1. Uttarattheragāthāvaṇṇanā
Khandhā
M1.361V1.308 mayā pariññātāti āyasmato uttarattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito catunavute kappe siddhatthassa bhagavato
P2.37 kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto sāsane laddhappasādo hutvā upāsakattaṃ paṭivedesi .So satthari parinibbute attano ñātake sannipātetvā bahuṃ pūjāsakkāraṃ sambharitvā dhātupūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete brāhmaṇakule nibbattitvā uttaroti laddhanāmo vayappatto kenacideva karaṇīyena sāvatthiṃ gato kaṇḍambamūle kataṃ yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā puna kāḷakārāmasutta desanāya ( a . ni .4.24) abhivaḍḍhamānasaddho pabbajitvā satthārā saddhiṃ rājagahaṃ gantvā upasampajjitvā tattheva vasanto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.49.106-110)–
‘‘ Nibbute lokanāthamhi , siddhatthe lokanāyake ;
Mama ñātī samānetvā , dhātupūjaṃ akāsahaṃ .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ dhātumabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , dhātupūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Chaḷabhiñño pana hutvā satthari sāvatthiyaṃ viharante buddhupaṭṭhānatthaṃ rājagahato sāvatthiṃ upagato bhikkhūhi ‘‘ kiṃ , āvuso , pabbajjākiccaṃ tayā matthakaṃ pāpitan ’’ ti puṭṭho aññaṃ byākaronto –
161.
‘‘ Khandhā mayā pariññātā , taṇhā me susamūhatā ;
Bhāvitā mama bojjhaṅgā , patto me āsavakkhayo .
162.
‘‘ Sohaṃ
M1.362V1.309 khandhe pariññāya , abbahitvāna jāliniṃ ;Bhāvayitvāna bojjhaṅge , nibbāyissaṃ anāsavo ’’ ti .
– gāthādvayaṃ abhāsi ;
Tattha khandhāti pañcupādānakkhandhā .
Pariññātāti ‘‘ idaṃ dukkhaṃ , na ito bhiyyo ’’ ti paricchijja ñātā bhāvitā .
Tena dukkhassa ariyasaccassa pariññābhisamayamāha .
Taṇhāti tasati paritasatīti taṇhā .
Susamūhatāti samugghāṭitā .
Etena samudayasaccassa pahānābhisamayaṃ vadati .
Bhāvitā mama bojjhaṅgāti bodhisaṅkhātāya satiādidhammasāmaggiyā , taṃsamaṅgino vā bodhisaṅkhātassa ariyapuggalassa aṅgāti bojjhaṅgā .
Satidhammavicayavīriyapītipassaddhisamādhiupekkhāsaṅkhātā maggapariyāpannā dhammā mayā bhāvitā uppāditā vaḍḍhitā .
Bojjhaṅgaggahaṇeneva cettha taṃsahacaritatāya sabbe maggadhammā , sabbe ca bodhipakkhiyadhammā gahitāti daṭṭhabbā .
Eteneva maggasaccassa bhāvanābhisamayaṃ dasseti .
Patto me āsavakkhayoti kāmāsavādayo āsavā khīyanti etthāti āsavakkhayoti laddhanāmo asaṅkhatadhammo mayā
P2.38 patto adhigato .Etena nirodhasaccassa sacchikiriyābhisamayaṃ katheti .
Ettāvatā attano saupādisesanibbānasampattiṃ dasseti .
Idāni pana anupādisesanibbānasampattiṃ dassento ‘‘ sohan ’’ tiādinā dutiyaṃ gāthamāha .
Tassattho – sohaṃ evaṃ vuttanayena khandhe pariññāya parijānitvā , tathā parijānanto eva sakaattabhāvaparaattabhāvesu ajjhattikabāhirāyatanesu atītādibhedabhinnesu saṃsibbanākāraṃ punappunaṃ pavattisaṅkhātaṃ jālaṃ etassa atthīti jālinīti laddhanāmaṃ taṇhaṃ abbahitvāna mama cittasantānato uddharitvā , tathā naṃ uddharantoyeva vuttappabhede bojjhaṅge bhāvayitvāna te bhāvanāpāripūriṃ pāpetvā tato eva anāsavo hutvā ṭhito idāni carimakacittanirodhena anupādāno viya jātavedo nibbāyissaṃ parinibbāyissāmīti .
Uttarattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .