Kusasaṅkāmanavatthukathāvaṇṇanā
138. Mahāpaccariyā dīsu yaṃ vuttaṃ ‘‘ paduddhāreneva kāretabbo ’’ ti , taṃ suvuttaṃ .
Kintu tassa
V0.126 parikappāvahārakamattaṃ na dissatīti dassanatthaṃ idaṃ vuttaṃ .Uddhāre vāyaṃ āpanno , tasmā disvā gacchanto ‘‘ paduddhāreneva kāretabbo ’’ ti idaṃ tattha duvuttanti vuttaṃ hoti .
Kathaṃ ?
‘‘ Sāṭakatthiko sāṭakapasibbakameva gahetvā bahi nikkhamitvā sāṭakabhāvaṃ ñatvā ‘ pacchā gaṇhissāmī ’ ti evaṃ parikappetvā gaṇhati , na uddhāre evāpajjati .
Yadā bahi ṭhatvā
M0.142 ‘ sāṭako ayan ’ ti disvā gacchati , tadā paduddhāreneva kāretabbo ’’ ti na vuttametaṃ , kintu kiñcāpi parikappo dissati , pubbabhāge avahārakkhaṇe na dissatīti na so parikappāvahāro , ayamattho mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttova , tasmā ‘‘ ñāyamevā ’’ ti vadanti .Kammantasālā nāma kassakānaṃ vanacchedakānaṃ gehāni .
Ayaṃ tāvāti sace upacārasīmantiādi yāva theravādo mahāaṭṭhakathānayo , tattha keci panātiādi na gahetabbaṃ theravādattā yuttiabhāvato , na hi sāhatthike evaṃvidhā atthasādhakacetanā hoti .
Āṇattike eva atthasādhakacetanā .
‘‘ Sesaṃ mahāpaccariyaṃ vuttenatthena sametī ’’ ti vuttaṃ .
Kusasaṅkāmanakaraṇe sace paro ‘‘ nāyaṃ mama santako ’’ ti jānāti , itarassa hatthato muttamatte pārājikāpatti khīlasaṅkāmane viya .
‘‘ Attano santakaṃ sace jānāti , na hotī ’’ ti vadanti .
Evaṃ sante pañcakāni saṅkarāni hontīti upaparikkhitabbaṃ .
140. Parānuddayatāyāti ettha parānuddayatāya koṭippattena bhagavatā kasmā ‘‘ anāpatti petapariggahe tiracchānagatapariggahe ’’ ti ( pārā .131) vuttanti ce ?
Parānuddayatāya eva .
Yassa hi parikkhārassa ādāne rājāno coraṃ gahetvā na hananādīni kareyyuṃ , tasmimpi nāma samaṇo gotamo pārājikaṃ paññapetvā bhikkhuṃ abhikkhuṃ karotīti mahājano bhagavati pasādaññathattaṃ āpajjitvā apāyupago hoti .
Apetapariggahitā rukkhādī ca dullabhā , na ca sakkā ñātunti rukkhādīhi pāpabhīruko upāsakajano paṭimāgharacetiyabodhigharavihārādīni akatvā mahato puññakkhandhato parihāyeyya .
‘‘ Rukkhamūlasenāsanaṃ paṃsukūlacīvaraṃ nissāya pabbajjā ’’ ti ( mahāva .128) vuttanissayā ca anissayā honti .
Parapariggahitasaññino hi bhikkhū rukkhamūlapaṃsukūlāni na sādiyissantīti , pabbajjā ca na sambhaveyyuṃ , sappadaṭṭhakāle chārikatthāya rukkhaṃ aggahetvā maraṇaṃ vā nigaccheyyuṃ , acchinnacīvarādikāle sākhābhaṅgādiṃ aggahetvā naggā hutvā titthiyaladdhimeva suladdhi viya dīpentā vicareyyuṃ , tato titthiyesveva loko pasīditvā diṭṭhiggahaṇaṃ patvā saṃsārakhāṇuko bhaveyya , tasmā bhagavā parānuddayatāya
M0.143 eva ‘‘ anāpatti petapariggahe ’’ tiādimāhāti veditabbaṃ . 141. Aparampi
V0.127 bhāgaṃ dehīti ‘‘ gahitaṃ viññattisadisattā neva bhaṇḍadeyyaṃ na pārājikan ’’ ti likhitaṃ , idaṃ pakatijane yujjati .‘‘ Sace pana sāmiko vā tena āṇatto vā ‘ aparassa sahāyabhikkhussa bhāgaṃ esa gaṇhāti yācati vā ’ ti yaṃ aparabhāgaṃ deti , taṃ bhaṇḍadeyyan ’’ ti vadanti .
148-9.
Khādantassa bhaṇḍadeyyan ti corassa vā sāmikassa vā sampattassa dinnaṃ sudinnameva kira .
Avisesenāti ‘‘ ussāhagatānaṃ vā ’’ ti avatvā vuttaṃ , na hi katipayānaṃ anussāhatāya saṅghikamasaṅghikaṃ hoti .
Mahāaṭṭhakathāya mpi ‘‘ yadi saussāhāva gacchanti , theyyacittena paribhuñjato avahāro hotī ’’ ti vuttattā tadubhayamekaṃ .
Chaḍḍitavihāre upacārasīmāya pamāṇaṃ jānituṃ na sakkā , ayaṃ pana bhikkhu upacārasīmāya bahi ṭhatvā ghaṇṭipaharaṇādiṃ katvā paribhuñjati khādati , tena evaṃ khāditaṃ sukhāditanti attho .
‘‘ Itaravihāre tattha dittavidhināva paṭipajjitabban ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sukhāditaṃ antovihārattā ’’ ti likhitaṃ , āgatānāgatānaṃ santakattāti ‘‘ cātuddisassa saṅghassa demī ’’ ti dinnattā vuttaṃ .
Evaṃ avatvā ‘‘ saṅghassa demī ’’ ti dinnampi tādisameva .
Tathā hi bahi ṭhito lābhaṃ na labhati bhagavato vacanenāti veditabbaṃ .
153.‘‘ Matasūkaro ’’ ti vacanato tameva jīvantaṃ bhaṇḍadeyyanti katvā dātuṃ na labhati .
Vajjhaṃ vaṭṭatīti dīpitaṃ hoti .
Maddanto gacchati , bhaṇḍadeyyan ti ettha kittakaṃ bhaṇḍadeyyaṃ , na hi sakkā ‘‘ ettakā sūkarā madditvā gatā gamissantī ’’ ti jānitunti ?
Yattake sāmikānaṃ dinne te ‘‘ dinnaṃ mama bhaṇḍan ’’ ti tussanti , tattakaṃ dātabbaṃ .
No ce tussanti , atikkantasūkaramūlaṃ datvā kiṃ opāto khaṇitvā dātabboti ?
Na dātabbo .
Atha kiṃ codiyamānassa ubhinnaṃ dhuranikkhepena pārājikaṃ hotīti ?
Na hoti , kevalaṃ kappiyaparikkhāraṃ datvā tosetabbova sāmiko , eseva nayo aññesupi evarūpesūti no takkoti ācariyo .
‘‘ Tadaheva vā dutiyadivase vā maddanto gacchatī ’’ ti vuttaṃ .
Gumbe khipati , bhaṇḍadeyyamevāti
M0.144 avassaṃ pavisanake sandhāya vuttaṃ .Ettha ekasmiṃ vihāre paracakkādibhayaṃ āgataṃ .
Mūlavatthucchedan ti ‘‘ sabbasenāsanaṃ ete issarā ’’ ti vacanato itare anissarāti dīpitaṃ hoti .
156. Ārāmarakkhakāti vissaṭṭhavasena gahetabbaṃ .
Adhippāyaṃ ñatvāti ettha yassa dānaṃ paṭiggaṇhantaṃ bhikkhuṃ , bhāgaṃ vā sāmikā na rakkhanti na daṇḍenti , tassa dānaṃ appaṭicchādetvā
V0.128 gahetuṃ vaṭṭatīti idha sanniṭṭhānaṃ .Tampi ‘‘ na vaṭṭati saṅghike ’’ ti vuttaṃ .
Ayameva bhikkhu issaroti yattha so icchati , tattha attañātahetuṃ labhati kira attho .
Apica ‘‘ daharo ’’ ti vadanti .
Savatthukan ti saha bhūmiyāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Garubhaṇḍaṃ hotī ’’ ti vatvā ‘‘ tiṇamattaṃ pana na dātabban ’’ ti vuttaṃ , taṃ kintu garubhaṇḍanti ce , arakkhiyaagopiyaṭṭhāne , vinassanakabhāve ca ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ .
Kappiyepi cāti vatvā , avatvā vā gahaṇayutte mātādisantakepi theyyacittuppādena .
Idaṃ pana sikkhāpadaṃ ‘‘ rājāpimesaṃ abhippasanno ’’ ti ( pārā .86) vacanato lābhaggamahattaṃ , vepullamahattañca pattakāle paññattanti siddhaṃ .
Dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .