4. Gaṅgātīriyattheragāthāvaṇṇanā
Tiṇṇaṃ me tālapattānan tiādikā āyasmato gaṅgātīriyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto sāsane abhippasanno hutvā bhikkhusaṅghassa pānīyamadāsi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa gahapatissa putto hutvā nibbatti ,‘‘ datto ’’ tissa nāmaṃ ahosi .
So
P2.8 vayappatto gharāvāsaṃ vasanto agamanīyaṭṭhānabhāvaṃ ajānitvā vītikkamaṃ katvā puna agamanīyaṭṭhānabhāvaṃ ñatvā saṃvegajāto pabbajitvā taṃ kammaṃ jigucchitvā lūkhapaṭipattiṃ anutiṭṭhanto paṃsukūlacīvaraṃ chavasittasadisaṃ mattikāpattañca gahetvā gaṅgātīre tīhi tālapattehi kuṭikaṃ katvā vihāsi , tenevassa gaṅgātīriyoti samaññā ahosi .So ‘‘ arahattaṃ appatvā na kenaci sallapissāmī ’’ ti cittaṃ adhiṭṭhāya paṭhamaṃ saṃvaccharaṃ tuṇhībhūto vacībhedaṃ akarontova vihāsi .
Dutiye saṃvacchare gocaragāme aññatarāya itthiyā ‘‘ mūgo nu kho no ’’ ti vīmaṃsitukāmāya patte khīraṃ āsiñcantiyā
M1.316 hatthavihāre katepi okirite ,‘‘ alaṃ , bhaginī ’’ ti vācaṃ nicchari .Tatiye pana saṃvacchare antaravasseva ghaṭayanto vāyamanto arahattaṃ pāpuṇi , tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.50.51-56)–
‘‘ Padumuttarabuddhassa
V1.270 , bhikkhusaṅghe anuttare ;Pasannacitto sumano , pānīghaṭamapūrayiṃ .
‘‘ Pabbatagge dumagge vā , ākāse vātha bhūmiyaṃ ;
Yadā pānīyamicchāmi , khippaṃ nibbattate mama .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ dānamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , dakadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā pana hutvā attano pubbabhāgapaṭipattiyā vibhāvanamukhena aññaṃ byākaronto –
127.
‘‘ Tiṇṇaṃ me tālapattānaṃ , gaṅgātīre kuṭī katā ;
Chavasittova me patto , paṃsukūlañca cīvaraṃ .
128.
‘‘ Dvinnaṃ antaravassānaṃ , ekā vācā me bhāsitā ;
Tatiye antaravassamhi , tamokhandho padālito ’’ ti .
– gāthādvayaṃ abhāsi ;
Tattha tiṇṇaṃ me tālapattānaṃ , gaṅgātīre kuṭī katāti tālarukkhato pahitehi tīhi tālapaṇṇehi mayhaṃ vassanapariharaṇatthaṃ gaṅgāya nadiyā tīre kuṭikā katā .
Tena attano senāsanasantosaṃ dasseti .
Vuttañhi dhammasenāpatinā –
‘‘ Pallaṅkena nisinnassa , jaṇṇuke nābhivassati ;
Alaṃ phāsuvihārāya , pahitattassa bhikkhuno ’’ ti .( theragā .985; mi . pa .6.1.1);
‘‘ Tālapattīnan ’’ tipi pāṭho , so evattho .
Chavasittova me pattoti mayhaṃ patto chavasittasadiso , matānaṃ khīrasecanakuṇḍasadisoti attho
M1.317 .Paṃsukūlañca cīvaran ti cīvarañca me antaramaggasusānādīsu chaḍḍitanantakehi kataṃ paṃsukūlaṃ .
Padadvayena parikkhārasantosaṃ dasseti .
Dvinnaṃ
P2.9 antaravassānan ti dvīsu antaravassesu pabbajitato arahattamappattasaṃvaccharesu .Ekā vācā me bhāsitāti ekā ,‘‘ alaṃ , bhaginī ’’ ti khīrapaṭikkhepavācā eva mayā vuttā , añño tattha vacībhedo nāhosi .
Tena ukkaṃsagataṃ kāyavacīsaṃyamaṃ dasseti .
Tatiye antaravassamhīti
V1.271 tatiyassa saṃvaccharassa abbhantare , tasmiṃ aparipuṇṇeyeva .Tamokhandho padālitoti aggamaggena tamokhandho bhinno , avijjānusayo samucchinnoti attho .
Tena tadekaṭṭhatāya sabbakilesānaṃ anavasesappahānaṃ vadati .
Gaṅgātīriyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .