Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

6. Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

6. Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā

Yo sītavanan ti āyasmato sambhūtattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ito kira aṭṭhārasādhikassa kappasatassa matthake atthadassī nāma sambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārento ekadivasaṃ mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ gaṅgātīraṃ upagacchi .
Tasmiṃ kāle ayaṃ gahapatikule nibbatto tattha bhagavantaṃ passitvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘ kiṃ , bhante , pāraṃ gantukāmatthā ’’ ti pucchi .
Bhagavā ‘‘ gamissāmā ’’ ti avoca .
So tāvadeva nāvāsaṅghāṭaṃM1.56 yojetvā upanesi .
Satthā taṃ anukampanto saha bhikkhusaṅghena nāvaṃ abhiruhi .
So sayampi abhiruyha sukheneva paratīraṃ sampāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca dutiyadivase mahādānaṃ pavattetvā anugantvā pasannacitto vanditvā nivatti .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaritvā itoP1.47 terasādhikakappasatassa matthake khattiyakule nibbattitvā rājā ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā .
So satte sugatimagge patiṭṭhāpetvā tato cuto ekanavutikappe vipassissa bhagavato sāsane pabbajitvā dhutadhamme samādāya susāne vasanto samaṇadhammaṃ akāsi .
Puna kassapassa bhagavato kālepi tassa sāsane tīhi sahāyehi saddhiṃV1.46 pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti .
Tassa ‘‘ sambhūto ’’ ti nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato .
Bhūmijo jeyyaseno abhirādhanoti tīhi sahāyehi saddhiṃ bhagavato santikaṃ gato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji .
Ye sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Bhūmijo jeyyaseno ca , sambhūto abhirādhano ;
Ete dhammaṃ abhiññāsuṃ , sāsane varatādino ’’ ti .
Atha sambhūto bhagavato santike kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ gahetvā nibaddhaṃ sītavane vasati .
Tenevāyasmā ‘‘ sītavaniyo ’’ ti paññāyittha .
Tena ca samayena vessavaṇo mahārājā kenacideva karaṇīyena jambudīpe dakkhiṇadisābhāgaṃ uddissa ākāsena gacchanto theraṃ abbhokāse nisīditvā kammaṭṭhānaṃ manasikarontaṃ disvā vimānato oruyha theraṃ vanditvā ,‘‘ yadā thero samādhito vuṭṭhahissati , tadā mama āgamanaṃ ārocetha , ārakkhañcassa karothā ’’ ti dve yakkhe āṇāpetvā pakkāmi .
Te therassa samīpe ṭhatvā manasikāraṃ paṭisaṃharitvā nisinnakāle ārocesuṃ .
Taṃ sutvā thero ‘‘ tumhe mama vacanena vessavaṇamahārājassa kathetha , bhagavatā attano sāsane ṭhitānaṃ satiārakkhā nāma ṭhapitā atthi , sāyeva mādise rakkhati , tvaṃ tattha appossukko hohi , bhagavato ovāde ṭhitānaṃ edisāya ārakkhāyaM1.57 karaṇīyaṃ natthī ’’ ti te vissajjetvā tāvadeva vipassanaṃ vaḍḍhetvā vijjāttayaṃ sacchākāsi .
Tato vessavaṇo nivattamāno therassaP1.48 samīpaṃ patvā mukhākārasallakkhaṇenevassa katakiccabhāvaṃ ñatvā sāvatthiṃ gantvā bhagavato ārocetvā satthu sammukhā theraṃ abhitthavanto –
‘‘ Satiārakkhasampanno , dhitimā vīriyasamāhito ;
Anujāto satthu sambhūto , tevijjo maccupāragū ’’ ti .
–
Imāya gāthāya therassa guṇe vaṇṇesi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.21.15-20)–
‘‘ Atthadassī tu bhagavā , dvipadindo narāsabho ;
Purakkhato sāvakehi , gaṅgātīramupāgami .
‘‘ Samatitti kākapeyyā , gaṅgā āsi duruttarā ;
Uttārayiṃ bhikkhusaṅghaṃ , buddhañca dvipaduttamaṃ .
‘‘ AṭṭhāraseV1.47 kappasate , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , taraṇāya idaṃ phalaṃ .
‘‘ Teraseto kappasate , pañca sabbobhavā ahuṃ ;
Sattaratanasampannā , cakkavattī mahabbalā .
‘‘ Pacchime ca bhave asmiṃ , jātohaṃ brāhmaṇe kule ;
Saddhiṃ tīhi sahāyehi , pabbajiṃ satthu sāsane .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Athāyasmā sambhūto bhagavantaṃ dassanāya gacchante bhikkhū disvā ‘‘ āvuso , mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandatha , evañca vadethā ’’ ti vatvā dhammādhikaraṇaṃ attano satthu aviheṭhitabhāvaṃ pakāsento ‘‘ yo sītavanan ’’ ti gāthamāha .
Te bhikkhū bhagavantaṃ upasaṅkamitvā vanditvā sambhūtattherassa sāsanaṃ sampavedentā ,‘‘ āyasmā , bhante , sambhūto bhagavato pāde sirasā vandati , evañca vadatī ’’ ti vatvā taṃ gāthaṃ ārocesuṃ , taṃ sutvā bhagavā ‘‘ paṇḍito , bhikkhave , sambhūtoM1.58 bhikkhu paccapādi dhammassānudhammaṃ , na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ viheṭheti .
Vessavaṇena tassattho mayhaṃ ārocitā ’’ ti āha .
6. Yaṃ pana te bhikkhū sambhūtattherena vuttaṃ ‘‘ yo sītavanan ’’ ti gāthaṃ satthu nivedesuṃ .
Tattha sītavanan ti evaṃnāmakaṃ rājagahasamīpe mahantaṃ bheravasusānavanaṃ .
Upagāti nivāsanavasena upagacchi .
Etena bhagavatā anuññātaṃ pabbajitānurūpaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ dasseti .
Bhikkhūti saṃsārabhayassa ikkhanato bhinnakilesatāya ca bhikkhu .
Ekoti adutiyo , etena kāyavivekaṃ dasseti .
Santusitoti santuṭṭho .
Etena catupaccayasantosalakkhaṇaṃ ariyavaṃsaṃ dasseti .
Samāhitattoti upacārappanābhedena samādhinā samāhitacitto , etena cittavivekabhāvanāmukhena bhāvanārāmaṃP1.49 ariyavaṃsaṃ dasseti .
Vijitāvīti sāsane sammāpaṭipajjantena vijetabbaṃ kilesagaṇaṃ vijitvā ṭhito , etena upadhivivekaṃ dasseti .
Bhayahetūnaṃ kilesānaṃ apagatattā apetalomahaṃso , etena sammāpaṭipattiyā phalaṃ dasseti .
Rakkhan ti rakkhanto .
Kāyagatāsatin ti kāyārammaṇaṃ satiṃ , kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ paribrūhanavasena avissajjento .
Dhitimāti dhīro , samāhitattaṃ vijitāvibhāvataṃ vā upādāya paṭipattidassanametaṃ .
Ayañhettha saṅkhepattho – so bhikkhu vivekasukhānupekkhāya eko sītavanaṃ upāgami , upāgato ca lolabhāvābhāvato santuṭṭho dhitimā kāyagatāsatikammaṭṭhānaṃ bhāvento tathādhigataṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā āraddhavipassanaṃV1.48 ussukkāpetvā adhigatena aggamaggena samāhito vijitāvī ca hutvā katakiccatāya bhayahetūnaṃ sabbaso apagatattā apetalomahaṃso jātoti .
Sītavaniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .