vajirabuddhi-ṭīkā

Adhikaraṇakathāvaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Adhikaraṇakathāvaṇṇanā

220. CittuppādoV0.473 vivādo .
Vivādasaddopi kāraṇūpacārena kusalādisaṅkhyaṃ gacchati .
Taṃ sandhāya ‘‘ samathehi ca adhikaraṇīyatāya adhikaraṇan ’’ ti vuttaṃ .
Atha vā vivādahetubhūtassa cittuppādassa vūpasamena sambhavassa saddassapi vūpasamo hotīti cittuppādassapi samathehi adhikaraṇīyatā pariyāyo sambhavati .
‘‘ Kusalacittā vivadantī ’’ ti vuttavivādepi ‘‘ vipaccatāya vohāro ’’ ti vuttaṃ , na vuttavacanahetuvasenāti veditabbaṃ .
222.‘‘ Āpattiñhi āpajjanto kusalacitto vā ’’ ti vacanato kusalampi siyāti ce ?
Na taṃ āpattādhikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ , yo āpattiṃ āpajjati , so tīsu cittesu aññataracittasamaṅgī hutvā āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘ yaṃ kusalacitto āpajjatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Yo ‘‘ paññattimattaṃ āpattādhikaraṇan ’’ ti vadeyya , tassa akusalādibhāvopi āpattādhikaraṇassa na yujjateva vivādādhikaraṇādīnaṃ viyāti ce ?
Na ,‘‘ natthāpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti iminā virodhasambhavato .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ nāma tathāpavattamānaakausalacittuppādarūpakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ .
Avasiṭṭhesu kusalābyākatapaññattīsu ‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyā abyākatan ’ ti vacanato paññattitāva paṭisiddhā kusalattike apariyāpannattā .
Kusalapaṭisedheneva tena samānagatikattā kiriyābyākatānampi paṭisedho veditabbo , kiriyābyākatānaṃ viya anugamanato vipākābyākatānampi paṭisedho katova hoti , tathāpi abyākatasāmaññato rūpakkhandhena saddhiṃ vipākakiriyābyākatānampi adhivacananti veditabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ kusalacittaṃ aṅgaṃ hotī ’’ ti vinaye apakataññuno sandhāya vuttaṃ appaharitakaraṇādike sati .
Tasmāti yasmāM0.519 ‘‘ natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vattuṃ na sakkā , tasmā kusalacittaṃ aṅgaṃ na hotīti attho .
Yadi evaṃ kasmā ‘‘ ticittaṃ tivedanan ’’ ti vuccatīti ce ?
Taṃ dassetuṃ ‘‘ nayidan ’’ tiādi āraddhanti eke .
Āpattisamuṭṭhāpakacittaṃ aṅgappahonakacittaṃ nāma .
‘‘ Ekantatoti yebhuyyenāti attho , itarathā virujjhati .
Kasmā ?
‘ Yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hotī ’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā ) vuttattā ’’ ti vadanti .
Tena kiṃ ?
Vipāko natthi , kasmā ?
Ekantākusalattā , tasmā kathāva tattha natthi .
Yattha pana atthi , taṃ dassento ‘‘ yaṃ pana paṇṇattivajjan ’’ tiādimāha .
Asañcicca pana kiñci ajānantassa … pe … abyākataṃ hotīti bhikkhumhi kammaṭṭhānagatacittena nipanne , niddāyante vā mātugāmo ce seyyaṃ kappeti , tassa bhikkhuno vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ na hoti , tasmā tasmiṃ khaṇe seyyākārenaV0.474 vattamānarūpameva āpattādhikaraṇaṃ nāma .
Bhavaṅgacitte vijjamānepi eseva nayo .
Tasmiñhi khaṇe uṭṭhātabbe jāte anuṭṭhānato rūpakkhandhova āpatti nāma , na vipākena saddhiṃ .
Sace pana vadeyya , tassa evaṃvādino acittakānaṃ kusalacittaṃ āpajjeyya .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Eḷakalomaṃ gahetvā kammaṭṭhānamanasikārena tiyojanaṃ atikkamantassa , paṇṇattiṃ ajānitvā padaso dhammaṃ vācentassa ca āpajjitabbāpattiyā kusalacittaṃ āpajjeyyāti .
Āpajjatiyevāti ce ?
Nāpajjati .
Kasmā ?
‘‘ Natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vacanato .
Calito kāyo , pavattā vācā , aññatarameva aṅgan ti aññatarameva āpattīti attho .
Kevalaṃ paññattiyā akusalādibhāvāsambhavato āpattitā na yujjati .
Āpattiṃ āpajjanto tīsu aññatarasamaṅgī hutvā āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘ yaṃ kusalacitto ’’ tiādi vuttaṃ .
Tassattho – pathavīkhaṇanādīsu kusalacittakkhaṇe vītikkamavasena pavattarūpasambhavato kusalacitto vā abyākatāpattiṃ āpajjati .
Tathā abyākatacitto vā abyākatarūpasaṅkhātaṃ abyākatāpattiṃ āpajjati , pāṇātipātādīsu akusalacitto vā akusalāpattiṃ āpajjati , rūpaṃ panettha abbohārikaṃ .
Supinapassanakālādīsu pāṇātipātādiṃ karonto sahaseyyādivasena āpajjitabbāpattiṃ āpajjanto akusalacittoM0.520 abyākatāpattiṃ āpajjatīti veditabbo .
Idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ akusalan ti akusalacittuppādo .
Porāṇagaṇṭhipadesu pana ‘‘ puthujjano kalyāṇaputhujjano sekkho arahāti cattāro puggale dassetvā tesu arahato āpattādhikaraṇaṃ abyākatameva , tathā sekkhānaṃ , tathā kalyāṇaputhujjanassa asañcicca vītikkamakāle abyākatameva .
Itarassa akusalampi hoti abyākatampi .
Yasmā cassa sañcicca vītikkamakāle akusalameva hoti , tasmā vuttaṃ ‘ natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’ ti .
Sabbattha abyākataṃ nāma tassa vipākābhāvamattaṃ sandhāya evaṃnāmakaṃ jātan ’’ ti likhitaṃ , vicāretvā gahetabbaṃ .
224. Vivādo vivādādhikaraṇan ti yo koci vivādo , so sabbo kiṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma hotīti ekapucchā .
‘‘ Vivādo adhikaraṇan ti vivādādhikaraṇameva vivādo ca adhikaraṇañcāti pucchati .
Tadubhayaṃ vivādādhikaraṇamevāti pucchatīti vuttaṃ hotī ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
Kesuci potthakesu ayaṃ pucchā natthi .
Yadi evaṃ imāya na bhavitabbaṃ vivādo vivādādhikaraṇaṃ , vivādādhikaraṇaṃ vivādo , vivādādhikaraṇaṃ vivādo ceva adhikaraṇañcāti pañcapañhāhi bhavitabbaṃ siyā .
Kesuci potthakesu tisso , kesuci catasso , pañca natthi .
Tattha dve vibhattā .
Itarāsu adhikaraṇaṃ vivādoti yaṃ kiñci adhikaraṇaṃ , vivādasaṅkhyamevaV0.475 gacchati , vivādo adhikaraṇan ti yo koci vivādo , so sabbo adhikaraṇasaṅkhyaṃ gacchatīti pucchati .
Esa nayo sabbattha .
228. Sammukhāvinayasmin ti sammukhāvinayabhāve .
230.‘‘ Antarenāti kāraṇenā ’’ ti likhitaṃ .
233. Ubbāhikāya khiyyanake pācitti na vuttā tattha chandadānassa natthitāya .
236. Tassa kho etan ti esoti attho ‘‘ etadaggan ’’ ti ettha viya .
238.‘‘ KāM0.521 ca tassa pāpiyasikā ’’ ti kira pāṭho .
242.‘‘ Kiccameva kiccādhikaraṇan ’’ ti vacanato apalokanakammādīnametaṃ adhivacanaṃ , taṃ vivādādhikaraṇādīni viya samathehi sametabbaṃ na hoti , kintu sammukhāvinayena sampajjatīti attho .
Samathakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .