3. Sopākattheragāthāvaṇṇanā
Yathāpi ekaputtasmin ti āyasmato sopākattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro hutvā tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle aññatarassa kuṭumbikassa putto hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannacitto bījapūraphalāni satthu upanesi .
Paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya
M1.118 .So bhikkhusaṅghe ca abhippasanno salākabhattaṃ paṭṭhapetvā saṅghuddesavasena tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ yāvatāyukaṃ khīrabhattaṃ adāsi .
So tehi puññakammehi aparāparaṃ devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ekadā manussayoniyaṃ nibbatto ekassa paccekabuddhassa khīrabhattaṃ adāsi .
Evaṃ tattha tattha puññāni katvā sugatīsu eva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde purimakammanissandena sāvatthiyaṃ aññatarāya duggatitthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi .
Tassa mātā dasa māse kucchinā pariharitvā paripakke gabbhe vijāyanakāle vijāyituṃ asakkontī mucchaṃ āpajjitvā bahuvelaṃ matā viya nipajji .
Taṃ ñātakā ‘‘ matā ’’ ti saññāya susānaṃ netvā citakaṃ āropetvā devatānubhāvena vātavuṭṭhiyā uṭṭhitāya aggiṃ adatvā pakkamiṃsu .
Dārako
P1.100 pacchimabhāvikattā devatānubhāvena mātukucchito arogo nikkhami .Mātā pana kālamakāsi .
Devatā taṃ gahetvā manussarūpena susānagopakassa gehe ṭhapetvā katipayakālaṃ patirūpena āhārena posesi .
Tato paraṃ susānagopako ca naṃ attano puttaṃ katvā vaḍḍheti .
So tathā vaḍḍhento tassa puttena supiyena nāma dārakena saddhiṃ kīḷanto vicarati .
Tassa susāne jātasaṃvaḍḍhabhāvato sopākoti samaññā ahosi .
Athekadivasaṃ sattavassikaṃ taṃ bhagavā paccūsavelāya ñāṇajālaṃ pattharitvā veneyyabandhave oloketvā ñāṇajalantogadhaṃ disvā susānaṭṭhānaṃ agamāsi .
Dārako pubbahetunā codiyamāno pasannamānaso satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi .
Satthā tassa dhammaṃ kathesi .
So dhammaṃ sutvā pabbajjaṃ yācitvā ‘‘ pitarā anuññātosī ’’ ti vutto pitaraṃ satthu santikaṃ nesi .
Tassa
V1.100 pitā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ bhante , imaṃ dārakaṃ pabbājethā ’’ ti anujāni .Satthā taṃ pabbājetvā mettābhāvanāya niyojesi .
So mettākammaṭṭhānaṃ gahetvā susāne viharanto ca cirasseva mettājhānaṃ nibbattetvā jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.45.1-7)–
‘‘ Kakusandho
M1.119 mahāvīro , sabbadhammāna pāragū ;Gaṇamhā vūpakaṭṭho so , agamāsi vanantaraṃ .
‘‘ Bījamiñjaṃ gahetvāna , latāya āvuṇiṃ ahaṃ ;
Bhagavā tamhi samaye , jhāyate pabbatantare .
‘‘ Disvānahaṃ devadevaṃ , vippasannena cetasā ;
Dakkhiṇeyyassa vīrassa , bījamiñjamadāsahaṃ .
‘‘ Imasmiṃyeva kappamhi , yaṃ miñjamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , bījamiñjassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā hutvā pana aññesaṃ sosānikabhikkhūnaṃ mettābhāvanāvidhiṃ dassento ‘‘ yathāpi ekaputtasmin ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
33. Tattha yathāti opammatthe nipāto .
Ekaputtasmin ti punāti ca kulavaṃsaṃ tāyati cāti putto , atrajādibhedo putto .
Eko putto ekaputto , tasmiṃ ekaputtasmiṃ .
Visaye cetaṃ bhummavacanaṃ .
Piyasmin ti piyāyitabbatāya ceva ekaputtatāya ca rūpasīlācārādīhi ca pemakaraṇaṭṭhānabhūte .
Kusalīti kusalaṃ vuccati khemaṃ sotthibhāvo , taṃ labhitabbaṃ etassa atthīti kusalī , sattānaṃ hitesī
P1.101 mettajjhāsayo .Sabbesu pāṇesūti sabbesu sattesu .
Sabbatthāti sabbāsu disāsu sabbesu vā bhavādīsu , sabbāsu vā avatthāsu .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ekaputtake piye manāpe mātāpitā kusalī ekantahitesī bhaveyya , evaṃ puratthimādibhedāsu sabbāsu disāsu , kāmabhavādibhedesu sabbesu bhavesu daharādibhedāsu sabbāsu avatthāsu ca ṭhitesu sabbesu sattesu ekantahitesitāya kusalī bhaveyya ,‘‘ mitto udāsīno pañcatthiko ’’ ti sīmaṃ akatvā sīmāsambhedavasena sabbattha ekarasaṃ mettaṃ bhāveyyāti .
Imaṃ pana gāthaṃ vatvā ‘‘ sace tumhe āyasmanto evaṃ mettābhāvanaṃ
M1.120 anuyuñjeyyātha , ye te bhagavatā ‘ sukhaṃ supatī ’ tiādināV1.101 ( a . ni .11.15) ekādasa mettānisaṃsā vuttā , ekaṃsena tesaṃ bhāgino bhavathā ’’ ti ovādamadāsi .Sopākattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .