10. Usabhattheragāthāvaṇṇanā
Nagā nagaggesu susaṃvirūḷhāti āyasmato usabhattherassa gāthā .
Kā uppati ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni karonto ito ekatiṃse kappe sikhissa bhagavato kāle devaputto hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso dibbapupphehi pūjaṃ akāsi .
Sā pupphapūjā sattāhaṃ pupphamaṇḍapākārena aṭṭhāsi .
Devamanussānaṃ mahāsamāgamo ahosi .
So
M1.277 tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe ibbhakule nibbatti , tassa usabhoti nāmaṃ ahosi .So viññutaṃ patto jetavanapaṭiggahaṇe satthari laddhappasādo pabbajitvā katapubbakicco araññe pabbatapāde viharati .
Tena ca samayena pāvusakālameghe abhippavuṭṭhe pabbatasikharesu rukkhagacchalatāya ghanapaṇṇasaṇḍino honti
P1.232 .Athekadivasaṃ thero leṇato nikkhamitvā taṃ vanarāmaṇeyyakaṃ pabbatarāmaṇeyyakañca disvā yonisomanasikāravasena ‘‘ imepi nāma rukkhādayo acetanā utusampattiyā vaḍḍhiṃ pāpuṇanti , atha kasmā nāhaṃ utusappāyaṃ labhitvā guṇehi vaḍḍhiṃ pāpuṇissāmī ’’ ti cintento –
110.
‘‘ Nagā nagaggesu susaṃvirūḷhā , udaggameghena navena sittā ;
Vivekakāmassa araññasaññino , janeti bhiyyo usabhassa kalyatan ’’ ti .
–
Gāthaṃ abhāsi .
Tattha nagāti rukkhā ,‘‘ nāgā ’’ ti keci vadanti , nāgarukkhāti attho .
Nagaggesūti pabbatasikharesu .
Susaṃvirūḷhāti suṭṭhu samantato virūḷhamūlā hutvā parito upari ca sammadeva sañjātasākhaggapallavappasākhāti
V1.238 attho .Udaggameghena navena sittāti paṭhamuppannena uḷārena mahatā pāvusameghena abhippavuṭṭhā .
Vivekakāmassāti kilesavivittaṃ cittavivekaṃ icchantassa , araññavāsena tāva kāyaviveko laddho , idāni upadhivivekādhigamassa nissayabhūto cittaviveko laddhabboti taṃ patthayamānassa , jāgariyaṃ anuyuñjantassāti attho , tenāha ‘‘ araññasaññino ’’ ti .
Araññavāso nāma satthārā vaṇṇito thomito .
So ca kho yāvadeva samathavipassanābhāvanāpāripūriyā , tasmā sā mayā hatthagatā kātabbāti evaṃ araññagatasaññino nekkhammasaṅkappabahulassāti attho .
Janetīti uppādenti , puthutte
M1.278 hi idaṃ ekavacanaṃ .Keci pana ‘‘ janentī ’’ ti paṭhanti .
Bhiyyoti uparūpari .
Usabhassāti attānameva paraṃ viya vadati .
Kalyatan ti kalyabhāvaṃ cittassa kammaññataṃ bhāvanāyogyataṃ .
Svāyamattho heṭṭhā vuttoyeva .
Evaṃ thero imaṃ gāthaṃ vadantoyeva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.25-29)–
‘‘ Devaputto
P1.233 ahaṃ santo , pūjayiṃ sikhināyakaṃ ;Mandāravena pupphena , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ Sattāhaṃ chadanaṃ āsi , dibbaṃ mālaṃ tathāgate ;
Sabbe janā samāgantvā , namassiṃsu tathāgataṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhipūjayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ito ca dasame kappe , rājāhosiṃ jutindharo ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosīti .
Usabhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Ekādasamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .