8. Sahadhammikavaggo
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
434. Sahadhammikasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
438. Āpattiñca satisammosāyāti ettha ca-saddo kattabbañca na karotīti dīpeti , na cattāri evāti vuttaṃ hoti .
Raṭṭhekadeso janapado .
Buddhakāle ariṭṭhakaṇṭakā sāsanapaccatthikā .
‘‘ Nālaṃ antarāyāyā ’’ ti vacanena hi te bhagavato asabbaññutaṃ dīpenti .
Parinibbute bhagavati dasavatthudīpakā vajjiputtakā .
Te hi vinayasāsanapaccatthikā .
Parūpahārādivādā pana suttantābhidhammappaccatthikā .
Ke pana te ?
Ekacce mahāsaṅghikādayo , na sabbeti dīpanatthaṃ ‘‘ parūpahārā … pe … vādā ’’ ti visesanavacanamāha .
Tattha ye kuhakā pāpicchakā
V0.303 abhūtaṃ ullapitvā paṭiladdhavarabhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī niddaṃ okkamitvā sukkavissaṭṭhiṃ pattā , aññehi taṃ disvā ‘‘ atthi arahato sukkavissaṭṭhī ’’ ti vutte ‘‘ mārakāyikā upasaṃharantī ’’ ti vatvā janaṃ vañcenti .Ye ca sammāpaṭipannā akuhakā , tepi taṃ vacanaṃ sutvā keci taṃdiṭṭhikā honti adhimānino ca .
Attano sukkavissaṭṭhiṃ passitvāpi nādhimuccanti , anadhigate adhikatasaññinova honti .
Tathā atthi arahato aññāṇakaṅkhāvitaraṇā nāmagottādīsu viya saccesu paravitaraṇā parehi paññattā nāmānīti adhippāyo yathāsambhavaṃ yojetabbo .
Tattha vinayadharo ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso
M0.336 , yaṃ arahato asuci mucceyya ( kathā .313; mahāva .353).Diṭṭhadhammā … pe … aparappaccayā satthusāsane ’’ tiādīni ( mahāva .30) suttapadāni dassetvā te sāsanapaccatthikesu niggahitaṃ niggaṇhātīti adhippāyo .
Itare ‘‘ pariyatti mūlan ’’ ti vādino .
‘‘ Pātimokkhe uddissamāne ’’ ti nidānavasena vuttaṃ .
Tathāgatassa vibhaṅgapadāni siddhāni .
Siddheyeva kiṃ imassa aṅgāni ?
Garahitukāmatā upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti .
Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
444. Mohanasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
452. Rattacittoti kāyasaṃsaggarāgena .
Viheṭhetukāmaṃ pana disvā ‘‘ sace ahaṃ imaṃ māremi , natthi me mokkho ’’ ti cintetvā kupito sattasaññaṃ purekkhatvā pahāraṃ deti , tassa yathāvatthukameva .
Pahārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
456.‘‘ Kāyaṃ vā kāyapaṭibaddhaṃ vā ’’ ti ( pāci .456) vacanato kāyādīsu yaṃ uccāreti
V0.304 , taṃ talaṃ nāma .Talameva talasattikaṃ .
Pothanasamatthaṭṭhena sattikanti eke .
Taṃ ‘‘ uppalapattampī ’’ ti iminā niyameti .
Evaṃ kupitā hi kopavasena pothanāsamatthataṃ avicāretvā yaṃ kiñci hatthagataṃ paṭikkhipanti , sukhasamphassampi hotu , pācittiyameva .
Yasmā paharitukāmatāya pahaṭe purimena pācittiyaṃ .
Kevalaṃ uccāretukāmatāya uggiraṇamatte kate
M0.337 iminā pācittiyaṃ .Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno , tasmā na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ .
Kimidaṃ dukkaṭaṃ pahārapaccayā , udāhu uggiraṇapaccayāti ?
Pahārapaccayā eva dukkaṭaṃ .
Purimaṃ uggiraṇapaccayā pācittiyanti sadukkaṭaṃ pācittiyaṃ yujjati .
Purimañhi uggiraṇaṃ , pacchā pahāro .
Na ca pacchimapahāraṃ nissāya purimaṃ uggiraṇaṃ anāpattivatthukaṃ bhavitumarahatīti no takkoti ācariyo .
‘‘ Tena pahārena hatthādīsu yaṃ kiñci bhijjati , dukkaṭamevā ’’ ti imināpi pahārapaccayā dukkaṭaṃ .
Uggiraṇaṃ yathāvatthukamevāti siddhaṃ , suṭṭhu vīmaṃsitabbaṃ .
‘‘ Tiracchānādīnaṃ asucikaraṇādīni disvā kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā ’’ ti vadanti .
Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
462. Upasampanne anupasampannasaññī amūlakena saṅghādisesenāti sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggādinā saṅghādisesāpattiyā vatthunāti veditabbaṃ .
Na hi anupasampannassa saṅghādisesāpatti nāma atthi .
Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
468. Ūnavīsativasso maññeti ettha sayaṃ saññāya tathā amaññanto kukkuccuppādanatthaṃ ‘‘ maññe ’’ ti vadanto kiṃ musāvādena kāretabboti ?
Na siyā aṅgasampattiyā , na ca kevalaṃ ‘‘ maññe ’’ ti iminā niyamato aṅgasampatti hoti .
Paramatthavihitaṃ katthaci hoti .
‘‘ Udakaṃ maññe ādittan ’’ tiādimhi paro kukkuccaṃ uppādetu vā
V0.305 , mā vā , taṃ appamāṇanti mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . sañciccasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ kukkuccuppādanan ’’ ti tassa adhippāyavasena vuttanti .Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
473. Imesaṃ
M0.338 sutvāti ettha ‘‘ vacanan ’’ ti pāṭhaseso .Ekaparicchedānīti siyā kiriyā siyā akiriyāti iminā nayena ekaparicchedāni .
Ettha kiñcāpi aññavādakapaccayāpatti kiriyā ca vihesakapaccayāpatti akiriyā ca , tadubhayaṃ pana ekasikkhāpadanti katvā taṃ aññavādakasaṅkhātaṃ sikkhāpadaṃ siyā kiriyā paṭhamassa vasena , siyā akiriyā dutiyassa vasenāti evamattho daṭṭhabbo .
Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā
474.‘‘ Dhammikānaṃ kammānan ’’ ti ( pāci .475) vacanato ekacce bhikkhū dhammikānaṃ kammānaṃ ‘‘ chandaṃ dammī ’’ ti chandaṃ denti , taṃ tesaṃ matimattameva , na paṭipatti .
Adhammaṃ nissāya khiyyati , taṃ vā ukkoṭeti , anāpatti neva hotīti ?
Na , tathā chandadānakāle akatvā pacchā adhammakammakhiyyanādipaccayā anāpattivāre vuttattā .
Adhammena vā vaggena vā na kammārahassa vā kammakaraṇapaccayā āpattimokkhakaraṇato avisesameva tathāvacananti ce ?
Na , chandadānakāle adhammakammakaraṇānumatiyā abhāvato , kārakasseva vajjappasaṅgato ca .
Gaṇassa dukkaṭanti ce ?
Pārisuddhichandadāyakāva te , na gaṇo akammappattattā , parivāre pi ( pari .482 ādayo ) kammavagge kammappattachandadāyakā visuṃ vuttā .
Tathāpi adhammakammassa chando na dātabbo dente akappiyānumatidukkaṭato .
Tattha hi yojanadukkaṭato na muccantīti no takkoti ācariyo .
Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā
481. Sannipātaṃ
V0.306 anāgantvā ce chandaṃ na deti , anāpattīti eke .Dukkaṭanti eke dhammakammantarāyakaraṇādhippāyattā .
Saṅghamajjhe chandaṃ dātuṃ labhatīti
M0.339 keci .Dinnachande saṅghamajjhaṃ pavisitvā puna gatepi chando na paṭippassambheyyāti ce ?
Paṭippassambhati .
Kasmā ?
‘‘ Ahatthapāso chandāraho ’’ tiādīhi virujjhanato .
Pāḷiyaṃ pana dātukāmatāya hatthapāsaṃ atikkamantaṃ sandhāya vuttanti keci .
Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
484-5.
Adāsīti apaloketvā adāsi .
Bhikkhūti ettha te chabbaggiyā attānaṃ parivajjayitvā ‘‘ saṅgho ’’ ti avatvā ‘‘ bhikkhū ’’ ti āhaṃsu .
Pariṇāmentīti nenti .
Tattha lābhoti paduddhārakaraṇaṃ idha anadhippetassapi yassa kassaci atthuddhāravasena lābhadīpanatthaṃ .
Cīvarameva hi idhādhippetaṃ , teneva ‘‘ aññaṃ parikkhāraṃ dinnaṃ khīyati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttaṃ .
Dinnan ti ca parikkhāran ti ca bhummatthe upayogavacanaṃ .
Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā
491. Ñātakampi parassa dātukāmaṃ aññassa dāpeti , āpatti eva .
Sabbattha āpucchitvā dātukāmaṃ yathāsukhaṃ vicāretuṃ labhati .
Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samatto vaṇṇanākkamena sahadhammikavaggo aṭṭhamo .