2. Suppiyattheragāthāvaṇṇanā
Ajaraṃ jīramānenāti āyasmato suppiyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane vasanto tattha bhagavantaṃ disvā pasannamānaso phalāphalaṃ adāsi , tathā bhikkhusaṅghassa .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa sammāsambuddhassa kāle khattiyakule nibbattitvā anukkamena viññutaṃ patto kalyāṇamittasannissayena laddhasaṃvego sāsane pabbajitvā bahussuto ahosi .
Jātimadena sutamadena ca attānaṃ ukkaṃsento pare ca vambhento vihāsi .
So imasmiṃ buddhuppāde tassa
P1.98 kammassa nissandena sāvatthiyaṃ paribhūtarūpe susānagopakakule nibbatti .Suppiyo tissa nāmaṃ ahosi .
Atha viññutaṃ patto attano sahāyabhūtaṃ sopākattheraṃ
M1.115 upasaṅkamitvā tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaṃvego pabbajitvā sammāpaṭipattiṃ pūretvā ‘‘ ajaraṃ jīramānenā ’’ ti gāthaṃ abhāsi . 32. Tattha ajaran ti jarārahitaṃ , nibbānaṃ sandhāyāha .
Tañhi ajātattā natthi ettha jarā , etasmiṃ vā adhigate puggalassa sā natthīti jarābhāvahetutopi ajaraṃ nāma .
Jīramānenāti jīrantena , khaṇe khaṇe jaraṃ pāpuṇantena .
Tappamānenāti santappamānena , rāgādīhi
V1.97 ekādasahi aggīhi dayhamānena .Nibbutin ti yathāvuttasantāpābhāvato nibbutasabhāvaṃ nibbānaṃ .
Nimiyan ti parivatteyyaṃ cetāpeyyaṃ .
Paramaṃ santin ti anavasesakilesābhisaṅkhārapariḷāhavūpasamadhammatāya uttamaṃ santiṃ .
Catūhi yogehi ananubandhattā yogakkhemaṃ .
Attano uttaritarassa kassaci abhāvato anuttaraṃ .
Ayañhettha saṅkhepattho – khaṇe khaṇe jarāya abhibhuyyamānattā jīramānena , tathā rāgaggiādīhi santappamānena gato evaṃ aniccena dukkhena asārena sabbathāpi anupasantasabhāvena saupaddavena , tappaṭipakkhabhāvato ajaraṃ paramupasamabhūtaṃ kenaci anupaddutaṃ anuttaraṃ nibbānaṃ nimiyaṃ parivatteyyaṃ ‘‘ mahā vata me lābho mahā udayo hatthagato ’’ ti .
Yathā hi manussā yaṃ kiñci bhaṇḍaṃ parivattentā nirapekkhā gayhamānena sambahumānā honti , evamayaṃ thero pahitatto viharanto attano kāye ca jīvite ca nirapekkhataṃ , nibbānaṃ paṭipesitattañca pakāsento ‘‘ nimiyaṃ paramaṃ santiṃ , yogakkhemaṃ anuttaran ’’ ti vatvā tameva
P1.99 paṭipattiṃ paribrūhayanto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.51-77)–
‘‘ Varuṇo nāma nāmena , brāhmaṇo mantapāragū ;
Chaḍḍetvā dasa puttāni , vanamajjhogahiṃ tadā .
‘‘ Assamaṃ sukataṃ katvā , suvibhattaṃ manoramaṃ ;
Paṇṇasālaṃ karitvāna , vasāmi vipine ahaṃ .
‘‘ Padumuttaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Mamuddharitukāmo so , āgacchi mama assamaṃ .
‘‘ Yāvatā
M1.116 vanasaṇḍamhi , obhāso vipulo ahu ;Buddhassa ānubhāvena , pajjalī vipinaṃ tadā .
‘‘ Disvāna taṃ pāṭihīraṃ , buddhaseṭṭhassa tādino ;
Pattapuṭaṃ gahetvāna , phalena pūjayiṃ ahaṃ .
‘‘ Upagantvāna sambuddhaṃ , sahakhārimadāsahaṃ ;
Anukampāya me buddho , idaṃ vacanamabravi .
‘‘ Khāribhāraṃ gahetvāna , pacchato ehi me tuvaṃ ;
Paribhutte ca saṅghamhi , puññaṃ tava bhavissati .
‘‘ Puṭakaṃ taṃ gahetvāna , bhikkhusaṅghassadāsahaṃ ;
Tattha cittaṃ pasādetvā , tusitaṃ upapajjahaṃ .
‘‘ Tattha
V1.98 dibbehi naccehi , gītehi vāditehi ca ;Puññakammena saṃyuttaṃ , anubhomi sadā sukhaṃ .
‘‘ Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi , devattaṃ atha mānusaṃ ;
Bhoge me ūnatā natthi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Yāvatā caturo dīpā , sasamuddā sapabbatā ;
Phalaṃ buddhassa datvāna , issaraṃ kārayāmahaṃ .
‘‘ Yāvatā ye pakkhigaṇā , ākāse uppatanti ce ;
Tepi me vasamanventi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Yāvatā vanasaṇḍamhi , yakkhā bhūtā ca rakkhasā ;
Kumbhaṇḍā garuḷā cāpi , pāricariyaṃ upenti me .
‘‘ Kummā soṇā madhukārā , ḍaṃsā ca makasā ubho ;
Tepi maṃ vasamanventi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Supaṇṇā nāma sakuṇā , pakkhijātā mahabbalā ;
Tepi maṃ saraṇaṃ yanti , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Yepi dīghāyukā nāgā , iddhimanto mahāyasā ;
Tepi maṃ vasamanventi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Sīhā
M1.117 byagghā ca dīpī ca , acchakokataracchakā ;Tepi maṃ vasamanventi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Osadhī tiṇavāsī ca , ye ca ākāsavāsino ;
Sabbe maṃ saraṇaṃ yanti , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Sududdasaṃ sunipuṇaṃ , gambhīraṃ suppakāsitaṃ ;
Phassayitvā viharāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Vimokkhe aṭṭha phusitvā , viharāmi anāsavo ;
Ātāpī nipako cāhaṃ , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ye phalaṭṭhā buddhaputtā , khīṇadosā mahāyasā ;
Ahamaññataro tesaṃ , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Abhiññāpāramiṃ gantvā , sukkamūlena codito ;
Sabbāsave pariññāya , viharāmi anāsavo .
‘‘ Tevijjā iddhipattā ca , buddhaputtā mahāyasā ;
Dibbasotaṃ samāpannā , tesaṃ aññataro ahaṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā
V1.99 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .Arahattaṃ pana patvāpi tameva gāthaṃ aññābyākaraṇavasena abhāsi .
Suppiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .