Pāḷimuttakavinicchayavaṇṇanā
Tena
M0.122 kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū uccāvace patte dhārenti , uccāvacāni pattamaṇḍalāni dhārentī ’’ ti ( cuḷava .253) evamādīni vatthūni nissāya ‘‘ na , bhikkhave , uccāvacā pattā dhāretabbā , yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādinā nayena akappiyaparikkhāresuV0.109 ca dukkaṭaṃ paññattaṃ .Kasmā ?
Tadanulomattā .
Yatthāpi na paññattaṃ , tattha ‘‘ na , bhikkhave , uccāvacāni chattāni dhāretabbāni , yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādinā ( cūḷava .269-270) nayena dukkaṭaṃ sambhavati , tasmā ‘‘ tatrāyaṃ pāḷimuttako ’’ ti ārabhitvā sabbaparikkhāresu vaṇṇamaṭṭhaṃ , savikāraṃ vā karontassa āpatti dukkaṭanti dīpentena ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Etthāha –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ṭhapetvā paharaṇiṃ sabbaṃ lohabhaṇḍaṃ , ṭhapetvā āsandiṃ pallaṅkaṃ dārupattaṃ dārupādukaṃ sabbaṃ dārubhaṇḍaṃ , ṭhapetvā katakañca kumbhakārikañca sabbaṃ mattikābhaṇḍan ’’ ti ( cūḷava .293) vuttattā yathāṭhapitaṃ vajjetvā itaraṃ sabbaṃ vaṇṇamaṭṭhampi savikārampi avisesena vaṭṭatīti ?
Vuccate – taṃ na yuttaṃ yathādassitapāḷivirodhato , tasmā ‘‘ ṭhapetvā paharaṇin ’’ ti evaṃ jātivasena ayaṃ pāḷi pavattā , yathādassitā pāḷi vaṇṇamaṭṭhādivikārapaṭisedhanavasena pavattāti evaṃ ubhayampi na virujjhati , tasmā yathāvuttameva .
Āraggena nikhādanaggena ,‘‘ āraggeriva sāsapo ’’ ti ( ma . ni .2.458; dha . pa .401; su . ni .630) ettha vuttanayato āraggena .
Paṭṭamukhe vāti paṭṭakoṭiyaṃ .
Pariyanteti cīvarapariyante .
Veṇiuhumuniyupeññāma .
Agghiyan ti cetiyaṃ .
Gayamuggaran ti tulādaṇḍasaṇṭhānaṃ , gayā sīse sūcikā hoti , mukhapattā ladrā .
Ukkiranti nīharanti karonti ṭhapenti .
Koṇasuttapiḷakā nāma gaṇṭhikapaṭṭādikoṇesu suttamayapiḷakā .
Yaṃ ettha cīvaraṃ vā patto vā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti vutto , tattha adhiṭṭhānaṃ ruhati , vikappanāpi ruhatīti veditabbaṃ .
Deḍḍubhoti udakasappo .
Acchīti kuñjarakkhi .
Gomuttakan ti gomuttasaṇṭhānā rājiyo .
Kuñcikāya senāsanaparikkhārattā suvaṇṇarūpiyamayāpi vaṭṭatīti chāyā dissati ,‘‘ kuñcikāya vaṇṇamaṭṭhakammaṃ na vaṭṭatī ’’ ti vacanato aññe kappiyalohādimayāva kuñcikā kappanti pariharaṇīyaparikkhārattā .
Ārakaṇṭako potthakādikaraṇasatthakajāti .
‘‘ Āmaṇḍakasārako āmalakaphalamayo ’’ ti vadanti
M0.123 .Tālapaṇṇabījanīādīsu ‘‘ vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Kiñcāpi tāni kuñcikā viya pariharaṇīyāni , atha kho ‘‘ uccāvacāni na dhāretabbānī ’’ ti paṭikkhepābhāvato vuttaṃ .
Kevalañhi tāni ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vidhūpanañca tālavaṇṭañcā ’’ tiādinā ( cūḷava .269) vuttāni .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ telabhājanesu vaṇṇamaṭṭhakammaṃ vaṭṭatīti senāsanaparikkhārattā ’’ ti vuttaṃ .
Rājavallabhāti rājakulūpakā .
Sīmāti idhādhippetā bhūmi , baddhasīmā ca .
‘‘ Yesaṃ santakā tesaṃ sīmā , tattha parehi na kattabban ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Bhūmi ca sīmā ca yesaṃ santakā , tehi eva vāretabbā .
Yesaṃ pana aññesaṃ bhūmiyaṃ sīmā katā , te vāretuṃ na issarā ’’ ti vadanti
V0.110 .‘‘ Saṅghabhedādīnaṃ kāraṇattā ‘ mā karothā ’ ti paṭisedhetabbā evā ’’ ti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ kira .
86-7.
Dārukuṭikaṃ kātuṃ , kattunti ca atthi .
Khaṇḍākhaṇḍikan ti phalāphalaṃ viya daṭṭhabbaṃ .
Āṇāpehīti vacanaṃ aniṭṭhe eva vuccatīti katvā bandhaṃ āṇāpesi .
Issariyamattāyāti samiddhiyaṃ mattāsaddoti ñāpeti .
88.‘‘ Evarūpaṃ vācaṃ bhāsitvā ’’ ti ca pāṭho .
Lomena tvaṃ mutto , mā punapi evarūpamakāsīti idaṃ kiṃ byāpādadīpakaṃ , dārūsupi lobhakkhandhadīpakaṃ vacanaṃ sotāpannassa sato tassa rājassa patirūpaṃ .
Nanu nāma ‘‘ pubbe kataṃ sukataṃ bhante , vadeyyātha punapi yenattho ’’ ti pavāretvā atīva pītipāmojjaṃ uppādetabbaṃ tena siyāti ?
Saccametaṃ sotāpannattā atīva buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako ca , tasmā bhikkhūnaṃ akappiyaṃ asahanto , sikkhāpadapaññattiyā ca okāsaṃ kattukāmo ‘‘ supayuttāni me dārūnī ’’ ti tuṭṭhacittopi evamāhāti veditabbaṃ .
Imehi nāma evarūpe ṭhāne .
‘‘ Āgatapadānurūpenāti aññehi vā padehi , ito thokatarehi vā āgatakāle tadanurūpā yojanā kātabbā ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Na kevalaṃ imasmiṃyeva sikkhāpade , aññesupi āgacchanti , tasmā tattha tattha āgatapadānurūpena yojanā veditabbā ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
Ujjhāyanattho adinnassādinnattāva , te ujjhāyiṃsu .
Rudradāmako nāma rudradāmakādīhi uppādito .
Bārāṇasinagarādīsu tehi tehi rājūhi porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇā .
Tesaṃ kira tibhāgaṃ agghati rudradāmako , tasmā tassa
M0.124 pādo thullaccayavatthu hoti .Māsako pana idha appamāṇaṃ .
Kahāpaṇo kiñcikāle ūnavīsatimāsako hoti , kiñci kāle atirekavīsatimāsako .
Tasmā tassa kahāpaṇassa catutthabhāgo pañcamāsako viya atirekapañcamāsako vā ūnapañcamāsako vā pādoti veditabbaṃ .
Imassatthassa dīpanatthaṃ ‘‘ tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hotī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha rajatamayo suvaṇṇamayo tambamayo ca kahāpaṇo hoti .
Suvaṇṇabhūmiyaṃ viya pādopi yattha tambamayova kato hoti , tattha sova pādoti ācariyo .
Yasmā pādo ekanīlakahāpaṇagghanako , tasmā tassa pādassa catutthabhāgova siyā pādoti eke .
Idaṃ na yujjati .
Yo ca tattha pādāraho bhaṇḍo , tassa catutthabhāgasseva pārājikavatthubhāvappasaṅgato .
Yadi pādārahaṃ bhaṇḍaṃ pārājikavatthu , siddhaṃ ‘‘ sova pādo pacchimaṃ pārājikavatthū ’’ ti
V0.111 .Na hi sabbattha bhaṇḍaṃ gahetvā nīlakahāpaṇagghena agghāpenti .
Yasmā tassa tasseva kahāpaṇagghena agghāpenti , tasmā tassa tassa janapadassa pādova pādoti tadagghanakameva pādagghanakanti siddhaṃ ,‘‘ so ca kho porāṇassa nīlakahāpaṇassa vasena , na itaresan ti yattha pana nīlakahāpaṇā vaḷañjaṃ gacchanti , tatthevā ’’ ti keci vadanti , upaparikkhitvā gahetabbaṃ .