Padabhājanīyavaṇṇanā
92. Gāmā vā araññā vāti lakkhaṇānupaññattikattā paṭhamapaññattiyā ādimhi vuttā .
Yato vā apakkantā , so amanusso nāma .
‘‘ Amanussagāmaṃ apārupitvā , gāmappavesanañca anāpucchā pavisituṃ vaṭṭatī ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Yato gāmato āgantukāmā eva apakkantā , taṃ gāmaṃ evaṃ pavisituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti eke .
Keci pana ‘‘ yakkhapariggahabhūtopi āpaṇādīsu dissamānesu eva ‘ gāmo ’ ti saṅkhyaṃ gacchati , adissamānesu pavesane anāpattī ’’ ti vadanti .
‘‘ Gāmo eva upacāro gāmūpacāroti evaṃ kammadhārayavasena gahite kurundaṭṭhakathādīsu vuttampi suvuttameva hotī ’’ ti vadanti .
‘‘ Tassa gharūpacāro gāmoti āpajjatī ’’ ti vacanaṃ paṭikkhipati .
‘‘ Gāmassupacāro ca gāmo ca gāmūpacāro cā ’’ ti vadanti , taṃ virujjhati , na .
‘‘ Imesaṃ lābhādīsu lakkhaṇaṃ sandhāya mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘ gharaṃ gharūpacāro ’ tiādi vuttaṃ , taṃ na mayaṃ paṭikkhipāmā ’’ ti ca vadanti .
‘‘ Kataparikkhepo
M0.125 cāti gharassa samantato tattako upacāro nāmā ’’ ti gaṇṭhipade likhitaṃ .Anugaṇṭhipade pana ‘‘ yo yo aṭṭhakathāvādo vā theravādo vā pacchā vuccatīti ito anāgataṃ sandhāya vuttaṃ , nātītaṃ .
Yadi atītampi sandhāya vuttaṃ , mahāpadumatheravādova pamāṇaṃ jātanti āpajjati , tasmā anāgatameva sandhāya vuttanti ācariyā kathayantī ’’ ti vuttaṃ .
Sesampīti gāmūpacāralakkhaṇampi .
Tatrāyaṃ nayoti tassa gāmūpacārassa gahaṇe ayaṃ nayo .
Vikālegāmappavesanādīsūti ettha ‘‘ gāmappavesanañhi bahi eva āpucchitabban ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Taṃ aṭṭhakathāya na sametī ’’ ti vadanti .
‘‘ Gāmasaṅkhātūpacāraṃ sandhāya vuttan ’’ ti gahite sametīti mama takko .
‘‘ Ādi -saddato ghare ṭhitānaṃ dinnalābhabhājanādīnī ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Gāmūpacāre ṭhitānaṃ pāpuṇitabbalābhaṃ sañcicca adentānaṃ pārājikan ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
Kiñcāpi kurundi ādīsu pāḷiyaṃ vuttavacanānulomavasena vuttattā ‘‘ pamādalekhā ’’ ti na vattabbaṃ , mahāaṭṭhakathāyaṃ
V0.112 vuttavinicchayo saṅgītito paṭṭhāya āgato .‘‘ Yañcetaṃ mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādi sīhaḷadīpe aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ ‘‘ vinicchayanayo ’’ ti ca .
Leḍḍupāteneva paricchinditabboti parikkhepārahaṭṭhānaṃ , na upacāraṃ .
So hi tato aparena leḍḍupātena paracchinno .
Imasmiṃ adinnādānasikkhāpadeti niyamena aññattha aññathāti atthato vuttaṃ hoti .
Tena vā niyamena yathārutavasenāpi attho idha yujjati .
Abhidhamme panātiādinā aññathāpi atthāpattisiddhaṃ dasseti .
‘‘ Pariccāgādimhi akate ‘ idaṃ mama santakan ’ ti aviditampi parapariggahitameva puttakānaṃ pitu accayena santakaṃ viya , taṃ atthato apariccatte saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Thenassa kammaṃ theyyaṃ , thenena gahetabbabhūtaṃ bhaṇḍaṃ .
Theyyanti saṅkhātanti theyyasaṅkhātan ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
Taṃ theyyaṃ yassa thenassa kammaṃ , so yasmā theyyacitto avaharaṇacitto hoti , tasmā ‘‘ theyyasaṅkhātan ’’ ti padaṃ uddharitvā ‘‘ theyyacitto avaharaṇacitto ’’ ti padabhājanampi tesaṃ porāṇānaṃ yujjateva , tathāpi aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva gahetabbaṃ .
‘‘ Yañca pubbabhāge ‘ avaharissāmī ’ ti pavattaṃ cittaṃ , yañca gamanādisādhakaṃ , parāmasanādisādhakaṃ vā majjhe pavattaṃ , yañca ṭhānācāvanapayogasādhakaṃ
M0.126 , tesu ayameveko pacchimo cittakoṭṭhāso idha adhippeto ‘ theno ’ ti apare ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .Ūnamāsakamāsapādādīsu ‘‘ avaharaṇacittesu ekacittakoṭṭhāsoti ācariyā vadantī ’’ ti vuttaṃ .