12. Dvādasamavaggo
1. Jentattheragāthāvaṇṇanā
Duppabbajjaṃ
V1.239 ve duradhivāsā gehāti āyasmato jentattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto sikhissa bhagavato kāle devaputto hutvā nibbatti .
So ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannacitto kiṃkirātapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto
M1.279 imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe jentagāme ekassa maṇḍalikarājassa putto hutvā nibbatti , jento tissa nāmaṃ ahosi .So viññutaṃ patto daharakāleyeva hetusampattiyā codiyamāno pabbajjāninnamānaso hutvā puna cintesi –
‘‘ pabbajjā nāma dukkarā , gharāpi durāvāsā , dhammo ca gambhīro , bhogā ca duradhigamā , kiṃ nu kho kattabban ’’ ti evaṃ pana cintābahulo hutvā vicaranto ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇi .
Sutakālato paṭṭhāya pabbajjābhirato hutvā satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.16.21-24)–
‘‘ Devaputto ahaṃ santo , pūjayiṃ sikhināyakaṃ ;
Kakkārupupphaṃ paggayha , buddhassa abhiropayiṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ pupphamabhiropayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhapūjāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Ito ca navame kappe , rājā sattuttamo ahuṃ ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahabbalo .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhanto ,‘‘ asakkhiṃ vatāhaṃ ādito mayhaṃ uppannavitakkaṃ chinditun ’’ ti somanassajāto
P1.234 vitakkassa uppannākāraṃ tassa ca sammadeva chinnataṃ dassento – 111.
‘‘ Duppabbajjaṃ
V1.240 ve duradhivāsā gehā , dhammo gambhīro duradhigamā bhogā ;Kicchā vutti no itarītareneva , yuttaṃ cintetuṃ satatamaniccatan ’’ ti .
–
Gāthaṃ abhāsi .
Tattha duppabbajjan ti appaṃ vā mahantaṃ vā bhogakkhandhañceva ñātiparivaṭṭañca pahāya imasmiṃ sāsane uraṃ datvā pabbajanassa dukkarattā dukkhaṃ pabbajanaṃ , dukkarā pabbajjāti duppabbajjaṃ .
Veti nipātamattaṃ , daḷhattho vā ‘‘ pabbajjā dukkhā ’’ ti
M1.280 .Gehañce āvaseyyaṃ , duradhivāsā gehā , yasmā gehaṃ adhivasantena raññā rājakiccaṃ , issarena issarakiccaṃ , gahapatinā gahapatikiccaṃ kattabbaṃ hoti , parijano ceva samaṇabrāhmaṇā ca saṅgahetabbā , tasmiṃ tasmiñca kattabbe kariyamānepi gharāvāso chiddaghaṭo viya mahāsamuddo viya ca duppūro , tasmā gehā nāmete adhivasituṃ āvasituṃ dukkhā dukkarāti katvā duradhivāsā durāvāsāti .
Pabbajjañce anutiṭṭheyyaṃ dhammo gambhīro , yadatthā pabbajjā , so pabbajitena adhigantabbo paṭivedhasaddhammo gambhīro , gambhīrañāṇagocarattā duddaso , duppaṭivijjho dhammassa gambhīrabhāvena duppaṭivijjhattā .
Gehañce āvaseyyaṃ , duradhigamā bhogā yehi vinā na sakkā gehaṃ āvasituṃ , te bhogā dukkhena kasirena adhigantabbatāya duradhigamā .
Evaṃ sante gharāvāsaṃ pahāya pabbajjaṃyeva anutiṭṭheyyaṃ , evampi kicchā vutti no itarītarena idha imasmiṃ buddhasāsane itarītarena yathāladdhena paccayena amhākaṃ vutti jīvikā kicchā dukkhā , gharāvāsānaṃ duradhivāsatāya bhogānañca duradhigamatāya gehe itarītarena paccayena yāpetabbatāya kicchā kasirā vutti amhākaṃ , tattha kiṃ kātuṃ vaṭṭatīti ?
Yuttaṃ cintetuṃ satatamaniccataṃ sakalaṃ divasaṃ pubbarattāpararattañca tebhūmakadhammajātaṃ aniccatanti , tato uppādavayavantato ādiantavantato
P1.235 tāvakālikato ca na niccanti ‘‘ aniccan ’’ ti cintetuṃ vipassituṃ yuttaṃ .Aniccānupassanāya siddhāya itarānupassanā sukheneva sijjhantīti aniccānupassanāva ettha vuttā , aniccassa dukkhānattatānaṃ abyabhicaraṇato sāsanikassa sukhaggahaṇato ca .
Tenāha –
‘‘ yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ , yaṃ dukkhaṃ tadanattā ’’ ti ( saṃ . ni .3.15),‘‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ ’’( mahāva .16; dī . ni .2.371; saṃ . ni .5.1081),‘‘ vayadhammā saṅkhārā ’’ ti ( dī . ni .2.218) ca tadaminā evaṃ aññamaññaṃ paṭipakkhavasena aparāparaṃ uppanne vitakke niggahetvā aniccatāmukhena vipassanaṃ ārabhitvā idāni katakicco jātoti dasseti .
Tena vuttaṃ ‘‘ attano paṭipattin ’’ tiādi .
Idameva therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi .
Jentattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .