Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

14. Gotamattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

14. Gotamattheragāthāvaṇṇanā

Saṃsaran tiV1.408P2.106 āyasmato gotamattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citakaṃ devamanussesu pūjentesu aṭṭhahi campakapupphehi citakaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā gotamoti gottavaseneva abhilakkhitanāmo vayappatto satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.47.6-10)–
‘‘ JhāyamānassaM1.481 bhagavato , sikhino lokabandhuno ;
Aṭṭha campakapupphāni , citakaṃ abhiropayiṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhiropayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , citapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Chaḷabhiñño pana hutvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ ñātakehi ‘‘ kasmā , bhante , amhe pahāya pabbajito ’’ ti puṭṭho saṃsāre attanā anubhūtadukkhañceva idāni adhigataṃ nibbānasukhañca pakāsento –
258.
‘‘ Saṃsarañhi nirayaṃ agacchissaṃ , petalokamagamaṃ punappunaṃ ;
Dukkhamamhipi tiracchānayoniyaṃ , nekadhā hi vusitaṃ ciraṃ mayā .
259.
‘‘ Mānusopi ca bhavobhirādhito , saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakiṃ ;
Rūpadhātusu arūpadhātusu , nevasaññisu asaññisuṭṭhitaṃ .
260.
‘‘ Sambhavā suviditā asārakā , saṅkhatā pacalitā saderitā ;
Taṃ viditvā mahamahattasambhavaṃ , santimeva satimā samajjhagan ’’ ti .
–
Tīhi gāthāhi tesaṃ dhammaṃ desesi .
Tattha saṃsaran ti anādimati saṃsāre saṃsaranto kammakilesehi pañcasu gatīsu cavanupapātavasena aparāparaṃ saṃsarantoti attho .
Hīti nipātamattaṃ .
Nirayaṃ agacchissan ti sañjīvādikaṃ aṭṭhavidhaṃ mahānirayaṃ , kukkuḷādikaṃ soḷasavidhaṃ ussadanirayañca paṭisandhivasena upagacchiṃV1.409 .
‘‘ Punappunan ’’ ti idaṃ idhāpi ānetabbaṃP2.107 .
Petalokan ti pettivisayaṃ , khuppipāsādibhedaṃ petattabhāvantiM1.482 attho .
Agaman ti paṭisandhivasena upagacchiṃ upapajjiṃ .
Punappunan ti aparāparaṃ .
Dukkhamamhipīti aññamaññaṃ tikhiṇakasāpatodābhighātādidukkhehi dussahāyapi .
Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ ‘‘ dukkhamamhipī ’’ ti .
Tiracchānayoniyan ti migapakkhiādibhedāya tiracchānayoniyaṃ .
Nekadhā hīti oṭṭhagoṇagadrabhādivasena ceva kākabalākakulalādivasena ca anekappakāraṃ anekavārañca ciraṃ dīghamaddhānaṃ mayā vusitaṃ niccaṃ utrastamānasatādivasena dukkhaṃ anubhūtaṃ .
Tiracchānayoniyaṃ nibbattasatto mahāmūḷhatāya cirataraṃ tattheva aparāparaṃ parivattatīti dassanatthaṃ idha ‘‘ ciran ’’ ti vuttaṃ .
Mānusopi ca bhavobhirādhitoti manussattabhāvopi mayā tādisena kusalakammunā samavāyena abhirādhito sādhito adhigato .
Kāṇakacchapopamasuttamettha ( ma . ni .3.252; saṃ . ni .5.1117) udāharitabbaṃ .
Saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakin ti saggagatisaṅkhātaṃ kāmāvacaradevakāyaṃ sakiṃ sakiṃ kadāci kadāci upapajjanavasena agacchiṃ .
Rūpadhātusūti puthujjanabhavaggapariyosānesu rūpabhavesu arūpadhātusūti arūpabhavesu .
Nevasaññisu asaññisuṭṭhitan ti rūpārūpadhātūsu ca na kevalaṃ saññīsu eva , atha kho nevasaññīnāsaññīsu asaññīsu ca upapajja ṭhitaṃ mayāti ānetvā yojetabbaṃ .
Nevasaññiggahaṇena hettha nevasaññīnāsaññībhavo gahito .
Yadipime dve bhavā rūpārūpadhātuggahaṇeneva gayhanti , ye pana ito bāhirakā tattha niccasaññino bhavavimokkhasaññino ca , tesaṃ tassā saññāya micchābhāvadassanatthaṃ visuṃ gahitāti daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ dvīhi gāthāhi bhavamūlassa anupacchinnattā anādimati saṃsāre attano vaṭṭadukkhānubhavaṃ dassetvā idāni tadupacchedena vivaṭṭasukhānubhavaṃ dassento ‘‘ sambhavā ’’ tiādinā tatiyaṃ gāthamāha .
Tattha sambhavāti bhavā .
Kāmabhavādayo eva hi hetupaccayasamavāyena bhavantīti idha sambhavāti vuttā .
Suviditāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya suṭṭhu viditā .
Asārakātiādi tesaṃ viditākāradassanaṃ .
Tattha asārakāti niccasārādisārarahitā .
Saṅkhatāti samecca sambhuyya paccayehiM1.483 katā .
Pacalitāti saṅkhatattā eva uppādajarādīhi pakārato calitā anavaṭṭhitā .
Saderitāti sadā sabbakālaṃ bhaṅgena eritā , ittarā bhaṅgagāmino pabhaṅgunoti attho .
Taṃ viditvāP2.108 mahamattasambhavan ti taṃ yathāvuttaṃ saṅkhatasabhāvaṃ attasambhavaṃ attani sambhūtaṃ attāyattaṃ issarādivasena aparāyattaṃ pariññābhisamayavasena ahaṃ viditvā tappaṭipakkhabhūtaṃ santimeva nibbānameva maggapaññāsatiyā satimāV1.410 hutvā samajjhagaṃ adhigacchiṃ ariyamaggabhāvanāya anuppattoti .
Evaṃ thero ñātakānaṃ dhammadesanāmukhena aññaṃ byākāsi .
Gotamattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .