Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

9. Hāritattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Hāritattheragāthāvaṇṇanā

Samunnamayamattānan ti āyasmato hāritattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro hutvā tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ puññasambhāraṃ upacinanto ito ekatiṃse kappe sudassanaṃM1.109 nāma paccekasambuddhaṃ disvā pasannamānaso kuṭajapupphehi pūjaṃ katvā tena puññakammena sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti .
Hārito tissa nāmaṃ ahosi .
Tassa vayappattassa mātāpitaro kularūpādīhi anucchavikaṃ kumārikaṃ brāhmaṇadhītaraṃ ānesuṃ .
So tāya saddhiṃ bhogasukhaṃ anubhavanto ekadivasaṃ attano tassā ca rūpasampattiṃ oloketvā dhammatāya codiyamāno ‘‘ īdisaṃ nāma rūpaṃ nacirasseva jarāya maccunā ca abhippamaddīyatī ’’ ti saṃvegaṃ paṭilabhi .
Katipayadivasātikkameneva cassa bhariyaṃ kaṇhasappo ḍaṃsitvā māresi .
So tena bhiyyosomattāya sañjātasaṃvego satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā gharabandhane chinditvā pabbaji .
Tassa ca cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharantassa kammaṭṭhānaṃ na sampajjati , cittaṃ ujugataṃ na hoti .
So gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho aññataraṃ usukāraṃ usudaṇḍaṃ yante pakkhipitvā ujuṃ karontaṃ disvā ‘‘ ime acetanampi nāma ujuṃ karonti , kasmā ahaṃ cittaṃ ujuṃ na karissāmī ’’ ti cintetvā tatova paṭinivattitvā divāṭṭhāne nisinno vipassanaṃ ārabhi .
Athassa bhagavā upari ākāse nisīditvā ovādaṃ dento ‘‘ samunnamayamattānan ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
Ayameva thero attānaṃ paraṃ viya ovadanto abhāsīti ca vadanti .
29. Tattha samunnamayan ti sammā unnamento , samāpattivasena kosajjapakkheP1.94 patituṃ adatvā tato uddharanto vīriyasamataṃ yojentoti attho .
Attānan ti cittaṃ , atha vā samunnamayāti kosajjapakkhato samunnamehi .
Ma -kāro padasandhikaro .
Hīnavīriyatāya tava cittaṃ kammaṭṭhānavīthiṃ nappaṭipajjati ce , taṃ vīriyārambhavasena sammā unnamehi , anonataṃ anapanataṃ karohītiV1.92 adhippāyo .
Evaṃ pana karonto usukārova tejanaṃ .
Cittaṃ ujuṃ karitvāna , avijjaṃ bhinda hāritāti .
Yathā nāma usukāro kaṇḍaṃ īsakampi onataṃ apanatañca vijjhanto lakkhaṃ bhindanatthaṃ ujuṃ karoti , evaṃ kosajjapātato arakkhaṇena onataṃ uddhaccapātato arakkhaṇena apanataṃ vijjhanto appanāpattiyā cittaṃ ujuṃM1.110 karitvāna samāhitacitto vipassanaṃ ussukkāpetvā sīghaṃ aggamaggañāṇena avijjaṃ bhinda padālehīti .
Taṃ sutvā thero vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahā ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.35.39-43)–
‘‘ Himavantassāvidūre , vasalo nāma pabbato ;
Buddho sudassano nāma , vasate pabbatantare .
‘‘ Pupphaṃ hemavantaṃ gayha , vehāsaṃ agamāsahaṃ ;
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ , oghatiṇṇamanāsavaṃ .
‘‘ Pupphaṃ kuṭajamādāya , sīse katvānahaṃ tadā ;
Buddhassa abhiropesiṃ , sayambhussa mahesino .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pupphapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi tameva gāthaṃ abhāsi .
Hāritattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .