7. Kumāputtasahāyattheragāthāvaṇṇanā
Nānājanapadaṃ
M1.127 yantīti āyasmato kumāputtasahāyattherassa gāthā .Kā uppatti ?
So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito catunavute kappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto araññaṃ pavisitvā bahuṃ rukkhadaṇḍaṃ chinditvā kattarayaṭṭhiṃ katvā saṅghassa adāsi .
Aññañca yathāvibhavaṃ puññaṃ katvā devesu
V1.107 nibbattitvā tato paṭṭhāya sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde veḷukaṇṭakanagare iddhe kule nibbatti .Sudanto tissa nāmaṃ ahosi .
‘‘ Vāsulo ’’ ti keci vadanti .
So kumāputtassa piyasahāyo hutvā vicaranto ‘‘ kumāputto pabbajito ’’ ti sutvā ‘‘ na hi nūna so orako dhammavinayo , yattha kumāputto pabbajito ’’ ti tadanubandhena sayampi pabbajitukāmo hutvā satthu santikaṃ upasaṅkami .
Tassa satthā dhammaṃ desesi .
So bhiyyosomattāya pabbajjāya sañjātachando pabbajitvā kumāputteneva saddhiṃ pariyantapabbate bhāvanānuyutto viharati .
Tena ca samayena sambahulā bhikkhū nānājanapadesu janapadacārikaṃ carantāpi gacchantāpi āgacchantāpi taṃ ṭhānaṃ
P1.108 upagacchanti .Tena tattha kolāhalaṃ hoti .
Taṃ disvā sudantatthero ‘‘ ime bhikkhū niyyānikasāsane pabbajitvā janapadavitakkaṃ anuvattentā cittasamādhiṃ virādhentī ’’ ti saṃvegajāto tameva saṃvegaṃ attano cittadamanassa aṅkusaṃ karonto ‘‘ nānājanapadaṃ yantī ’’ ti gāthaṃ abhāsi .
37. Tattha nānājanapadan ti visuṃ visuṃ nānāvidhaṃ janapadaṃ , kāsikosalādianekaraṭṭhanti attho .
Yantīti gacchanti .
Vicarantāti ‘‘ asuko janapado subhikkho sulabhapiṇḍo , asuko khemo arogo ’’ tiādivitakkavasena janapadacārikaṃ carantā .
Asaññatāti tasseva janapadavitakkassa appahīnatāya cittena asaṃyatā .
Samādhiñca virādhentīti sabbassapi uttarimanussadhammassa mūlabhūtaṃ upacārappanābhedaṃ samādhiñca nāma virādhenti
M1.128 .Ca -saddo sambhāvane .
Desantaracaraṇena jhāyituṃ okāsābhāvena anadhigataṃ samādhiṃ nādhigacchantā , adhigatañca vasībhāvānāpādanena jīrantā vīrādhenti nāma .
Kiṃsu raṭṭhacariyā karissatīti sūti nipātamattaṃ .
‘‘ Evaṃbhūtānaṃ raṭṭhacariyā janapadacārikā kiṃ karissati , kiṃ nāma atthaṃ sādhessati , niratthakāvā ’’ ti garahanto vadati .
Tasmāti yasmā īdisī desantaracariyā bhikkhussa na atthāvahā , api ca kho anatthāvahā sampattīnaṃ virādhanato , tasmā .
Vineyya sārambhan ti vasanapadese arativasena uppannaṃ sārambhaṃ cittasaṃkilesaṃ tadanurūpena paṭisaṅkhānena vinetvā vūpasametvā .
Jhāyeyyāti ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena cāti duvidhenapi jhānena jhāyeyya .
Apurakkhatoti micchāvitakkehi taṇhādīhi vā na purakkhatoti tesaṃ vasaṃ anupagacchanto kammaṭṭhānameva manasi kareyyāti attho .
Evaṃ pana vatvā thero tameva saṃvegaṃ aṅkusaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.53.36-41)–
‘‘ Kānanaṃ
P1.109 vanamoggayha , veḷuṃ chetvānahaṃ tadā ;Ālambanaṃ karitvāna , saṅghassa adadiṃ bahuṃ .
‘‘ Tena
V1.108 cittappasādena , subbate abhivādiya ;Ālambadaṇḍaṃ datvāna , pakkāmiṃ uttarāmukho .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ daṇḍamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , daṇḍadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Yaṃ panatthaṃ aṅkusaṃ katvā ayaṃ thero arahattaṃ patto , tamevatthaṃ hadaye ṭhapetvā arahattaṃ pattopi ‘‘ nānājanapadaṃ yanti ’’ ti idameva gāthaṃ abhāsi .
Tasmā tadevassa aññābyākaraṇaṃ ahosīti .
Kumāputtasahāyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .