6. Suhemantattheragāthāvaṇṇanā
Sataliṅgassa atthassāti āyasmato suhemantattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato kāle vanacaro hutvā vane vasati , taṃ anuggahituṃ bhagavā araññaṃ pavisitvā tassa āsanne ṭhāne aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
So bhagavantaṃ disvā pasannacitto sugandhāni punnāgapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde pāriyantadese vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti , suhemanto tissa nāmaṃ ahosi .
So viññutaṃ patto saṅkassanagare migadāye viharantaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā tepiṭako hutvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño
P1.226 paṭisambhidāpatto ahosi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.46-50)–
‘‘ Kānanaṃ vanamogayha , vasāmi luddako ahaṃ ;
Punnāgaṃ pupphitaṃ disvā , buddhaseṭṭhaṃ anussariṃ .
‘‘ Taṃ
M1.270 pupphaṃ ocinitvāna , sugandhaṃ gandhitaṃ subhaṃ ;Thūpaṃ karitvā puline , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ Dvenavute ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ekamhi navute kappe , eko āsiṃ tamonudo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ
V1.232 pana patvā evaṃ cintesi –‘‘ mayā kho yaṃ sāvakena pattabbaṃ , taṃ anuppattaṃ , yaṃnūnāhaṃ idāni bhikkhūnaṃ anuggahaṃ kareyyan ’’ ti .
Evaṃ cintetvā pabhinnapaṭisambhidatāya akilāsutāya ca attano santikaṃ upagate bhikkhū yathārahaṃ ovadanto anusāsanto kaṅkhaṃ chindanto dhammaṃ kathento kammaṭṭhānaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā ācikkhanto viharati .
Athekadivasaṃ attano santikaṃ upagatānaṃ bhikkhūnaṃ viññūnañca puggalānaṃ visesaṃ ācikkhanto –
106.
‘‘ Sataliṅgassa atthassa , satalakkhaṇadhārino ;
Ekaṅgadassī dummedho , satadassī ca paṇḍito ’’ ti .
– gāthaṃ abhāsi ;
Tattha sataliṅgassāti līnamatthaṃ gamentīti liṅgāni , atthesu saddassa pavattinimittāni , tāni pana sataṃ anekāni liṅgāni etassāti sataliṅgo .
Anekattho hi idha satasaddo ,‘‘ sataṃ sahassan ’’ tiādīsu viya na saṅkhyāvisesattho tassa sataliṅgassa .
Atthassāti ñeyyassa , ñeyyañhi ñāṇena araṇīyato ‘‘ attho ’’ ti vuccati .
So ca ekopi anekaliṅgo , yathā ‘‘ sakko purindado maghavā ’’ ti ,‘‘ paññā vijjā medhā ñāṇan ’’ ti ca .
Yena liṅgena pavattinimittena tāvatiṃsādhipatimhi indasaddo pavatto , na tena tattha sakkādisaddā pavattā , atha kho aññena .
Tathā yena sammādiṭṭhimhi paññāsaddo pavatto , na tena vijjādisaddā .
Tena vuttaṃ ‘‘ sataliṅgassa atthassā ’’ ti .
Satalakkhaṇadhārinoti
M1.271 anekalakkhaṇavato .Lakkhīyati etenāti lakkhaṇaṃ , paccayabhāvino atthassa attano phalaṃ paṭicca paccayabhāvo , tena hi so ayaṃ imassa kāraṇanti lakkhīyati .
So ca ekasseva atthassa anekappabhedo upalabbhati
P1.227 , tenāha ‘‘ satalakkhaṇadhārino ’’ ti .Atha vā lakkhīyantīti lakkhaṇāni , tassa tassa atthassa saṅkhatatādayo pakāravisesā te pana atthato avatthāvisesā veditabbā .
Te ca pana tesaṃ aniccatādisāmaññalakkhaṇaṃ liṅgenti ñāpentīti ‘‘ liṅgānī ’’ ti ca vuccanti .
Tassime ākārā , yasmā ekassāpi atthassa aneke upalabbhanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ sataliṅgassa atthassa , satalakkhaṇadhārino ’’ ti .
Tenāha āyasmā dhammasenāpati –
‘‘ sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchantī ’’ ti ( mahāni .156; cūḷani . mogharājamāṇavapucchāniddesa 85; paṭi . ma .3.5).
Ekaṅgadassī dummedhoti evaṃ anekaliṅge anekalakkhaṇe atthe yo tattha ekaṅgadassī aputhupaññatāya ekaliṅgamattaṃ ekalakkhaṇamattañca disvā attanā diṭṭhameva ‘‘ idameva saccan ’’ ti abhinivissa
V1.233 ‘‘ moghamaññan ’’ ti itaraṃ paṭikkhipati , hatthidassanakaandho viya ekaṅgagāhī dummedho duppañño tattha vijjamānānaṃyeva pakāravisesānaṃ ajānanato micchā abhinivisanato ca .Satadassī ca paṇḍitoti paṇḍito pana tattha vijjamāne anekepi pakāre attano paññācakkhunā sabbaso passati .
Yo vā tattha labbhamāne aneke paññācakkhunā attanāpi passati , aññesampi dasseti pakāseti , so paṇḍito vicakkhaṇo atthesu kusalo nāmāti .
Evaṃ thero ukkaṃsagataṃ attano paṭisambhidāsampattiṃ bhikkhūnaṃ vibhāvesi .
Suhemantattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .