Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
128-9.
‘‘ Tāvadeva chāyā metabbā ’’ tiādi ‘‘ bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā ’’ ti vacanato therātherabhāvajānanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Cirena agamāsī ’’ ti kira porāṇapāṭho , ciraṃ akāsīti catthi .
130. Anāpatti
M0.444 sambhoge saṃvāseti ukkhittakena saddhiṃ sambhogasaṃvāsapaccayā pācittiyāpatti paññattā , tato anāpattīti attho .Kathaṃ paññāyatīti ?
Saṃvāsaggahaṇe .
Alajjinā saddhiṃ sambhogapaccayā āpajjitabbaṃ dukkaṭaṃ pana āpajjati eva , na saṃvāsapaccayā .
Na hi alajjinā saddhiṃ saṃvāso paṭikkhitto .
Saṃvāso panettha sahaseyyappahonake āvāse sahavāso , na ‘‘ pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti ettha vuttasaṃvāso .
Ayaṃ saṃvāso ukkhittakena saddhiṃ na vaṭṭati .
Alajjinā saddhiṃ ekacco vaṭṭati .
Dhammasambhogavinimuttovetaro
V0.406 .Idaṃ pana ‘‘ ukkhittako vibbhamī ’’ tiādisuttaṃ imasmiṃ upasampādetabbānupasampādetabbadīpanasāmaññato vuttaṃ .
Kiñca bhiyyo paṭipattikkamatova āpattito suddhi hoti , na vibbhamena , tasmā upasampanno bhikkhu antamaso dubbhāsitampi āpajjitvā aparabhāge vibbhamitvā āgato upasampajjati , taṃ āpattiṃ desetvāva sujjhati , na aññathāti upasampannassa suddhikkamadassanatthaṃ .
Asādhāraṇāpattiyā adassanapaccayā ukkhittakassa liṅgaparivattanena āpattito vuṭṭhitassa puna ce pakatiliṅgamevuppajjati , nānāsaṃvāsakatāva , vibbhamitvā āgatepi yathāvuttanayeneva upasampādetvā na vuṭṭhitattāti ce ?
Na liṅgantarapātubhāvā .
Na vibbhamena kammāsujjhanato .
Na kammāsujjhane puna upasampadākammavipattippasaṅgato .
Na ca kammavipatti , na ca kammapaṭippassaddhi .
Vibbhamena ca anupasampanno nānāsaṃvāsakabhāvena kammaṃ kopeti dhammissarena āhacca bhāsitattā .
Teneva ‘‘ passissasī ’’ ti anāgatavacanaṃ kataṃ .
Tādiso pana gahaṭṭho nikkhittavattapārivāsiko viya pakatattabhūmiyaṃ vibbhamādinā anupasampannapakatiyaṃyeva tiṭṭhatīti imassa sabbassapi atthavikappassa dassanatthamidaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Pubbe vuttappakāro pana parivattitaliṅgo hutvā puna pakatiliṅge ṭhitaukkhittako puna pucchitabbo ‘‘ passasī ’’ ti .
‘‘ Āma passāmī ’’ ti vadanto osāretabbo .
‘‘ Desehī ’’ ti na vattabbo liṅgaparivattanena vuṭṭhitattā .
Tappaṭikammo ukkhittako pucchitabbo ‘‘ paṭikammaṃ kiṃ te katan ’’ ti ,‘‘ āma katan ’’ ti vadanto osāretabbo .
‘‘ Kattabbaṃ me paṭikammaṃ na hotī ’’ ti vadanto na osāretabboti eke .
Asādhāraṇāpattimhi idaṃ vidhānaṃ , na sādhāraṇāya .
Tattha ukkhittako
M0.445 liṅgaparivattaneneva paṭippassaddhakammoti eke .Vicāretvā yuttataraṃ gahetabbanti ācariyo .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ alajjiparibhogo sahatthadānādivasena paricchinditabbo ,‘ sāraṇīyadhammapūrakādayo dassetvā alajjissa sahatthā dātuṃ vaṭṭatī ’ ti vadantānaṃ vādo paṭisedhetabbo .
Kathaṃ ?
Ukkhittakassa sahatthā dātuṃ na vaṭṭatīti vinicchayānusārena .
Dāpetuṃ pana vaṭṭatevāti ca .
Kiñcāpi alajjiparibhogavasena dukkaṭaṃ , atha kho ayaṃ alajjī na hoti , tasmā sabbākārena nirāpattitaṃ sandhāya ‘ anāpatti sambhoge saṃvāse ’ ti vuttaṃ .
Kathaṃ paññāyatīti ?
Viññeyyo atthato ucchurasakasaṭānaṃ sattāhakālikayāvajīvikattā ‘ vaṭṭati vikāle ucchuṃ khāditun ’ ti saññaṃ uppādetvā taṃ khāditvā tappaccayā pācittiyaṃ na passati , vaṭṭatīti tathāsaññitāya .
Yo vā pana āpattiṃ āpannabhāvaṃ paṭijānitvā ‘ na paṭikaromī ’ ti abhinivisati , ime dve –
‘ Sañcicca āpattiṃ āpajjati , āpattiṃ parigūhati ;
Agatigamanañca gacchati , ediso vuccati alajjīpuggalo ’ ti .( pari .359)–
Vuttalakkhaṇe
V0.407 apatanato alajjino na honti , tasmā ‘ yo āpattidesanapaṭikammāni na karoti , tena saddhiṃ sambhogādikaraṇe anāpattī ’ ti visesetvā vuttavacanena , itarenapi saddhiṃ kiñcāpi rūpiyasaṃvohāro na hoti , atha kho kayavikkayena āpatti hotiyevāti nayo dinno hoti , pañcahi saddhiṃ sabbathāpi anāpattīti nayo ca .Evaṃ sāpattiṭṭhānesu visesetvā ca vacanato idha tathā avuttattā tena saha alajjiparibhogo natthi .
Bhajāpiyamāno pana alajjipakkhaṃ bhajatīti imināpi upāyena sabbattha taṃ taṃ saṃsanditvā attho pariyesitabboti apare .
Ācariyā pana evaṃ na vadantī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sacāhaṃ na passissāmīti vadati , na pabbājetabbo ’’ ti vuttattā pubbe āpannāpattiyo uppabbajitassāpi na paṭippassambhantīti siddhaṃ , teneva ācariyā āpattiṃ desāpetvāva sikkhāpaccakkhānaṃ kārāpentīti ca anāpatti sambhoge saṃvāseti idaṃ pubbe āpannaṃ santiṃ eva āpattiṃ na passatīti āsaṅkitabbo .
Sā paṭippassaddhāti ñāpanatthaṃ vuttanti
M0.446 ca eke .‘‘ Passissasī ’’ ti gahaṭṭhattā desetuṃ na vaṭṭatīti anāgatavasena vuttaṃ .
‘‘ Upasampādetvā passissasī ’’ ti parivāsādinā kattabbassa atthibhāvena ‘‘ passasī ’’ ti avatvā anāgatavasena vuttaṃ , osāretvāti abbhānavasena .
Tattha puna kātabbassa abhāvā ‘‘ passasī ’’ ti vuttaṃ .
Idaṃ sabbaṃ sabbattha paṭijānanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ekatrāpi puna na paṭijānāti , etena saha tassā āpattiyā anurūpena saṃvāso na kātabbo , alajjibhāvenāti vuttaṃ hoti .
Diṭṭhiyātiādīsu osāraṇaṃ nāma samānakammādinā karaṇanti attho .
Anāpatti sambhogeti ukkhittakena sambhoge anāpatti .
Kasmā ?
Ukkhittakakammassa gahaṭṭhabhāvena paṭippassaddhattā , teneva ‘‘ alabbhamānāya sāmaggiyā ’’ ti vuttaṃ .
Idāni bhikkhubhāve kattabbatoti keci .
Dvīsupi vāresu kammapaṭippassaddhividhānaṃ teyeva jānanti , tasmā sabbavāresu yuttamayuttañca suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ .
Yo khandhakaṃ pabbajjanāmadheyyaṃ ,
Nānānayaṃ sāsanamūlabhūtaṃ ;
Ñatvā pakāseti parassa sammā ,
Tassādhipaccaṃ munisāsanasminti .
Mahākhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .