1. Pārājikakaṇḍavaṇṇanā
Ganthārambhavaṇṇanā
Vibhaṅge
M0.351V0.319 viya bhikkhūnaṃ , vitthāramabhisaṅkhataṃ ;Akatvā bhikkhunīnampi , vakkhe gaṇṭhipadakkamaṃ .
Yo bhikkhunīnaṃ vibhaṅgo assa , tassa saṃvaṇṇanākkamo pattoti attho .
Ganthārambhavaṇṇanā niṭṭhitā .
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656-7.
Tattha tattha ṭhānuppattikapaññā vīmaṃsā .
Padapaṭipāṭiyā evāti mātikāpadapaṭipāṭiyā
V0.320 eva .‘‘ Vuttan ti saṅgītikānaṃ upasaṅkappanānaṃ vibhājanaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .
658.‘‘ Ehibhikkhunīti bhikkhunī , tīhi saraṇagamanehi upasampannāti bhikkhunī ’’ ti idaṃ pana desanāvilāsavasena vuttanti eke .
Aññabuddhakāle atthīti eke , taṃ na yuttaṃ viya dissati amhākampi buddhakāle sambhavappasaṅgato , ehibhikkhuniyā paṭisedhachāyādissanato ca .
Yathāha dhammapade visākhāvatthusmiṃ ( dha . pa . aṭṭha .1. visākhāvatthu )‘‘ tassa cīvaradānassa nissandena imaṃ mahālatāpasādhanaṃ labhi .
Itthīnañhi cīvaradānaṃ mahālatāpasādhanabhaṇḍena matthakaṃ pappoti , purisānaṃ iddhimayapattacīvarenā ’’ ti .
Tīhi saraṇagamanehi upasampannāya pana bhikkhuniyā
M0.352 sambhavo aññabuddhakāle kadāci siyā , nattheva amhākaṃ buddhakāle .Desanāvilāsena pana bhikkhudesanākkameneva bhikkhuniniddeso vutto , teneva bhikkhusaṅghavasena ekatoupasampannā bhikkhuniyo vijjamānāpi tattha na vuttā .
Tāsaṃ atthitā imāya parivārakathāya veditabbā –
‘‘ Ubho ekato upasampannā ,
Ubhinnaṃ hatthato cīvaraṃ paṭiggaṇheyya ;
Siyā āpattiyo nānā ,
Pañhā mesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .479);
Atha vā puthujjanakāle ehibhikkhusaraṇagamanena upasampannova itthiliṅgapātubhāvena bhikkhunibhāve ṭhitā purisūpasampannaṃ upādāya ‘‘ ehibhikkhunī ’’ ti ,‘‘ tīhi saraṇagamanehi upasampannā bhikkhunī ’’ ti ca saṅkhyaṃ gacchati .
No ce , taṃ vacanaṃ virujjheyyāti eke , vicāretvā gahetabbaṃ .
‘‘ Viññū paṭibalo ’’ ti dvinnaṃ avassavabhāvassa ijjhanato vuttaṃ .
Ettha yasmā yaṃ kiñci āmisaṃ paṭiggaṇhantīnaṃ aggahatthā purisānaṃ hatthehi kadāci missībhāvaṃ gacchanti , vandantānaṃ vā purisānaṃ sirāni aggapādehi missitāni kadāci honti , kesacchedanakāle vā siraṃ purisānaṃ hatthehi missitaṃ hoti , cittaṃ nāmetaṃ atiraddhagavesi , durakkhiyaṃ vā , tasmā ‘‘ mā atilahuṃ pārājikāpatti bhikkhunīnaṃ hotū ’’ ti buddhā bhagavanto kāruññena pārājikakkhettaparicchedaṃ , thullaccayakkhettaparicchedañca visuṃ visuṃ desesunti veditabbaṃ .
659. Tabbahulanayena
V0.321 sā vuttāti ettha ayamanugaṇṭhipadakkamo – yebhuyyena kiriyasamuṭṭhānattā ‘‘ kiriyasamuṭṭhānan ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā ’’ ti avatvā pana ‘‘ sādiyeyyā ’’ ti vuttattā akiriyatopi samuṭṭhātīti veditabbaṃ .
Yathā cettha , evaṃ heṭṭhā ‘‘ manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpatti pārājikassā ’’ tiādinā nayena kiriyasamuṭṭhānataṃ vatvā tadanantaraṃ ‘‘ bhikkhupaccatthikā … pe … so ce pavesanaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ tiādinā ( pārā .56) nayena akiriyasamuṭṭhānatāyapi vuttattā paṭhamapārājikassāpi tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā veditabbā .
Na hi pavesanasādiyanādimhi kiriyasamuṭṭhānatā dissati .
Aṅgajātacalanañcettha na sārato daṭṭhabbaṃ ‘‘ so ce pavesanaṃ
M0.353 na sādiyati , paviṭṭhaṃ na sādiyati , ṭhitaṃ na sādiyati , uddharaṇaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti ( pārā .58) ettha ṭhita na sādiyane pakatiyāpi paripuṇṇacalanattā .Sādiyanapaccayā hi sevanacalanañcettha na dissatevāti tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā gahetabbā .
Tattha tattha aṭṭhakathāsu kasmā tabbahulanayo avuttoti ce ?
‘‘ Yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā ’’ ti ( pārā .39,42) mātikāyaṃ kiriyasamuṭṭhānassa sarūpena vuttattā tadanurūpavasena vibhaṅganayamanoloketvā ‘‘ kiriyasamuṭṭhāna ’’ micceva vuttaṃ .
Yathā cetesu tabbahulanayena kiriyasamuṭṭhānatā vuttā , tathā surādīnaṃ akusaleneva pātabbatā , na itarathā ‘‘ yaṃ akusaleneva āpajjati , ayaṃ lokavajjā , sesā paṇṇattivajjā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā ) vutte lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ niyamanalakkhaṇasiddhi hoti , tathā taṃ avatvā ‘‘ yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , ayaṃ lokavajjā .
Sesā paṇṇattivajjā ’’ ti vutte lokavajjavacanaṃ niratthakaṃ siyā vatthuajānanapakkhepi akusaleneva pātabbattā .
Yasmā tattha surāpānavītikkamassa akusalacittuppādo natthi , tasmā khandhakaṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .108)‘‘ majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ , sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati , na ajānitvā ’’ ti vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ vatthuajānanapakkhe pāṇātipātādīnaṃ siddhikaraakusalacittuppādasadise cittuppāde satipi sāmaṇero sīlabhedaṃ nāpajjatī ’’ ti .
Abhinivesavacanaṃ pāṇātipātādīhi samānajātikattā sāmaṇerānaṃ surāpānassa .
‘‘ Surādayo panime ’’ ti vatthuṃ jānitvā pātabbatādivasena vītikkamantassa akusalassa asambhavo natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ yassa sacittakapakkhe ’’ tiādi .
Kiñcettha yuttivacanena arahantānaṃ appavisanato sacittakācittakapakkhesu akusalaniyamoti ce ?
Na , dhammatāvasena sekkhānampi appavisanato .
Acittakapakkhe akusalaniyamābhāvadassanatthaṃ
V0.322 supantassa mukhe pakkhittajalabindumiva surābinduādayo udāharitabbāti .Tabbahulanayena hi atthe gahite pubbenāparaṃ aṭṭhakathāya sameti .
‘‘ Saddhiṃ pāḷiyā avisesattho parato āvi bhavissatīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Idamettha vicāretabbaṃ
M0.354 .Yadi vatthujānanapakkhe vinā akusalena majjapānaṃ siyā , kasmā nāḷimajjhaṃ nātikkamati ariyānaṃ pānakādisaññīnanti ?
Sīlabhedavatthuvītikkamo vināpi cittena ariyānaṃ dhammatāvaseneva na sambhavatīti ce , na , cakkhupālattheravatthu ( dha . pa . aṭṭha .1.1) ādivirodhatoti .
Apica bhikkhunopi sāmaṇerassa viya surāpānaṃ sacittakameva kasmā na jātanti ?
Appatirūpattāti ce , sāmaṇerānampi appatirūpameva .
Sahadhammikā eva hi te .
Mahāsāvajjattāti ce ?
Sāmaṇerānampi tādisameva .
Sāmaṇerānaṃ sacittakameva pārājikaṃ , itaraṃ daṇḍakammavatthūti ce ?
Bhikkhūnampi majjapāne natthi .
Ettha tikapācittiyena na bhavitabbaṃ .
Majje amajjasaññissa dukkaṭāpatti paññāpetabbā siyā .
Bhikkhussa pācittiyavatthu sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ hoti tiracchānagatasāmaṇerānaṃ viyāti ce ?
Acittakampi majjapānādīnaṃ sāmaṇerānaṃ pārājikaṃ paññāpetabbaṃ siyā .
Nācittakaṃ pārājikaṃ sambhavatīti ce ?
Na , paṇṇattivajjampi pārājikaṃ sambhavatīti .
Nikāyantarapakkhe ayameva doso .
Amhākañhi lokavajjameva majjapānanti .
Kasmā panettha surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karontīti ?
Na kevalaṃ surāpānameva dhammatāvasena ariyā na karonti , pāṇesupi kodhavasena pāṇasaññitāya sīsacchedanādīni na karonti , sadārasaññāya paradāraṃ na vītikkamanti , anatthabhañjakasaññāya atthabhañjakamusā na vadanti , sammādiṭṭhisaññāya micchādiṭṭhiṃ na paṭipajjantīti veditabbā .
Ācariyāpi surāpāne akusalaniyamābhāvameva vadanti , tasmā eva mātikāṭṭhakathāya gaṇṭhipade lokavajjapaṇṇattivajjādhikāre ‘‘ sacittakapakkheakusalanti surāpānādisaṅgahatthaṃ , itarathā yassa akusalamevāti vadeyyā ’’ ti likhitaṃ .
Kiriyasamuṭṭhānatā panassa tabbahulanayameva , na paṭhamapārājike .
Kathaṃ ?
Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ .
Ettha bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsaggabhāve sati bhikkhunī kāyaṅgamacopayamānāpi citteneva adhivāsentī āpajjati , na evaṃ bhikkhu .
Bhikkhu pana copayamānova āpajjati , evameva paṭhamapārājikepi copane sati eva āpajjati , nāsati .
Pavesanaṃ sādiyatīti ettha pavesanasādiyanaṃ nāma sevanacittassuppādananti , evaṃ santepi ‘‘ vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti vuttaṃ .
Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
‘‘ Kissa
M0.355V0.323 pana tvaṃ ayye jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannan ’’ ti vacanato ,‘‘ aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataraṃ pārājikaṃ ajjhāpannan ’’ ti ( pāci .666) vacanato , ante ‘‘ uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammā ’’ tiādivacanato ( pāci .677), parivāre ‘‘ sādhāraṇapaññatti ubhatopaññattī ’’ ti ( pari .201) vacanato ca bhikkhunivibhaṅgaṃ patvā bhagavā sādhāraṇāni sikkhāpadāni bhikkhūnaṃ uppannavatthusmiṃyeva ‘‘ yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya antamaso tiracchānagatenapi pārājikā hoti asaṃvāsā ’’ tiādinā nayena savisesampi avisesampi mātikaṃ nikkhipitvā anukkamena padabhājanaṃ , āpattibhedaṃ , tikacchedaṃ , anāpattivārañca anavasesaṃ vatvā vitthāresi .Saṅgītikārakehi pana asādhāraṇapaññattiyoyeva idha vitthāritāti veditabbā .
666. Tattha ‘‘ aṭṭhannaṃ pārājikānan ’’ ti idaṃ kevalaṃ saṅgītikārakānaṃyeva nayato nikkhittavacanaṃ ito pubbe chaṭṭhasattamaṭṭhamānaṃ pārājikānaṃ apaññattattā .
Bhagavatā pana idaṃ paññāpitamādisikkhāpadampi upādāya ‘‘ channaṃ pārājikānan ’’ ti vuttaṃ siyā .
Ito uddhaṃ paññattānipi upādāya ‘‘ aṭṭhannaṃ pārājikānan ’’ ti vacanaṃ aparabhāge uppannanti ekacce ācariyā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ idañca pārājikaṃ pacchā paññattaṃ , tasmā ‘ aṭṭhannan ’ ti vibhaṅge vuttan ’’ tiādi vuttaṃ , tasmā aṭṭhakathācariyānaṃ matena siddhametaṃ yathāpaññattānukkamavaseneva saṅgītānīti .
‘‘ Aññāsin ’’ ti pāṭho .
Aññāsīti na gahetabbo .
‘‘ Duṭṭhullasikkhāpade vuttanayenevā ’’ ti vacanato vajjapaṭicchādikaṃ yā paṭicchādeti , sāpi vajjapaṭicchādikaāyevāti siddhaṃ .
Kiñcāpi vajjapaṭicchādanaṃ pemavasena hoti , tathāpi sikkhāpadavītikkamacittaṃ domanassikameva hotīti katvā ‘‘ dukkhavedanan ’’ ti vuttaṃ .
Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Tatiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
669. Imaṃ adhippāyamattan ti ‘‘ codetvā sāretvā ’’ ti etaṃ .
Etthāyaṃ vicāraṇā – yo bhikkhu ukkhittakabhikkhunā samānadiṭṭhiko laddhinānāsaṃvāsako hoti , so avandanīyo , kammākamme ukkhittako viya na
M0.356 gaṇapūraṇo , sahaseyyampi na labhati , na tathā bhikkhunī .Sā
V0.324 hi yāva na samanubhaṭṭhā , tāva gaṇapūrakā ca hoti , saṃvāsañca labhati .Laddhinānāsaṃvāsikānuvattikāpi ukkhittānuvattikāva hoti .
Ukkhitto ce kālaṅkato , tadanuvattako bhikkhu laddhinānāsaṃvāsako hotiyeva .
Tathā vibbhantepi tasmiṃ titthiyapakkantakepi sikkhaṃ paccakkhāya sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitepīti eke .
Tesaṃ matena ukkhittake tathābhūtepi bhikkhunī tadanuvattikā samanubhāsitabbāvāti āpajjati .
Samanubhāsanakammaṃ saṅghāyattaṃ , saṅghena sañcicca purimakāpattiṃ apanetuṃ na yuttaṃ viya khāyati .
Ukkhepanīyakammañca āpattiadassanamatte , appaṭikammamatte , kudiṭṭhiappaṭinissajjanamatte ca kariyati , tassa anuvattanamattena samanubhāsitvā sāsanato cāvetabbānīti na yuttanti ce ?
Na vattabbameva , idaṃ apārājikavatthūsupi tappasaṅgato , anaññavisayattā ca vinayassa .
Tatiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
675.‘‘ Lokassādasaṅkhātassa mittasanthavassa vasena taṃ dassetuṃ kāyasaṃsaggarāgenāti vuttan ’’ ti likhitaṃ .
Tissitthiyoti tīsu itthīsu , tisso vā itthiyo .
Taṃ na seveti tāsu na sevati .
Anariyāti ubhatobyañjanā .
Byañjanasmin ti attano byañjane .
Na seveti na sevati .
Na cācareti nācarati .
Vaṇṇāvaṇṇoti dvīhipi sukkavissaṭṭhi .
Gamanuppādanan ti sañcarittaṃ .
676.‘‘ Nivatthaṃ vā pārutaṃ vā ’’ ti ettha nivatthassa vā pārutassa vā vatthassa gahaṇaṃ sādiyatīti attho .
Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .