9. Hāritattheragāthāvaṇṇanā
Samunnamayamattānan ti āyasmato hāritattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro hutvā tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ puññasambhāraṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe sudassanaṃ
M1.109 nāma paccekasambuddhaṃ disvā pasannamānaso kuṭajapupphehi pūjaṃ katvā tena puññakammena sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti .Hārito tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa vayappattassa mātāpitaro kularūpādīhi anucchavikaṃ kumārikaṃ brāhmaṇadhītaraṃ ānesuṃ .
So tāya saddhiṃ bhogasukhaṃ anubhavanto ekadivasaṃ attano tassā ca rūpasampattiṃ oloketvā dhammatāya codiyamāno ‘‘ īdisaṃ nāma rūpaṃ nacirasseva jarāya maccunā ca abhippamaddīyatī ’’ ti saṃvegaṃ paṭilabhi .
Katipayadivasātikkameneva cassa bhariyaṃ kaṇhasappo ḍaṃsitvā māresi .
So tena bhiyyosomattāya sañjātasaṃvego satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā gharabandhane chinditvā pabbaji .
Tassa ca cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharantassa kammaṭṭhānaṃ na sampajjati , cittaṃ ujugataṃ na hoti .
So gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho aññataraṃ usukāraṃ usudaṇḍaṃ yante pakkhipitvā ujuṃ karontaṃ disvā ‘‘ ime acetanampi nāma ujuṃ karonti , kasmā ahaṃ cittaṃ ujuṃ na karissāmī ’’ ti cintetvā tatova paṭinivattitvā divāṭṭhāne nisinno vipassanaṃ ārabhi .
Athassa bhagavā upari ākāse nisīditvā ovādaṃ dento ‘‘ samunnamayamattānan ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
Ayameva thero attānaṃ paraṃ viya ovadanto abhāsīti ca vadanti .
29. Tattha samunnamayan ti sammā unnamento , samāpattivasena kosajjapakkhe
P1.94 patituṃ adatvā tato uddharanto vīriyasamataṃ yojentoti attho .Attānan ti cittaṃ , atha vā samunnamayāti kosajjapakkhato samunnamehi .
Ma -kāro padasandhikaro .
Hīnavīriyatāya tava cittaṃ kammaṭṭhānavīthiṃ nappaṭipajjati ce , taṃ vīriyārambhavasena sammā unnamehi , anonataṃ anapanataṃ karohīti
V1.92 adhippāyo .Evaṃ pana karonto usukārova tejanaṃ .
Cittaṃ ujuṃ karitvāna , avijjaṃ bhinda hāritāti .
Yathā nāma usukāro kaṇḍaṃ īsakampi onataṃ apanatañca vijjhanto lakkhaṃ bhindanatthaṃ ujuṃ karoti , evaṃ kosajjapātato arakkhaṇena onataṃ uddhaccapātato arakkhaṇena apanataṃ vijjhanto appanāpattiyā cittaṃ ujuṃ
M1.110 karitvāna samāhitacitto vipassanaṃ ussukkāpetvā sīghaṃ aggamaggañāṇena avijjaṃ bhinda padālehīti .Taṃ sutvā thero vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahā ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.35.39-43)–
‘‘ Himavantassāvidūre , vasalo nāma pabbato ;
Buddho sudassano nāma , vasate pabbatantare .
‘‘ Pupphaṃ hemavantaṃ gayha , vehāsaṃ agamāsahaṃ ;
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ , oghatiṇṇamanāsavaṃ .
‘‘ Pupphaṃ kuṭajamādāya , sīse katvānahaṃ tadā ;
Buddhassa abhiropesiṃ , sayambhussa mahesino .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pupphapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi tameva gāthaṃ abhāsi .
Hāritattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .